महाभारत
Śuka Questions Janaka on Āśrama, Knowledge, and Liberation12.313.14-19
11497 / 15823
महाभारत · 12.313.14-19
देवनागरी

जनक उवाच
यत् कार्यं ब्राह्मणेनेह जन्मप्रभृति तच् छृणु ॥
कृतोपनयनस् तात भवेद् वेदपरायणः ॥
तपसा गुरुवृत्त्या च ब्रह्मचर्येण चाभिभो ॥
देवतानां पितॄणां चाप्य् अनृणश् चानसूयकः ॥
वेदान् अधीत्य नियतो दक्षिणाम् अपवर्ज्य च ॥
अभ्यनुज्ञाम् अथ प्राप्य समावर्तेत वै द्विजः ॥
समावृत्तस् तु गार्हस्थ्ये सदारो नियतो वसेत् ॥
अनसूयुर् यथान्यायम् आहिताग्निस् तथैव च ॥
उत्पाद्य पुत्रपौत्रं तु वन्याश्रमपदे वसेत् ॥
तान् एवाग्नीन् यथाशास्त्रम् अर्चयन्न् अतिथिप्रियः ॥
स वने ऽग्नीन् यथान्यायम् आत्मन्य् आरोप्य धर्मवित् ॥
निर्द्वंद्वो वीतरागात्मा ब्रह्माश्रमपदे वसेत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

janaka uvāca
yat kāryaṃ brāhmaṇeneha janmaprabhṛti tac chṛṇu ||
kṛtopanayanas tāta bhaved vedaparāyaṇaḥ ||
tapasā guruvṛttyā ca brahmacaryeṇa cābhibho ||
devatānāṃ pitṝṇāṃ cāpy anṛṇaś cānasūyakaḥ ||
vedān adhītya niyato dakṣiṇām apavarjya ca ||
abhyanujñām atha prāpya samāvarteta vai dvijaḥ ||
samāvṛttas tu gārhasthye sadāro niyato vaset ||
anasūyur yathānyāyam āhitāgnis tathaiva ca ||
utpādya putrapautraṃ tu vanyāśramapade vaset ||
tān evāgnīn yathāśāstram arcayann atithipriyaḥ ||
sa vane 'gnīn yathānyāyam ātmany āropya dharmavit ||
nirdvaṃdvo vītarāgātmā brahmāśramapade vaset ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
जनकः उवाचjanakaḥ uvācaДжанака сказал; произнёс
यत् कार्यम् ब्राह्मणेन इहyat kāryam brāhmaṇena ihaчто должно быть сделано брахманом здесь; обязанность
जन्म प्रभृतिjanma prabhṛtiс рождения начиная; от рождения
तत् शृणुtat śṛṇuэто слушай; услышь
कृत उपनयनः तातkṛta upanayanaḥ tātaпрошедший упанаяну, дорогой; посвящённый
भवेत् वेद परायणःbhavet veda parāyaṇaḥпусть будет предан Веде; изучению
तपसाtapasāтапасом; аскезой
गुरु वृत्त्या चguru vṛttyā caи служением гуру; поведением
ब्रह्मचर्येण चbrahmacaryeṇa caи брахмачарьей; целибатом
अभिभोabhibhoо владыка; могучий
देवतानाम् पितॄणाम् चdevatānām pitṝṇām caбогов и предков; питров
अपि अनृणः चapi anṛṇaḥ caи свободный от долга; не должник
अनसूयकःanasūyakaḥне завистливый; без злобы
वेदान् अधीत्यvedān adhītyaизучив Веды; выучив
नियतःniyataḥобузданный; сдержанный
दक्षिणाम् अपवर्ज्य चdakṣiṇām apavarjya caи дав дакшину; вознаграждение
अभ्यनुज्ञाम् अथ प्राप्यabhyanujñām atha prāpyaзатем получив разрешение; одобрение
समावर्तेत वै द्विजःsamāvarteta vai dvijaḥпусть брахман возвращается; завершает ученичество
समावृत्तः तुsamāvṛttaḥ tuвернувшийся же; закончивший
गार्हस्थ्येgārhasthyeв домохозяйстве; грихастхе
सदारः नियतः वसेत्sadāraḥ niyataḥ vasetс женой пусть сдержанно живёт; пребывает
अनसूयुःanasūyuḥбез зависти; незлобный
यथा न्यायम्yathā nyāyamсогласно правилу; как положено
आहित अग्निः तथा एव चāhita agniḥ tathā eva caи поддерживающий огни также; агнихотрин
उत्पाद्य पुत्र पौत्रम् तुutpādya putra pautram tuродив сына и внука же; потомство
वन्य आश्रम पदे वसेत्vanya āśrama pade vasetпусть живёт в лесном ашраме; ванапрастхе
तान् एव अग्नीन्tān eva agnīnте самые огни; священные
यथा शास्त्रम्yathā śāstramсогласно шастре; правилу
अर्चयन्arcayanпочитая; служа
अतिथि प्रियःatithi priyaḥлюбящий гостей; гостеприимный
सः वनेsaḥ vaneон в лесу; ванапрастха
अग्नीन् यथा न्यायम्agnīn yathā nyāyamогни согласно правилу; как положено
आत्मनि आरोप्यātmani āropyaв себя возложив; перенеся
धर्म वित्dharma vitзнающий дхарму; праведный
निर्द्वंद्वःnirdvaṃdvaḥсвободный от двойственности; пар
वीत राग आत्माvīta rāga ātmāс атманом без привязанности; бесстрастный
ब्रह्म आश्रम पदे वसेत्brahma āśrama pade vasetпусть живёт в обители Брахмана; санньясе
अनुवाद

Джанака сказал: «Слушай, что здесь должен делать брахман начиная с рождения. После упанаяны, дорогой, он должен быть предан Веде; тапасом, служением гуру и брахмачарьей, о владыка, он должен стать свободным от долгов богам и предкам и быть независтливым. Изучив Веды, обуздав себя, дав дакшину и получив разрешение, брахман пусть совершит возвращение из ученичества. Вернувшись, пусть живёт в грихастхе с женой, сдержанно, без зависти, согласно правилу и поддерживая священные огни. Родив сына и внука, пусть живёт в лесном ашраме, почитая те же огни по шастре и любя гостей. В лесу, возложив огни в себя согласно правилу, знающий дхарму, свободный от двойственности и привязанности, пусть живёт в обители Брахмана».

संस्करण

fff12fa02919 · प्रकाशित 21 जून 2026, 7:09:06 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से