पद्मपुराण
Nārada Beholds Rādhā5.71.1-13
3018 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.71.1-13

महादेव उवाच

देवनागरी

भगवन्सर्वभूतेश सर्वात्मन्सर्वसम्भव । देवेश्वर महादेव सर्वज्ञकरुणाकर
त्वयानुकम्पितैवाहं भूयोऽप्याह्वानुकम्पया । त्रैलोक्यमोहनामन्त्रास्त्वया मे कथिताः प्रभो
तेन देवेन गोपीभिर्महामोहनरूपिणा । केन केन विशेषेण चिक्रीडे तद्वदस्व मे
एकदा वादयन्वीणां नारदो मुनिपुङ्गवः । कृष्णावतारमाज्ञाय प्रययौ नन्दगोकुलम्
गत्वा तत्र महायोगमयेशं विभुमच्युतम् । बालनाट्यधरं देवमद्राक्षीन्नन्दवेश्मनि
सुकोमलपटास्तीर्णहेमपर्यङ्किकोपरि । शयानं गोपकन्याभिः प्रेक्षमाणं सदा मुदम्
अतीव सुकुमाराङ्गं मुग्धं मुग्धविलोकनम् । विस्रस्तनीलकुटिलकुन्तलावलिमण्डलम्
किञ्चित्स्मिताङ्कुरव्यञ्जदेकद्विरदकुड्मलम् । स्वप्रभाभिर्भासयन्तं समन्ताद्भवनोदरम्
दिग्वाससं समालोक्य सोऽतिहर्षमवाप ह । सम्भाष्य गोपतिं नन्दमाह सर्वप्रभुप्रियः
नारायणपराणां तु जीवनं ह्यतिदुर्लभम् । अस्य प्रभावमतुलं न जानन्तीह केचन
भवब्रह्मादयोऽप्यस्मिन्रतिं वाञ्छन्ति शाश्वतीम् । चरितं चास्य बालस्य सर्वेषामेव हर्षणम्
मुदा गायन्ति शृण्वन्ति चाभिनन्दन्ति तादृशाः । अस्मिंस्तव सुतेऽचिन्त्यप्रभावे स्निग्धमानसाः
नराः सन्ति न तेषां वै भवबाधा भविष्यति । मुञ्चेह परलोकेच्छाः सर्वा वल्लवसत्तम

लिप्यंतरण (IAST)

bhagavansarvabhūteśa sarvātmansarvasambhava | deveśvara mahādeva sarvajñakaruṇākara
tvayānukampitaivāhaṃ bhūyo'pyāhvānukampayā | trailokyamohanāmantrāstvayā me kathitāḥ prabho
tena devena gopībhirmahāmohanarūpiṇā | kena kena viśeṣeṇa cikrīḍe tadvadasva me
ekadā vādayanvīṇāṃ nārado munipuṅgavaḥ | kṛṣṇāvatāramājñāya prayayau nandagokulam
gatvā tatra mahāyogamayeśaṃ vibhumacyutam | bālanāṭyadharaṃ devamadrākṣīnnandaveśmani
sukomalapaṭāstīrṇahemaparyaṅkikopari | śayānaṃ gopakanyābhiḥ prekṣamāṇaṃ sadā mudam
atīva sukumārāṅgaṃ mugdhaṃ mugdhavilokanam | visrastanīlakuṭilakuntalāvalimaṇḍalam
kiñcitsmitāṅkuravyañjadekadviradakuḍmalam | svaprabhābhirbhāsayantaṃ samantādbhavanodaram
digvāsasaṃ samālokya so'tiharṣamavāpa ha | sambhāṣya gopatiṃ nandamāha sarvaprabhupriyaḥ
nārāyaṇaparāṇāṃ tu jīvanaṃ hyatidurlabham | asya prabhāvamatulaṃ na jānantīha kecana
bhavabrahmādayo'pyasminratiṃ vāñchanti śāśvatīm | caritaṃ cāsya bālasya sarveṣāmeva harṣaṇam
mudā gāyanti śṛṇvanti cābhinandanti tādṛśāḥ | asmiṃstava sute'cintyaprabhāve snigdhamānasāḥ
narāḥ santi na teṣāṃ vai bhavabādhā bhaviṣyati | muñceha paralokecchāḥ sarvā vallavasattama

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भगवन्-सर्व-भूत-ईशbhagavan-sarva-bhūta-īśaо владыка всех существ
सर्व-आत्मन्-सर्व-सम्भवsarva-ātman-sarva-sambhavaо душа всего, источник всего
देव-ईश्वर-महा-देवdeva-īśvara-mahā-devaо владыка богов, Махадева
सर्व-ज्ञ-करुणा-आकरsarva-jña-karuṇā-ākaraо всеведущий, рудник милости
त्वया-अनुकम्पिता-एव-अहम्tvayā-anukampitā-eva-ahamя тобою помилована
भूयः-अपि-आह्व-अनुकम्पयाbhūyaḥ-api-āhva-anukampayāи вновь милостью призыва
त्रैलोक्य-मोहना-मन्त्राःtrailokya-mohanā-mantrāḥчарующие три мира мантры
त्वया-मे-कथिताः-प्रभोtvayā-me-kathitāḥ-prabhoтобою мне поведаны, о владыка
तेन-देवेन-गोपीभिःtena-devena-gopībhiḥтем богом с пастушками
महा-मोहन-रूपिणाmahā-mohana-rūpiṇāчарующим великим обликом
केन-केन-विशेषेणkena-kena-viśeṣeṇaкаким и каким образом
चिक्रीडे-तत्-वदस्व-मेcikrīḍe-tat-vadasva-meиграно — то поведай мне
एकदा-वादयन्-वीणाम्ekadā-vādayan-vīṇāmоднажды, играя на вине
नारदः-मुनि-पुङ्गवःnāradaḥ-muni-puṅgavaḥНарада, бык среди мудрецов
कृष्ण-अवतारम्-आज्ञायkṛṣṇa-avatāram-ājñāyaузнав о нисхождении Кришны
प्रययौ-नन्द-गोकुलम्prayayau-nanda-gokulamотправился в Гокулу Нанды
गत्वा-तत्र-महा-योगgatvā-tatra-mahā-yogaпридя туда, великой йоги
मया-ईशम्-विभुम्-अच्युतम्mayā-īśam-vibhum-acyutamисполненного владыку, вездесущего Ачьюту
बाल-नाट्य-धरम्-देवम्bāla-nāṭya-dharam-devamбога, играющего роль дитяти
अद्राक्षीत्-नन्द-वेश्मनिadrākṣīt-nanda-veśmaniувидел в доме Нанды
सु-कोमल-पट-आस्तीर्णsu-komala-paṭa-āstīrṇaустланном весьма мягкой тканью
हेम-पर्यङ्किका-उपरिhema-paryaṅkikā-upariна золотом ложе
शयानम्-गोप-कन्याभिःśayānam-gopa-kanyābhiḥлежащего, дочерями пастухов
प्रेक्षमाणम्-सदा-मुदम्prekṣamāṇam-sadā-mudamвсегда с радостью созерцаемого
अतीव-सु-कुमार-अङ्गम्atīva-su-kumāra-aṅgamс крайне нежным телом
मुग्धम्-मुग्ध-विलोकनम्mugdham-mugdha-vilokanamпростодушного, с простодушным взглядом
विस्रस्त-नील-कुटिलvisrasta-nīla-kuṭilaс рассыпавшимися синими вьющимися
कुन्तल-आवलि-मण्डलम्kuntala-āvali-maṇḍalamкольцами прядей
किञ्चित्-स्मित-अङ्कुर-व्यञ्जत्kiñcit-smita-aṅkura-vyañjatчуть проступающим ростком улыбки
एक-द्विरद-कुड्मलम्eka-dvirada-kuḍmalamс бутоном единственного зубика
स्व-प्रभाभिः-भासयन्तम्sva-prabhābhiḥ-bhāsayantamсвоим сиянием озаряющего
समन्तात्-भवन-उदरम्samantāt-bhavana-udaramсо всех сторон нутро дома
दिक्-वाससम्-समालोक्यdik-vāsasam-samālokyaувидев облачённого сторонами света
सः-अति-हर्षम्-अवाप-हsaḥ-ati-harṣam-avāpa-haон обрёл крайнюю радость
सम्भाष्य-गो-पतिम्-नन्दम्sambhāṣya-go-patim-nandamобратившись к владыке коров Нанде
आह-सर्व-प्रभु-प्रियःāha-sarva-prabhu-priyaḥсказал милый всем владыкам
नारायण-पराणाम्-तुnārāyaṇa-parāṇām-tuу преданных Нараяне
जीवनम्-हि-अति-दुर्लभम्jīvanam-hi-ati-durlabhamжизнь ведь крайне труднодостижима
अस्य-प्रभावम्-अतुलम्asya-prabhāvam-atulamнесравненного его величия
न-जानन्ति-इह-केचनna-jānanti-iha-kecanaне знают здесь никакие
भव-ब्रह्म-आदयः-अपिbhava-brahma-ādayaḥ-apiдаже Шива, Брахма и прочие
अस्मिन्-रतिम्-वाञ्छन्तिasmin-ratim-vāñchantiк нему влечения желают
शाश्वतीम्śāśvatīmвечного
चरितम्-च-अस्य-बालस्यcaritam-ca-asya-bālasyaи житие этого дитяти
सर्वेषाम्-एव-हर्षणम्sarveṣām-eva-harṣaṇamвсем именно радость
मुदा-गायन्ति-शृण्वन्तिmudā-gāyanti-śṛṇvantiс радостью поют и слушают
च-अभिनन्दन्ति-तादृशाःca-abhinandanti-tādṛśāḥи приветствуют такие
अस्मिन्-तव-सुतेasmin-tava-suteк этому твоему сыну
अचिन्त्य-प्रभावेacintya-prabhāveнепостижимому величием
स्निग्ध-मानसाःsnigdha-mānasāḥс нежными сердцами
नराः-सन्ति-न-तेषाम्-वैnarāḥ-santi-na-teṣām-vaiлюди есть; у них не
भव-बाधा-भविष्यतिbhava-bādhā-bhaviṣyatiбудет мучения бытия
मुञ्च-इह-पर-लोक-इच्छाःmuñca-iha-para-loka-icchāḥоставь здесь желания иного мира
सर्वाः-वल्लव-सत्तमsarvāḥ-vallava-sattamaвсе, о лучший из пастухов
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
अनुवाद

«„О владыка всех существ, о душа всего, источник всего, о владыка богов, Махадева, о всеведущий, рудник милости! Я тобою помилована и вновь — милостью призыва: чарующие три мира мантры тобою мне поведаны, о владыка. Каким и каким образом играно тем богом, чарующим великим обликом, с пастушками, — то поведай мне“. — „Однажды, играя на вине, Нарада, бык среди мудрецов, узнав о нисхождении Кришны, отправился в Гокулу Нанды. Придя туда, увидел он в доме Нанды владыку, исполненного великой йоги, вездесущего Ачьюту, бога, играющего роль дитяти: лежащего на золотом ложе, устланном весьма мягкой тканью, всегда с радостью созерцаемого дочерями пастухов; с крайне нежным телом, простодушного, с простодушным взглядом, с рассыпавшимися синими вьющимися кольцами прядей; с чуть проступающим ростком улыбки, с бутоном единственного зубика, своим сиянием озаряющего со всех сторон нутро дома. Увидев облачённого сторонами света, обрёл он крайнюю радость и, обратившись к владыке коров Нанде, сказал, милый всем владыкам: ‚У преданных Нараяне жизнь крайне труднодостижима; несравненного его величия не знают здесь никакие. Даже Шива, Брахма и прочие желают к нему вечного влечения; и житие этого дитяти — радость именно для всех. С радостью поют, слушают и приветствуют такие люди; у тех, чьи сердца нежны к этому твоему сыну, непостижимому величием, не будет мучения бытия. Оставь здесь все желания иного мира, о лучший из пастухов‘“.»

संस्करण

cc8c79cab982 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:48 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से