पद्मपुराण
The Duty of Giving3.57.1-11
2516 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 3.57.1-11

व्यास उवाच

देवनागरी

अथातः सम्प्रवक्ष्यामि दानधर्ममनुत्तमम् । ब्रह्मणाभिहितं पूर्वमृषीणां ब्रह्मवादिनाम्
अर्थानामुचिते पात्रे श्रद्धया प्रतिपादनम् । दानमित्यभिनिर्दिष्टं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
यो ददाति विशिष्टेभ्यः श्रद्धया परया युतः । तद्वित्तमहं मन्ये शेषं कस्यापि रक्षति
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं दानमुच्यते । चतुर्थं विमलं प्रोक्तं सर्वदानोत्तमोत्तमम्
अहन्यहनि यत्किञ्चिद्दीयतेऽनुपकारिणे । अनुद्दिश्य फलं तस्माद्ब्राह्मणाय तु नित्यकम्
यत्तु पापोपशान्त्यर्थं दीयते विदुषां करे । नैमित्तिकं तदुद्दिष्टं दानं सद्भिरनुत्तमम्
अपत्यविजयैश्वर्यसुखार्थं यत्प्रदीयते । दानं तत्काम्यमाख्यातमृषिभिर्धर्मचिन्तकैः
यदीश्वरस्य प्रीत्यर्थं ब्रह्मवित्सु प्रदीयते । चेतसा धर्मयुक्तेन दानं तद्विमलं शिवम्
दानधर्मं निषेवेत पात्रमासाद्य शक्तितः । उपास्यते तु तत्पात्रं यत्तारयति सर्वतः
कुटुम्बभुक्तिवसनाद्देयं यदतिरिच्यते । अन्यथा दीयते यद्वै न तद्दानं फलप्रदम्
श्रोत्रियाय कुलीनाय विनीताय तपस्विने । व्रतस्थाय दरिद्राय प्रदेयं भक्तिपूर्वकम्

लिप्यंतरण (IAST)

athātaḥ sampravakṣyāmi dānadharmamanuttamam | brahmaṇābhihitaṃ pūrvamṛṣīṇāṃ brahmavādinām
arthānāmucite pātre śraddhayā pratipādanam | dānamityabhinirdiṣṭaṃ bhuktimuktiphalapradam
yo dadāti viśiṣṭebhyaḥ śraddhayā parayā yutaḥ | tadvittamahaṃ manye śeṣaṃ kasyāpi rakṣati
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ trividhaṃ dānamucyate | caturthaṃ vimalaṃ proktaṃ sarvadānottamottamam
ahanyahani yatkiñciddīyate'nupakāriṇe | anuddiśya phalaṃ tasmādbrāhmaṇāya tu nityakam
yattu pāpopaśāntyarthaṃ dīyate viduṣāṃ kare | naimittikaṃ taduddiṣṭaṃ dānaṃ sadbhiranuttamam
apatyavijayaiśvaryasukhārthaṃ yatpradīyate | dānaṃ tatkāmyamākhyātamṛṣibhirdharmacintakaiḥ
yadīśvarasya prītyarthaṃ brahmavitsu pradīyate | cetasā dharmayuktena dānaṃ tadvimalaṃ śivam
dānadharmaṃ niṣeveta pātramāsādya śaktitaḥ | upāsyate tu tatpātraṃ yattārayati sarvataḥ
kuṭumbabhuktivasanāddeyaṃ yadatiricyate | anyathā dīyate yadvai na taddānaṃ phalapradam
śrotriyāya kulīnāya vinītāya tapasvine | vratasthāya daridrāya pradeyaṃ bhaktipūrvakam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथathaтеперь
अतःataḥзатем
सम्प्रवक्ष्यामिsampravakṣyāmiповедаю
दान-धर्मम्dāna-dharmamдхарму даяния
अनुत्तमम्anuttamamнепревзойдённую
ब्रह्मणाbrahmaṇāБрахмою
अभिहितम्abhihitamизречённую
पूर्वम्pūrvamпрежде
ऋषीणाम्ṛṣīṇāmдля риши
ब्रह्म-वादिनाम्brahma-vādināmзнатоков Брахмана
अर्थानाम्arthānāmдостояния
उचितेuciteдостойному
पात्रेpātreсосуду
श्रद्धयाśraddhayāс верою
प्रतिपादनम्pratipādanamпередача
दानम्dānamдаяние
इतिitiтак
अभिनिर्दिष्टम्abhinirdiṣṭamопределено
भुक्ति-मुक्ति-फल-प्रदम्bhukti-mukti-phala-pradamдающее плод наслаждения и освобождения
यःyaḥкто
ददातिdadātiдаёт
विशिष्टेभ्यःviśiṣṭebhyaḥдостойным
परयाparayāвысшею
युतःyutaḥнаделённый
तत्tatто
वित्तम्vittamбогатство
अहम्ahamя
मन्येmanyeсчитаю
शेषम्śeṣamостальное
कस्यkasyaчьё-то
अपिapiже
रक्षतिrakṣatiстережёт
नित्यम्nityamпостоянное
नैमित्तिकम्naimittikamслучайное
काम्यम्kāmyamжеланное
त्रि-विधम्tri-vidhamтрёхвидное
उच्यतेucyateзовётся
चतुर्थम्caturthamчетвёртое
विमलम्vimalamбеспорочное
प्रोक्तम्proktamназвано
सर्व-दान-उत्तम-उत्तमम्sarva-dāna-uttama-uttamamнаилучшее из всех даяний
अहनि-अहनिahani-ahaniизо дня в день
यत्yatчто
किञ्चित्kiñcitсколько-нибудь
दीयतेdīyateдаётся
अनुपकारिणेanupakāriṇeне могущему отплатить
अनुद्दिश्यanuddiśyaне имея в виду
फलम्phalamплода
तस्मात्tasmātпотому
ब्राह्मणायbrāhmaṇāyaбрахману
तुtuже
नित्यकम्nityakamпостоянное
यत्yatчто
पाप-उपशान्ति-अर्थम्pāpa-upaśānti-arthamради утоления греха
विदुषाम्viduṣāmзнающих
करेkareв руку
नैमित्तिकम्naimittikamслучайным
तत्tatто
उद्दिष्टम्uddiṣṭamназвано
सद्भिःsadbhiḥправедными
अपत्य-विजय-ऐश्वर्य-सुख-अर्थम्apatya-vijaya-aiśvarya-sukha-arthamради потомства, победы, власти и счастья
यत्yatчто
प्रदीयतेpradīyateдаётся
काम्यम्kāmyamжеланным
आख्यातम्ākhyātamназвано
ऋषिभिःṛṣibhiḥриши
धर्म-चिन्तकैःdharma-cintakaiḥразмышляющими о дхарме
यदिyadiесли
ईश्वरस्यīśvarasyaВладыки
प्रीति-अर्थम्prīti-arthamради радости
ब्रह्म-वित्सुbrahma-vitsuзнатокам Брахмана
प्रदीयतेpradīyateдаётся
चेतसाcetasāумом
धर्म-युक्तेनdharma-yuktenaсоединённым с дхармой
तत्tatто
शिवम्śivamблагое
निषेवेतniṣevetaпусть блюдёт
पात्रम्pātramсосуд
आसाद्यāsādyaнайдя
शक्तितःśaktitaḥпо силам
उपास्यतेupāsyateчтится
यत्yatкоторый
तारयतिtārayatiпереправляет
सर्वतःsarvataḥотовсюду
कुटुम्ब-भुक्ति-वसनात्kuṭumba-bhukti-vasanātсверх прокорма и одежды семьи
देयम्deyamдолжно быть дано
अतिरिच्यतेatiricyateостаётся
अन्यथाanyathāиначе
दीयतेdīyateдаётся
यत्yatчто
वैvaiпоистине
naне
तत्tatто
दानम्dānamдаяние
फल-प्रदम्phala-pradamплодоносно
श्रोत्रियायśrotriyāyaзнатоку Веды
कुलीनायkulīnāyaродовитому
विनीतायvinītāyaскромному
तपस्विनेtapasvineподвижнику
व्रत-स्थायvrata-sthāyaстоящему в обете
दरिद्रायdaridrāyaбедному
प्रदेयम्pradeyamдолжно быть дано
भक्ति-पूर्वकम्bhakti-pūrvakamс преданностью
अनुवाद

«Теперь поведаю непревзойдённую дхарму даяния, изречённую прежде Брахмою для риши, знатоков Брахмана. Передача достояния достойному сосуду с верою определена как даяние, дающее плод и наслаждения, и освобождения. Кто даёт достойным, наделённый высшею верою, — то богатство я и считаю [его богатством]; остальное же стережёт кто-то другой. Даяние зовётся трёхвидным: постоянное, случайное и желанное; четвёртым названо беспорочное — наилучшее из всех даяний. То, что изо дня в день даётся не могущему отплатить, без расчёта на плод, — то и есть постоянное [даяние] брахману. То, что даётся в руку знающих ради утоления греха, — то праведными названо случайным даянием, непревзойдённым. То, что даётся ради потомства, победы, власти и счастья, — то риши, размышляющие о дхарме, назвали желанным даянием. А то, что ради радости Владыки даётся знатокам Брахмана умом, соединённым с дхармою, — то даяние беспорочно и благо. Пусть [человек] блюдёт дхарму даяния, найдя сосуд по силам своим; чтится же тот сосуд, что переправляет отовсюду. Давать должно то, что остаётся сверх прокорма и одежды семьи; данное иначе — не даяние и не плодоносно. Знатоку Веды, родовитому, скромному, подвижнику, стоящему в обете, бедному — должно быть дано с преданностью».

संस्करण

d7831cf8130c · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:42 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से