महाभारत
Umā on the Dharma of Women (Part 1)13.134.38-45
12742 / 15823
महाभारत · 13.134.38-45
देवनागरी

परुषाण्य् अपि चोक्ता या दृष्टा वा क्रूरचक्षुषा ॥
सुप्रसन्नमुखी भर्तुर् या नारी सा पतिव्रता ॥
न चन्द्रसूर्यौ न तरुं पुंनाम्नो या निरीक्षते ॥
भर्तृवर्जं वरारोहा सा भवेद् धर्मचारिणी ॥
दरिद्रं व्याधितं दीनम् अध्वना परिकर्शितम् ॥
पतिं पुत्रम् इवोपास्ते सा नारी धर्मभागिनी ॥
या नारी प्रयता दक्षा या नारी पुत्रिणी भवेत् ॥
पतिप्रिया पतिप्राणा सा नारी धर्मभागिनी ॥
शुश्रूषां परिचर्यां च करोत्य् अविमनाः सदा ॥
सुप्रतीता विनीता च सा नारी धर्मभागिनी ॥
न कामेषु न भोगेषु नैश्वर्ये न सुखे तथा ॥
स्पृहा यस्या यथा पत्यौ सा नारी धर्मभागिनी ॥
कल्योत्थानरता नित्यं गुरुशुश्रूषणे रता ॥
सुसंमृष्टक्षया चैव गोशकृत्कृतलेपना ॥
अग्निकार्यपरा नित्यं सदा पुष्पबलिप्रदा ॥
देवतातिथिभृत्यानां निरुप्य पतिना सह ॥

लिप्यंतरण (IAST)

paruṣāṇy api coktā yā dṛṣṭā vā krūracakṣuṣā ||
suprasannamukhī bhartur yā nārī sā pativratā ||
na candrasūryau na taruṃ puṃnāmno yā nirīkṣate ||
bhartṛvarjaṃ varārohā sā bhaved dharmacāriṇī ||
daridraṃ vyādhitaṃ dīnam adhvanā parikarśitam ||
patiṃ putram ivopāste sā nārī dharmabhāginī ||
yā nārī prayatā dakṣā yā nārī putriṇī bhavet ||
patipriyā patiprāṇā sā nārī dharmabhāginī ||
śuśrūṣāṃ paricaryāṃ ca karoty avimanāḥ sadā ||
supratītā vinītā ca sā nārī dharmabhāginī ||
na kāmeṣu na bhogeṣu naiśvarye na sukhe tathā ||
spṛhā yasyā yathā patyau sā nārī dharmabhāginī ||
kalyotthānaratā nityaṃ guruśuśrūṣaṇe ratā ||
susaṃmṛṣṭakṣayā caiva gośakṛtkṛtalepanā ||
agnikāryaparā nityaṃ sadā puṣpabalipradā ||
devatātithibhṛtyānāṃ nirupya patinā saha ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
परुषाणि अपि चोक्ता याparuṣāṇi api coktā yāгрубое даже сказанная кто
दृष्टा वा क्रूरचक्षुषाdṛṣṭā vā krūracakṣuṣāили на кого взглянуто жестоким оком
सुप्रसन्नमुखी भर्तुःsuprasannamukhī bhartuḥясноликая к мужу
या नारी सा पतिव्रताyā nārī sā pativratāкакая жена, она мужу-верная
न चन्द्रसूर्यौ न तरुंna candrasūryau na taruṃни луну-солнце, ни дерево
पुंनाम्नः या निरीक्षतेpuṃnāmnaḥ yā nirīkṣateмужского имени кто не озирает
भर्तृवर्जं वरारोहाbhartṛvarjaṃ varārohāкроме мужа, прекраснобёдрая
सा भवेत् धर्मचारिणीsā bhavet dharmacāriṇīона да будет дхарму творящей
दरिद्रं व्याधितं दीनम्daridraṃ vyādhitaṃ dīnamбедного, больного, жалкого
अध्वना परिकर्शितम्adhvanā parikarśitamдорогою изнурённого
पतिं पुत्रम् इव उपास्तेpatiṃ putram iva upāsteмужа, как сына, чтит
सा नारी धर्मभागिनीsā nārī dharmabhāginīона жена дхармы причастна
या नारी प्रयता दक्षाyā nārī prayatā dakṣāкакая жена благочестива, искусна
या नारी पुत्रिणी भवेत्yā nārī putriṇī bhavetкакая жена с детьми бывает
पतिप्रिया पतिप्राणाpatipriyā patiprāṇāмужу милая, мужем-дышащая
सा नारी धर्मभागिनीsā nārī dharmabhāginīона жена дхармы причастна
शुश्रूषां परिचर्यां चśuśrūṣāṃ paricaryāṃ caслужение и уход
करोति अविमनाः सदाkaroti avimanāḥ sadāтворит, неунылая, всегда
सुप्रतीता विनीता चsupratītā vinītā caясная умом, смиренная
सा नारी धर्मभागिनीsā nārī dharmabhāginīона жена дхармы причастна
न कामेषु न भोगेषुna kāmeṣu na bhogeṣuни в желаниях, ни в наслаждениях
न ऐश्वर्ये न सुखे तथाna aiśvarye na sukhe tathāни во власти, ни в счастье
स्पृहा यस्याः यथा पत्यौspṛhā yasyāḥ yathā patyauвлечение чьё как к мужу
सा नारी धर्मभागिनीsā nārī dharmabhāginīона жена дхармы причастна
कल्योत्थानरता नित्यंkalyotthānaratā nityaṃрано-вставанию преданная всегда
गुरुशुश्रूषणे रताguruśuśrūṣaṇe ratāв старших-служении радующаяся
सुसंमृष्टक्षया च एवsusaṃmṛṣṭakṣayā ca evaс чисто прибранным жилищем
गोशकृत्-कृत-लेपनाgośakṛt-kṛta-lepanāкоровьим помётом обмазанным
अग्निकार्यपरा नित्यंagnikāryaparā nityaṃогня-обряду преданная всегда
सदा पुष्पबलिप्रदाsadā puṣpabalipradāвсегда цветов-подношение творящая
देवता-अतिथि-भृत्यानांdevatā-atithi-bhṛtyānāṃбогам, гостям, слугам
निरुप्य पतिना सहnirupya patinā sahaраспределив с мужем вместе
अनुवाद

«Грубое даже сказанная кто, или на кого взглянуто жестоким оком, ясноликая к мужу какая жена, она мужу-верная. Ни луну-солнце, ни дерево мужского имени кто не озирает, кроме мужа, прекраснобёдрая, — она да будет дхарму творящей. Бедного, больного, жалкого, дорогою изнурённого мужа, как сына, чтит, — она жена дхармы причастна. Какая жена благочестива, искусна, какая жена с детьми бывает, мужу милая, мужем-дышащая, — она жена дхармы причастна. Служение и уход творит, неунылая, всегда, ясная умом, смиренная, — она жена дхармы причастна. Ни в желаниях, ни в наслаждениях, ни во власти, ни в счастье влечение чьё как к мужу, — она жена дхармы причастна. Рано-вставанию преданная всегда, в старших-служении радующаяся, с чисто прибранным жилищем, коровьим помётом обмазанным, огня-обряду преданная всегда, всегда цветов-подношение творящая, богам, гостям, слугам распределив с мужем вместе».

संस्करण

61a22e0ea3a8 · प्रकाशित 22 जून 2026, 6:05:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से