त्यक्तो मातापितृभ्यां यः सवर्णं प्रतिपद्यते ॥
तद् गोत्रवर्णतस् तस्य कुर्यात् संस्कारम् अच्युत ॥
अथ देया तु कन्या स्यात् तद्वर्णेन युधिष्ठिर ॥
संस्कर्तुं मातृगोत्रं च मातृवर्णविनिश्चये ॥
कानीनाध्यूढजौ चापि विज्ञेयौ पुत्रकिल्बिषौ ॥
ताव् अपि स्वाव् इव सुतौ संस्कार्याव् इति निश्चयः ॥
क्षेत्रजो वाप्य् अपसदो ये ऽध्यूढास् तेषु चाप्य् अथ ॥
आत्मवद् वै प्रयुञ्जीरन् संस्कारं ब्राह्मणादयः ॥
धर्मशास्त्रेषु वर्णानां निश्चयो ऽयं प्रदृश्यते ॥
एतत् ते सर्वम् आख्यातं किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि ॥
tyakto mātāpitṛbhyāṃ yaḥ savarṇaṃ pratipadyate ||
tad gotravarṇatas tasya kuryāt saṃskāram acyuta ||
atha deyā tu kanyā syāt tadvarṇena yudhiṣṭhira ||
saṃskartuṃ mātṛgotraṃ ca mātṛvarṇaviniścaye ||
kānīnādhyūḍhajau cāpi vijñeyau putrakilbiṣau ||
tāv api svāv iva sutau saṃskāryāv iti niścayaḥ ||
kṣetrajo vāpy apasado ye 'dhyūḍhās teṣu cāpy atha ||
ātmavad vai prayuñjīran saṃskāraṃ brāhmaṇādayaḥ ||
dharmaśāstreṣu varṇānāṃ niścayo 'yaṃ pradṛśyate ||
etat te sarvam ākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi ||
«Покинутый родителями кто к одноварновому попадает, — по той готре-варне его да творит обряд, о неколебимый. И даваема же дева да будет той варною, о Юдхиштхира; для обряда — материнская готра, при определении по материнской варне. Канина и адхьюдха-рождённый знаемы как „сыны-изъяны“; они тоже, как свои сыны, да обрядятся — таково решение. Полевой ли, или апасада, которые адхьюдха, средь них — как со своими да совершают обряд брахманы и прочие. В дхарма-шастрах варн решение это видится; это тебе всё поведано — что ещё слышать желаешь?»
5314a3eb4122 · प्रकाशित 20 जून 2026, 11:00:00 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Завершается глава широким, милостивым правилом: даже «сыны-изъяны» (putra-kilbiṣa) — рождённые до брака (kānīna), от беременной невесты (adhyūḍha), «полевые», апасада — все «да обрядятся, как свои сыновья». Знаменательно, что закон не отвергает ни одного из них: каждому даётся саṃскāра наравне с родным. Так за дробной росписью разрядов открывается главное стремление дхармы — не исключить, а включить: дать всякому рождённому, как бы ни сложилось его рождение, имя, обряд и место в человеческом и священном порядке. Сухой устав о сыновьях дышит заботою об оставленных и неправильно рождённых.