ऋषय ऊचुः
यदिदं भारतं वर्षं पुण्यं पुण्यविधायकम् । तत्सर्वं नः समाचक्ष्व त्वं हि नो बुद्धिमान्मतः
अत्र वः कीर्तयिष्यामि वर्षं भारतमुत्तमम् । प्रियमित्रस्य देवस्य मनोर्वैवस्वतस्य च
पृथोश्च प्राज्ञवैन्यस्य तथेक्ष्वाकोर्महात्मनः । ययातेरम्बरीषस्य मान्धातुर्नहुषस्य च
तथैव मुचुकुन्दस्य कुबेरोशीनरस्य च । ऋषभस्य तथैलस्य नृगस्य नृपतेस्तथा
कुशिकस्यैव राजर्षेर्गाधिश्चैव महात्मनः । सोमस्य चैव राजर्षेर्दिलीपस्य तथैव च
अन्येषां च महाभागाः क्षत्रियाणां बलीयसाम् । सर्वेषामेव भूतानां प्रियं भारतमुत्तमम्
ततो वर्षं प्रवक्ष्यामि यथाश्रुतमथो द्विजाः । महेन्द्रो मलयः सह्यः शक्तिमानृक्षवानपि
yadidaṃ bhārataṃ varṣaṃ puṇyaṃ puṇyavidhāyakam | tatsarvaṃ naḥ samācakṣva tvaṃ hi no buddhimānmataḥ
atra vaḥ kīrtayiṣyāmi varṣaṃ bhāratamuttamam | priyamitrasya devasya manorvaivasvatasya ca
pṛthośca prājñavainyasya tathekṣvākormahātmanaḥ | yayāterambarīṣasya māndhāturnahuṣasya ca
tathaiva mucukundasya kuberośīnarasya ca | ṛṣabhasya tathailasya nṛgasya nṛpatestathā
kuśikasyaiva rājarṣergādhiścaiva mahātmanaḥ | somasya caiva rājarṣerdilīpasya tathaiva ca
anyeṣāṃ ca mahābhāgāḥ kṣatriyāṇāṃ balīyasām | sarveṣāmeva bhūtānāṃ priyaṃ bhāratamuttamam
tato varṣaṃ pravakṣyāmi yathāśrutamatho dvijāḥ | mahendro malayaḥ sahyaḥ śaktimānṛkṣavānapi
«Эта Бхарата-варша, святая, творящая заслугу, — обо всём о ней поведай нам: ведь мы почитаем тебя разумным». — «Здесь возглашу я вам превосходную Бхарата-варшу — [землю] бога Приямитры и Ману Вайвасваты, премудрого Притху, сына Вены, и великого душою Икшваку, Яяти, Амбариши, Мандхатри и Нахуши, а также Мучукунды, Куберы и Ушинары, Ришабхи и Айлы, царя Нриги, царственного риши Кушики и великого душою Гадхи, царственного риши Сомы и Дилипы, и иных сильнейших кшатриев, о высокоблагие. Всем существам любезна превосходная Бхарата. Затем поведаю я варшу, как слышал, итак, о дваждырождённые. Махендра, Малая, Сахья, Шактиман и Рикшаван…»
dea704727a5a · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:39 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Землю называют не по горам и не по границам, а по людям: это страна Притху, Икшваку, Яяти, Нахуши, Мандхатри, Дилипы. Перечень царей поставлен прежде перечня рек и гор — родина узнаётся по тем, кто на ней жил. И среди имён идут вперемешку те, кого предание хвалит, и те, чьи истории кончались падением; никто не вычеркнут. А следом сказано о ней главное и в одну строку: «всем существам любезна превосходная Бхарата». Не богатейшая и не блаженнейшая — о ней в этих книгах говорят иначе, чем о райских варшах: там долгий век и нет труда, а здесь есть то, ради чего в неё стремятся даже боги, — возможность действовать.