नारद पुराण
The teaching on yoga: a support for the mind47.10-18
480 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 47.10-18

Keśidhvaja

देवनागरी

यद्यन्तरायदोषेण दूष्यते नास्य मानसम् । जन्मान्तरैरभ्यसनान्मुक्तिः पूर्वस्य जायते
विनिष्पन्नसमाधिस्तु मुक्तिस्तत्रैव जन्मनि । प्राप्नोति योगी योगाग्निदग्धकर्मचयोऽचिरात्
ब्रह्मचर्यमहिंसां च सत्यास्तेयापरिग्रहान् । सेवेतयोगी निष्कामो योगितां स्वमनो नयन्
स्वाध्यायशौचसन्तोषतपांसि नियमान्यमान् । कुर्व्वीत ब्रह्मणि तथा परस्मिन्प्रवणं मनः
एते यमाश्च नियमाः पञ्च पञ्चप्रकीर्तिताः । विशिष्टफलदाः काम्या निष्कामानां विमुक्तिदाः
एवं भद्रा सनादीनां समास्थाय गुणैर्युतः । यमाख्यैर्नियमाख्यैश्च युञ्जीत नियतो यतिः
प्राणाख्यमवलंबस्थमभ्यासात्कुरुते तु यत् । प्राणायामः स विज्ञेयः सबीजोऽबीज एव च
परस्परेणाभिभवं प्राणापानौ यदानिलौ । कुरुतः सद्विधानेन तृतीयः संयमात्तयोः
तस्य चालंबनवत्स्थूलं रूपं द्विषत्पते । आलंबनमनन्तस्य योगिनोऽभ्यसतः स्मृतम्

लिप्यंतरण (IAST)

yadyantarāyadoṣeṇa dūṣyate nāsya mānasam | janmāntarairabhyasanānmuktiḥ pūrvasya jāyate
viniṣpannasamādhistu muktistatraiva janmani | prāpnoti yogī yogāgnidagdhakarmacayo'cirāt
brahmacaryamahiṃsāṃ ca satyāsteyāparigrahān | sevetayogī niṣkāmo yogitāṃ svamano nayan
svādhyāyaśaucasantoṣatapāṃsi niyamānyamān | kurvvīta brahmaṇi tathā parasminpravaṇaṃ manaḥ
ete yamāśca niyamāḥ pañca pañcaprakīrtitāḥ | viśiṣṭaphaladāḥ kāmyā niṣkāmānāṃ vimuktidāḥ
evaṃ bhadrā sanādīnāṃ samāsthāya guṇairyutaḥ | yamākhyairniyamākhyaiśca yuñjīta niyato yatiḥ
prāṇākhyamavalaṃbasthamabhyāsātkurute tu yat | prāṇāyāmaḥ sa vijñeyaḥ sabījo'bīja eva ca
paraspareṇābhibhavaṃ prāṇāpānau yadānilau | kurutaḥ sadvidhānena tṛtīyaḥ saṃyamāttayoḥ
tasya cālaṃbanavatsthūlaṃ rūpaṃ dviṣatpate | ālaṃbanamanantasya yogino'bhyasataḥ smṛtam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यद्यन्तरायदोषेणyadyantarāyadoṣeṇaесли пороком препятствия
दूष्यतेdūṣyateпортится
नास्यnāsyaне его
मानसम्mānasamсознание
जन्मान्तरैरभ्यसनान्मुक्तिःjanmāntarairabhyasanānmuktiḥиными рождениями, от упражнения, освобождение
पूर्वस्यpūrvasyaу первого
जायतेjāyateрождается
विनिष्पन्नसमाधिस्तुviniṣpannasamādhistuу кого сосредоточение совершилось
मुक्तिस्तत्रैवmuktistatraivaосвобождение в том же
जन्मनिjanmaniрождении
प्राप्नोतिprāpnotiобретает
योगीyogīйогин
योगाग्निदग्धकर्मचयोऽचिरात्yogāgnidagdhakarmacayo'cirātу кого груда дел сожжена огнём йоги, вскоре
ब्रह्मचर्यमहिंसांbrahmacaryamahiṃsāṃвоздержание и невреждение
caи
सत्यास्तेयापरिग्रहान्satyāsteyāparigrahānистину, неворовство, нестяжание
सेवेतयोगीsevetayogīда соблюдает йогин
निष्कामोniṣkāmoбескорыстный
योगितांyogitāṃк состоянию йогина
स्वमनोsvamanoсвой ум
नयन्nayanприводя
स्वाध्यायशौचसन्तोषतपांसिsvādhyāyaśaucasantoṣatapāṃsiизучение, чистоту, довольство, подвиг
नियमान्यमान्niyamānyamānуставы и обузданья
कुर्व्वीतkurvvītaда творит
ब्रह्मणिbrahmaṇiк Брахману
तथाtathāтак же
परस्मिन्प्रवणंparasminpravaṇaṃк высшему склонённый
मनःmanaḥум
एतेeteэти
यमाश्चyamāścaи обузданья
नियमाःniyamāḥуставы
पञ्चpañcaпять
पञ्चप्रकीर्तिताःpañcaprakīrtitāḥпо пяти возвещены
विशिष्टफलदाःviśiṣṭaphaladāḥособый плод дающие
काम्याkāmyāжелающим
निष्कामानांniṣkāmānāṃбескорыстным
विमुक्तिदाःvimuktidāḥосвобождение дающие
एवंevaṃтак
भद्राbhadrāбхадра
सनादीनांsanādīnāṃсиденья и прочего
समास्थायsamāsthāyaприняв
गुणैर्युतःguṇairyutaḥкачествами наделённый
यमाख्यैर्नियमाख्यैश्चyamākhyairniyamākhyaiścaзовущимися обузданьями и уставами
युञ्जीतyuñjītaда сопрягается
नियतोniyatoобузданный
यतिःyatiḥподвижник
प्राणाख्यमवलंबस्थमभ्यासात्कुरुतेprāṇākhyamavalaṃbasthamabhyāsātkuruteна опоре, называемой праною, упражнением творит
तुtuже
यत्yatчто
प्राणायामःprāṇāyāmaḥпранаяма
saто
विज्ञेयःvijñeyaḥдолжно знать
सबीजोऽबीजsabījo'bījaс семенем и без семени
एवevaименно
caи
परस्परेणाभिभवंparaspareṇābhibhavaṃвзаимное подавление
प्राणापानौprāṇāpānauпрана и апана
यदानिलौyadānilauкогда ветры
कुरुतःkurutaḥтворят
सद्विधानेनsadvidhānenaпри должном уставе
तृतीयःtṛtīyaḥтретий
संयमात्तयोःsaṃyamāttayoḥот обуздания их двоих
तस्यtasyaего
चालंबनवत्स्थूलंcālaṃbanavatsthūlaṃи грубый, имеющий опору
रूपंrūpaṃоблик
द्विषत्पतेdviṣatpateо владыка врагов
आलंबनमनन्तस्यālaṃbanamanantasyaопорою Бесконечного
योगिनोऽभ्यसतःyogino'bhyasataḥдля упражняющегося йогина
स्मृतम्smṛtamпризнан
अनुवाद

Кешидхваджа: «Если пороком препятствия портится его сознание, то у первого освобождение рождается упражнением в иных рождениях. А у того, чьё сосредоточение совершилось, освобождение бывает в том же рождении: йогин, у которого груда дел сожжена огнём йоги, обретает его вскоре. Воздержание и невреждение, истину, неворовство и нестяжание да соблюдает йогин, бескорыстный, приводя свой ум к состоянию йогина. Изучение, чистоту, довольство, подвиг — уставы и обузданья — да творит он, и ум, склонённый к высшему Брахману. Эти обузданья и уставы возвещены по пяти: желающим они дают особый плод, а бескорыстным — освобождение. Так, приняв положение бхадрасаны и прочие, наделённый качествами, зовущимися обузданьями и уставами, да сопрягается обузданный подвижник. То, что он творит упражнением на опоре, называемой праною, — то должно знать как пранаяму, с семенем и без семени. Когда ветры прана и апана взаимно подавляют друг друга, при должном уставе бывает третий вид — от обуздания их двоих. И грубый его облик, имеющий опору, о владыка врагов, признан опорою Бесконечного для упражняющегося йогина».

संस्करण

f8e0b9a7a00f · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 4:06:58 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से