नारद पुराण
What makes a man a brāhmaṇa43.55-63
437 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 43.55-63

Bharadvāja

देवनागरी

जंगमानामसंख्येयाः स्थावराणां च जातयः ॥ तेषां विविधवर्णानां कुतो वर्णविनिश्चयः
न विशेषोऽस्ति वर्णानां सर्वं ब्रह्ममयं जगत् ॥ ब्रह्मणा पूर्वसृष्टं हि कर्मणा वर्णतां गतम्
कामभोगाः प्रियास्तीक्ष्णाः क्रोधताप्रियसाहसाः ॥ त्यक्तस्वकर्मरक्तांगास्ते द्विजाः क्षत्रतां गताः
गोभ्यो वृत्तिं समास्थाय पीताः कृष्युपजीविनः ॥ स्वधर्म्मन्नानुतिष्टंति ते द्विजा वैश्यतां गताः
र्हिसानृतपरा लुब्धाः सर्वकर्मोपजीविनः ॥ कृष्णाः शौचपारिभ्राष्टास्ते द्विजाः शूद्रतां गताः
इत्येतैः कर्मभिर्व्याप्ता द्विजा वर्णान्तरं गताः ॥ ब्राह्मणा धर्मतन्त्रस्थास्तपस्तेषां न नश्यति
ब्रह्म धारयतां नित्यं व्रतानि नियमांस्तथा ॥ ब्रह्म चैव पुरा सृष्टं येन जानंति तद्विदः
तेषां बहुविधास्त्वन्यास्तत्र तत्र द्विजातयः ॥ पिशाचा राक्षसाः प्रेता विविधा म्लेच्छजातयः ॥ सा सृष्टिर्मानसी नाम धर्मतंत्रपरायणा
ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम ॥ वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर

लिप्यंतरण (IAST)

jaṃgamānāmasaṃkhyeyāḥ sthāvarāṇāṃ ca jātayaḥ || teṣāṃ vividhavarṇānāṃ kuto varṇaviniścayaḥ
na viśeṣo'sti varṇānāṃ sarvaṃ brahmamayaṃ jagat || brahmaṇā pūrvasṛṣṭaṃ hi karmaṇā varṇatāṃ gatam
kāmabhogāḥ priyāstīkṣṇāḥ krodhatāpriyasāhasāḥ || tyaktasvakarmaraktāṃgāste dvijāḥ kṣatratāṃ gatāḥ
gobhyo vṛttiṃ samāsthāya pītāḥ kṛṣyupajīvinaḥ || svadharmmannānutiṣṭaṃti te dvijā vaiśyatāṃ gatāḥ
rhisānṛtaparā lubdhāḥ sarvakarmopajīvinaḥ || kṛṣṇāḥ śaucapāribhrāṣṭāste dvijāḥ śūdratāṃ gatāḥ
ityetaiḥ karmabhirvyāptā dvijā varṇāntaraṃ gatāḥ || brāhmaṇā dharmatantrasthāstapasteṣāṃ na naśyati
brahma dhārayatāṃ nityaṃ vratāni niyamāṃstathā || brahma caiva purā sṛṣṭaṃ yena jānaṃti tadvidaḥ
teṣāṃ bahuvidhāstvanyāstatra tatra dvijātayaḥ || piśācā rākṣasāḥ pretā vividhā mlecchajātayaḥ || sā sṛṣṭirmānasī nāma dharmataṃtraparāyaṇā
brāhmaṇaḥ kena bhavati kṣatriyo vā dvijottama || vaiśyaḥ śūdraśca viprarṣe tadbrūhi vadatāṃ vara

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
जंगमानामसंख्येयाःjaṃgamānāmasaṃkhyeyāḥу движущихся неисчислимы
स्थावराणांsthāvarāṇāṃу недвижных
caи
जातयःjātayaḥроды
तेषांteṣāṃу них
विविधवर्णानांvividhavarṇānāṃразноцветных
कुतोkutoоткуда
वर्णविनिश्चयःvarṇaviniścayaḥопределение сословия
naнет
विशेषोऽस्तिviśeṣo'stiразличия есть
वर्णानांvarṇānāṃу сословий
सर्वंsarvaṃвесь
ब्रह्ममयंbrahmamayaṃиз Брахмана состоит
जगत्jagatмир
ब्रह्मणाbrahmaṇāБрахмою
पूर्वसृष्टंpūrvasṛṣṭaṃпрежде сотворённое
हिhiведь
कर्मणाkarmaṇāделом
वर्णतांvarṇatāṃк сословности
गतम्gatamпришло
कामभोगाःkāmabhogāḥнаслаждения желаний
प्रियास्तीक्ष्णाःpriyāstīkṣṇāḥмилы, резкие
क्रोधताप्रियसाहसाःkrodhatāpriyasāhasāḥкому милы гнев и дерзость
त्यक्तस्वकर्मरक्तांगास्तेtyaktasvakarmaraktāṃgāsteоставившие своё дело, красные телом, те
द्विजाःdvijāḥдваждырождённые
क्षत्रतांkṣatratāṃк кшатрийству
गताःgatāḥпришли
गोभ्योgobhyoот коров
वृत्तिंvṛttiṃпропитание
समास्थायsamāsthāyaприняв
पीताःpītāḥжёлтые
कृष्युपजीविनःkṛṣyupajīvinaḥпахотою живущие
स्वधर्म्मन्नानुतिष्टंतिsvadharmmannānutiṣṭaṃtiсвоей дхармы не соблюдают
तेteте
द्विजाdvijāдваждырождённые
वैश्यतांvaiśyatāṃк вайшьству
गताःgatāḥпришли
र्हिसानृतपराrhisānṛtaparāпреданные насилию и лжи
लुब्धाःlubdhāḥжадные
सर्वकर्मोपजीविनःsarvakarmopajīvinaḥвсяким делом живущие
कृष्णाःkṛṣṇāḥчёрные
शौचपारिभ्राष्टास्तेśaucapāribhrāṣṭāsteот чистоты отпавшие, те
द्विजाःdvijāḥдваждырождённые
शूद्रतांśūdratāṃк шудрству
गताःgatāḥпришли
इत्येतैःityetaiḥтак этими
कर्मभिर्व्याप्ताkarmabhirvyāptāделами объятые
द्विजाdvijāдваждырождённые
वर्णान्तरंvarṇāntaraṃв иное сословие
गताःgatāḥпришли
ब्राह्मणाbrāhmaṇāбрахманы
धर्मतन्त्रस्थास्तपस्तेषांdharmatantrasthāstapasteṣāṃв устроении дхармы стоящие; подвиг у них
naне
नश्यतिnaśyatiгибнет
ब्रह्मbrahmaБрахман
धारयतांdhārayatāṃу держащих
नित्यंnityaṃпостоянно
व्रतानिvratāniобеты
नियमांस्तथाniyamāṃstathāуставы так же
ब्रह्मbrahmaБрахман
चैवcaivaи
पुराpurāпрежде
सृष्टंsṛṣṭaṃсотворённый
येनyenaкоторым
जानंतिjānaṃtiзнают
तद्विदःtadvidaḥзнающие то
तेषांteṣāṃу них
बहुविधास्त्वन्यास्तत्रbahuvidhāstvanyāstatraмноговидны же иные там
तत्रtatraи тут
द्विजातयःdvijātayaḥдваждырождённые роды
पिशाचाpiśācāпишачи
राक्षसाःrākṣasāḥракшасы
प्रेताpretāпреты
विविधाvividhāразные
म्लेच्छजातयःmlecchajātayaḥроды млеччхов
साто
सृष्टिर्मानसीsṛṣṭirmānasīтворение умственное
नामnāmaпо имени
धर्मतंत्रपरायणाdharmataṃtraparāyaṇāустроению дхармы преданное
ब्राह्मणःbrāhmaṇaḥбрахманом
केनkenaчем
भवतिbhavatiстановится
क्षत्रियोkṣatriyoкшатрием
वाили
द्विजोत्तमdvijottamaо лучший из дваждырождённых
वैश्यःvaiśyaḥвайшьей
शूद्रश्चśūdraścaи шудрой
विप्रर्षेviprarṣeо брахман-риши
तद्ब्रूहिtadbrūhiто скажи
वदतांvadatāṃиз говорящих
वरvaraо лучший
अनुवाद

Бхарадваджа: «У движущихся неисчислимы роды, и у недвижных; откуда у них, разноцветных, определение сословия?» Бхригу: «Нет различия у сословий: весь мир состоит из Брахмана. Ибо сотворённое прежде Брахмою по делу пришло к сословности. Кому милы наслаждения желаний, кто резок, кому милы гнев и дерзость, кто оставил своё дело, — те дваждырождённые, красные телом, пришли к кшатрийству. Приняв пропитание от коров, жёлтые, живущие пахотой, своей дхармы не соблюдающие, — те дваждырождённые пришли к вайшьству. Преданные насилию и лжи, жадные, живущие всяким делом, чёрные, отпавшие от чистоты, — те дваждырождённые пришли к шудрству. Так, объятые этими делами, дваждырождённые перешли в иное сословие; а у брахманов, стоящих в устроении дхармы, подвижничество не гибнет — у тех, кто постоянно держит Брахман, обеты и уставы, и Брахман, сотворённый прежде, которым знают знающие. Есть у них там и тут многовидные иные роды дваждырождённых, пишачи, ракшасы, преты и разные роды млеччхов. То творение зовётся умственным и предано устроению дхармы». Бхарадваджа: «Чем становится брахманом, или кшатрием, о лучший из дваждырождённых, вайшьей и шудрой, о брахман-риши, — то скажи, о лучший из говорящих».

संस्करण

5dfa999fd6f4 · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 1:53:38 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से