महाभारत
Umā on the Dharma of Women (Part 1)13.134.30-37
12741 / 15823
महाभारत · 13.134.30-37
देवनागरी

भीष्म उवाच
ततः साराधिता देवी गङ्गया बहुभिर् गुणैः ॥
प्राह सर्वम् अशेषेण स्त्रीधर्मं सुरसुन्दरी ॥
स्त्रीधर्मो मां प्रति यथा प्रतिभाति यथाविधि ॥
तम् अहं कीर्तयिष्यामि तथैव प्रथितो भवेत् ॥
स्त्रीधर्मः पूर्व एवायं विवाहे बन्धुभिः कृतः ॥
सहधर्मचरी भर्तुर् भवत्य् अग्निसमीपतः ॥
सुस्वभावा सुवचना सुवृत्ता सुखदर्शना ॥
अनन्यचित्ता सुमुखी भर्तुः सा धर्मचारिणी ॥
सा भवेद् धर्मपरमा सा भवेद् धर्मभागिनी ॥
देववत् सततं साध्वी या भर्तारं प्रपश्यति ॥
शुश्रूषां परिचारं च देववद् या करोति च ॥
नान्यभावा ह्य् अविमनाः सुव्रता सुखदर्शना ॥
पुत्रवक्त्रम् इवाभीक्ष्णं भर्तुर् वदनम् ईक्षते ॥
या साध्वी नियताचारा सा भवेद् धर्मचारिणी ॥
श्रुत्वा दंपतिधर्मं वै सहधर्मकृतं शुभम् ॥
अनन्यचित्ता सुमुखी भर्तुः सा धर्मचारिणी ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhīṣma uvāca
tataḥ sārādhitā devī gaṅgayā bahubhir guṇaiḥ ||
prāha sarvam aśeṣeṇa strīdharmaṃ surasundarī ||
strīdharmo māṃ prati yathā pratibhāti yathāvidhi ||
tam ahaṃ kīrtayiṣyāmi tathaiva prathito bhavet ||
strīdharmaḥ pūrva evāyaṃ vivāhe bandhubhiḥ kṛtaḥ ||
sahadharmacarī bhartur bhavaty agnisamīpataḥ ||
susvabhāvā suvacanā suvṛttā sukhadarśanā ||
ananyacittā sumukhī bhartuḥ sā dharmacāriṇī ||
sā bhaved dharmaparamā sā bhaved dharmabhāginī ||
devavat satataṃ sādhvī yā bhartāraṃ prapaśyati ||
śuśrūṣāṃ paricāraṃ ca devavad yā karoti ca ||
nānyabhāvā hy avimanāḥ suvratā sukhadarśanā ||
putravaktram ivābhīkṣṇaṃ bhartur vadanam īkṣate ||
yā sādhvī niyatācārā sā bhaved dharmacāriṇī ||
śrutvā daṃpatidharmaṃ vai sahadharmakṛtaṃ śubham ||
ananyacittā sumukhī bhartuḥ sā dharmacāriṇī ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः साराधिता देवीtataḥ sārādhitā devīзатем умилостивлённая богиня
गङ्गया बहुभिः गुणैःgaṅgayā bahubhiḥ guṇaiḥГангою, многими достоинствами
प्राह सर्वम् अशेषेणprāha sarvam aśeṣeṇaповедала всё без остатка
स्त्रीधर्मं सुरसुन्दरीstrīdharmaṃ surasundarīжён-дхарму, богов-красавица
स्त्रीधर्मः मां प्रति यथाstrīdharmaḥ māṃ prati yathāжён-дхарма мне как
प्रतिभाति यथाविधिpratibhāti yathāvidhiявляется, как должно
तम् अहं कीर्तयिष्यामिtam ahaṃ kīrtayiṣyāmiеё я возвещу
तथा एव प्रथितः भवेत्tathā eva prathitaḥ bhavetтак и прославлена да будет
स्त्रीधर्मः पूर्वः एव अयंstrīdharmaḥ pūrvaḥ eva ayaṃжён-дхарма прежняя эта
विवाहे बन्धुभिः कृतःvivāhe bandhubhiḥ kṛtaḥпри свадьбе роднёю устроена
सहधर्मचरी भर्तुःsahadharmacarī bhartuḥсподвижницей в дхарме мужу
भवति अग्निसमीपतःbhavati agnisamīpataḥстановится близ огня
सुस्वभावा सुवचनाsusvabhāvā suvacanāдоброприродная, добрословная
सुवृत्ता सुखदर्शनाsuvṛttā sukhadarśanāдобронравная, приятная видом
अनन्यचित्ता सुमुखीananyacittā sumukhīединодушная, светлоликая
भर्तुः सा धर्मचारिणीbhartuḥ sā dharmacāriṇīмужу она дхарму творящая
सा भवेत् धर्मपरमाsā bhavet dharmaparamāона да будет дхарме высшей преданной
सा भवेत् धर्मभागिनीsā bhavet dharmabhāginīона да будет дхармы причастной
देववत् सततं साध्वीdevavat satataṃ sādhvīкак бога всегда, добродетельная
या भर्तारं प्रपश्यतिyā bhartāraṃ prapaśyatiкто на мужа взирает
शुश्रूषां परिचारं चśuśrūṣāṃ paricāraṃ caслужение и уход
देववत् या करोति चdevavat yā karoti caкак богу кто творит
न अन्यभावा हि अविमनाःna anyabhāvā hi avimanāḥне инодушная, неунылая
सुव्रता सुखदर्शनाsuvratā sukhadarśanāдобрых обетов, приятная видом
पुत्रवक्त्रम् इव अभीक्ष्णंputravaktram iva abhīkṣṇaṃкак на сына лик, неотрывно
भर्तुः वदनम् ईक्षतेbhartuḥ vadanam īkṣateмужа лицо созерцает
या साध्वी नियताचाराyā sādhvī niyatācārāкто добродетельная, обуздана в поведении
सा भवेत् धर्मचारिणीsā bhavet dharmacāriṇīона да будет дхарму творящей
श्रुत्वा दंपतिधर्मं वैśrutvā daṃpatidharmaṃ vaiвыслушав супружескую дхарму
सहधर्मकृतं शुभम्sahadharmakṛtaṃ śubhamсовместно-творимую, благую
अनन्यचित्ता सुमुखीananyacittā sumukhīединодушная, светлоликая
भर्तुः सा धर्मचारिणीbhartuḥ sā dharmacāriṇīмужу она дхарму творящая
अनुवाद

Бхишма сказал: «Затем умилостивлённая богиня Гангою, многими достоинствами, поведала всё без остатка жён-дхарму, богов-красавица». Ума сказала: «Жён-дхарма мне как является, как должно, её я возвещу, так и прославлена да будет. Жён-дхарма прежняя эта при свадьбе роднёю устроена: сподвижницей в дхарме мужу становится близ огня. Доброприродная, добрословная, добронравная, приятная видом, единодушная, светлоликая, — мужу она дхарму творящая. Она да будет дхарме высшей преданной, она да будет дхармы причастной, как бога всегда, добродетельная, кто на мужа взирает; служение и уход как богу кто творит, не инодушная, неунылая, добрых обетов, приятная видом, как на сына лик, неотрывно, мужа лицо созерцает, кто добродетельная, обуздана в поведении, — она да будет дхарму творящей. Выслушав супружескую дхарму, совместно-творимую, благую, единодушная, светлоликая, — мужу она дхарму творящая».

संस्करण

4316456dd905 · प्रकाशित 22 जून 2026, 6:05:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से