नारद पुराण
The beginning of the Bhāgavata Tantra: lord, soul and bonds63.25-36
667 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 63.25-36

Sanat-kumāra

देवनागरी

सञ्चिदानंदविभवः परमात्मा सनातनः ॥ पतिर्जयति सर्वेषामेको बीजं विभुः परम्
मनस्यति न चोदेति निवृत्तिं च प्रयच्छति ॥ वर्वर्ति दृक्क्रियारूपं तत्तेजः शांभवं परम्
शक्तो मया हरौ भुक्तो पशुगणस्य हि ॥ तच्छक्तिमाद्यामेकांतां विद्रूपाख्यां वदंति हि
तया चोज्जृंभितो बिंदुर्दिक्क्रियात्मा शिवाभिधः ॥ अशेषतत्त्वजातस्य कारणं विभुरव्ययम्
अस्मिन्निलीना निखिला इच्छायाः शक्तयः स्वकम् ॥ कृत्यं कुर्वंति तेनेदं सर्वानुग्राहकं मुने
चिज्जडानुग्रहार्थाय यस्य विश्वं सिसृक्षतः ॥ आद्योन्मेषोऽस्य नादात्मा शांत्यादिभुवनात्मकः
तच्छक्तितत्त्वं विप्रेंद्र प्रोक्तं सावयवं परम् ॥ ततो ज्ञानक्रियाशक्त्योस्तथोत्कर्षापकर्षयोः
प्रसरश्चाप्यभावेन तत्त्वं चैतत्सदाशिवम् ॥ दृक्शक्तिर्यत्र न्यग्भूता क्रियाशक्तिर्विशिष्यते
ईश्वराख्यं तु तत्तत्त्वं प्रोक्तं सर्वार्थकर्तृकम् ॥ यत्र क्रिया हि न्यग्भूता ज्ञानाख्योद्रेकमश्नुते
तत्तत्त्वं चैव विद्याख्यं ज्ञानरूपं प्रकाशकम् ॥ नादो बिंदुश्च सकलः सदाख्यं तत्त्वमाश्रितौ
विद्येशाः पुनरैशं तु मंत्रा विद्याभिधं पुनः ॥ इमानि चैव तत्त्वानि शुद्धाध्वेति प्रकीर्तितम्
साक्षान्निमित्तमीशोऽत्रेत्युपादानसबिंदुराट् ॥ पंचानां कालराहित्याक्रमो नास्तीति निश्चितम्

लिप्यंतरण (IAST)

sañcidānaṃdavibhavaḥ paramātmā sanātanaḥ || patirjayati sarveṣāmeko bījaṃ vibhuḥ param
manasyati na codeti nivṛttiṃ ca prayacchati || varvarti dṛkkriyārūpaṃ tattejaḥ śāṃbhavaṃ param
śakto mayā harau bhukto paśugaṇasya hi || tacchaktimādyāmekāṃtāṃ vidrūpākhyāṃ vadaṃti hi
tayā cojjṛṃbhito biṃdurdikkriyātmā śivābhidhaḥ || aśeṣatattvajātasya kāraṇaṃ vibhuravyayam
asminnilīnā nikhilā icchāyāḥ śaktayaḥ svakam || kṛtyaṃ kurvaṃti tenedaṃ sarvānugrāhakaṃ mune
cijjaḍānugrahārthāya yasya viśvaṃ sisṛkṣataḥ || ādyonmeṣo'sya nādātmā śāṃtyādibhuvanātmakaḥ
tacchaktitattvaṃ vipreṃdra proktaṃ sāvayavaṃ param || tato jñānakriyāśaktyostathotkarṣāpakarṣayoḥ
prasaraścāpyabhāvena tattvaṃ caitatsadāśivam || dṛkśaktiryatra nyagbhūtā kriyāśaktirviśiṣyate
īśvarākhyaṃ tu tattattvaṃ proktaṃ sarvārthakartṛkam || yatra kriyā hi nyagbhūtā jñānākhyodrekamaśnute
tattattvaṃ caiva vidyākhyaṃ jñānarūpaṃ prakāśakam || nādo biṃduśca sakalaḥ sadākhyaṃ tattvamāśritau
vidyeśāḥ punaraiśaṃ tu maṃtrā vidyābhidhaṃ punaḥ || imāni caiva tattvāni śuddhādhveti prakīrtitam
sākṣānnimittamīśo'tretyupādānasabiṃdurāṭ || paṃcānāṃ kālarāhityākramo nāstīti niścitam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सञ्चिदानंदविभवःsañcidānaṃdavibhavaḥчья мощь — бытие, сознание и блаженство
परमात्माparamātmāВысшая душа
सनातनःsanātanaḥпредвечный
पतिर्जयतिpatirjayatiвладыка побеждает
सर्वेषामेकोsarveṣāmekoу всех единый
बीजंbījaṃсемя
विभुःvibhuḥвсепроникающий
परम्paramвысший
मनस्यतिmanasyatiмыслит
naне
चोदेतिcodetiи не восходит
निवृत्तिंnivṛttiṃпрекращение
caи
प्रयच्छतिprayacchatiдарует
वर्वर्तिvarvartiпребывает
दृक्क्रियारूपंdṛkkriyārūpaṃимеющее образ зрения и действия
तत्तेजःtattejaḥто сияние
शांभवंśāṃbhavaṃШамбху
परम्paramвысшее
शक्तोśaktoсилою
मयाmayāмною
हरौharauв Хари
भुक्तोbhuktoвкушаемо
पशुगणस्यpaśugaṇasyaу сонма скота
हिhiведь
तच्छक्तिमाद्यामेकांतांtacchaktimādyāmekāṃtāṃту силу, изначальную и единственную
विद्रूपाख्यांvidrūpākhyāṃзовущуюся образом знания
वदंतिvadaṃtiназывают
हिhiведь
तयाtayāею
चोज्जृंभितोcojjṛṃbhitoи развёрнутый
बिंदुर्दिक्क्रियात्माbiṃdurdikkriyātmāбинду, чья природа — зрение и действие
शिवाभिधःśivābhidhaḥзовущийся Шивою
अशेषतत्त्वजातस्यaśeṣatattvajātasyaу всего множества таттв
कारणंkāraṇaṃпричина
विभुरव्ययम्vibhuravyayamвсепроникающая и непреходящая
अस्मिन्निलीनाasminnilīnāв нём растворённые
निखिलाnikhilāвсе
इच्छायाःicchāyāḥволи
शक्तयःśaktayaḥсилы
स्वकम्svakamсвоё
कृत्यंkṛtyaṃдело
कुर्वंतिkurvaṃtiсовершают
तेनेदंtenedaṃтем это
सर्वानुग्राहकंsarvānugrāhakaṃвсемилующее
मुनेmuneо муни
चिज्जडानुग्रहार्थायcijjaḍānugrahārthāyaради милости к сознающему и косному
यस्यyasyaу которого
विश्वंviśvaṃвселенную
सिसृक्षतःsisṛkṣataḥжелающего сотворить
आद्योन्मेषोऽस्यādyonmeṣo'syaпервое его раскрытие
नादात्माnādātmāчья природа — звук
शांत्यादिभुवनात्मकःśāṃtyādibhuvanātmakaḥсостоящий из миров, начиная с Шанти
तच्छक्तितत्त्वंtacchaktitattvaṃта таттва силы
विप्रेंद्रvipreṃdraо владыка брахманов
प्रोक्तंproktaṃназвана
सावयवंsāvayavaṃимеющая части
परम्paramвысшая
ततोtatoзатем
ज्ञानक्रियाशक्त्योस्तथोत्कर्षापकर्षयोःjñānakriyāśaktyostathotkarṣāpakarṣayoḥу сил знания и действия — при возрастании и убывании
प्रसरश्चाप्यभावेनprasaraścāpyabhāvenaи распространение по отсутствию
तत्त्वंtattvaṃтаттва
चैतत्सदाशिवम्caitatsadāśivamи это Садашива
दृक्शक्तिर्यत्रdṛkśaktiryatraгде сила зрения
न्यग्भूताnyagbhūtāсклонённая
क्रियाशक्तिर्विशिष्यतेkriyāśaktirviśiṣyateсила действия преобладает
ईश्वराख्यंīśvarākhyaṃзовущаяся Ишварой
तुtuже
तत्तत्त्वंtattattvaṃта таттва
प्रोक्तंproktaṃназвана
सर्वार्थकर्तृकम्sarvārthakartṛkamтворящая все предметы
यत्रyatraгде
क्रियाkriyāдействие
हिhiведь
न्यग्भूताnyagbhūtāсклонено
ज्ञानाख्योद्रेकमश्नुतेjñānākhyodrekamaśnuteзовущееся знанием обретает преобладание
तत्तत्त्वंtattattvaṃта таттва
चैवcaivaи
विद्याख्यंvidyākhyaṃзовущаяся Видьей
ज्ञानरूपंjñānarūpaṃимеющая образ знания
प्रकाशकम्prakāśakamосвещающая
नादोnādoнада
बिंदुश्चbiṃduścaи бинду
सकलःsakalaḥвесь
सदाख्यंsadākhyaṃзовущуюся Садой
तत्त्वमाश्रितौtattvamāśritauна таттву опираются
विद्येशाःvidyeśāḥвладыки знания
पुनरैशंpunaraiśaṃснова Ишвары
तुtuже
मंत्राmaṃtrāмантры
विद्याभिधंvidyābhidhaṃзовущуюся Видьей
पुनःpunaḥснова
इमानिimāniэти
चैवcaivaи
तत्त्वानिtattvāniтаттвы
शुद्धाध्वेतिśuddhādhvetiчистым путём — так
प्रकीर्तितम्prakīrtitamобъявлено
साक्षान्निमित्तमीशोऽत्रेत्युपादानसबिंदुराट्sākṣānnimittamīśo'tretyupādānasabiṃdurāṭнепосредственная причина — Владыка, а вещество — владыка с бинду
पंचानांpaṃcānāṃу пяти
कालराहित्याक्रमोkālarāhityākramoпо отсутствию времени — не последовательность
नास्तीतिnāstītiне бывает — так
निश्चितम्niścitamрешено
अनुवाद

«Побеждает предвечный владыка, Высшая душа, чья мощь — бытие, сознание и блаженство, у всех единый, семя, всепроникающий и высший. Он мыслит — и не восходит, и дарует прекращение; пребывает то высшее сияние Шамбху, имеющее образ зрения и действия. Силою вкушаемо в Хари то, что принадлежит сонму скота; ту силу, изначальную и единственную, называют имеющей образ знания. Ею развёрнут бинду, чья природа — зрение и действие, зовущийся Шивою, — всепроникающая и непреходящая причина всего множества таттв. В нём растворённые, все силы воли совершают своё дело, и потому это всемилующее, о муни. У того, кто желает сотворить вселенную ради милости к сознающему и косному, первое раскрытие имеет природу звука и состоит из миров, начиная с Шанти; та таттва силы, о владыка брахманов, названа высшей и имеющей части. Затем, при возрастании и убывании сил знания и действия и при распространении их по отсутствию, — эта таттва есть Садашива. Там, где сила зрения склонена, а сила действия преобладает, та таттва названа Ишварой, творящей все предметы. Там же, где действие склонено, а зовущееся знанием обретает преобладание, та таттва зовётся Видьей, имеющей образ знания и освещающей. Нада и бинду со всем своим опираются на таттву, зовущуюся Садой; владыки знания — снова на Ишвару, а мантры — снова на зовущуюся Видьей. Эти таттвы объявлены чистым путём. Непосредственная причина здесь — Владыка, а вещество — владыка вместе с бинду; и у этих пяти, по отсутствию времени, последовательности не бывает — так решено».

संस्करण

9ce06408bc18 · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 9:08:35 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से