पद्मपुराण
The Rite of Bathing in Vaiśākha and the Worship of Mādhava5.94.25-36
3176 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.94.25-36
देवनागरी

विद्याधराञ्जलधरांस्तथैवाकाशगामिनः । निराधाराश्च ये जीवाः पापकर्मरताश्च ये
तेषामाप्यायनार्थाय दीयते सलिलं मया । कृतोपवीती देवेषु निवीती च भवेन्नरः
मनुष्यांस्तर्पयेद्धक्त्या ब्रह्मपुत्रानृषींस्तथा । सनकः सनन्दनश्चैव तृतीयश्च सनातनः
कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पञ्चशिखस्तथा । ते सर्वे तृप्तिमायान्तु मदत्तेनाम्बुना सदा
मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च
देवब्रह्मऋषीन्सर्वांस्तर्पयेदक्षतोदकैः । अपसव्यं ततः कुर्यात्सव्यं जानु च भूतले
अग्निष्वात्तास्तथा सौम्या हविष्मन्तस्तथोष्मपाः । काव्यवाडनलान्बर्हिषदश्चाज्यपाः पुनः
सन्तर्पयेत्पितृन्भक्त्या सतिलोदकचन्दनैः । यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चान्तकाय च
वैवस्वताय कालाय सर्वभूतक्षयाय च । औदुम्बराय दध्नाय नीलाय परमेष्ठिने
वृकोदराय चित्राय चित्रगुप्ताय वै नमः । दर्भपाणिस्तु विधिवत्पितॄन्सन्तर्पयेत्ततः
पित्रादीन्नामगोत्रेण तथा मातामहानपि । सन्तर्प्य विधिना सर्वानिमं मन्त्रमुदीरयेत्
येऽबान्धवा बान्धवा वा येऽन्यजन्मनि बान्धवाः । ते तृप्तिमखिला यान्तु येऽस्मत्तोयकाङ्क्षिणः

लिप्यंतरण (IAST)

vidyādharāñjaladharāṃstathaivākāśagāminaḥ | nirādhārāśca ye jīvāḥ pāpakarmaratāśca ye
teṣāmāpyāyanārthāya dīyate salilaṃ mayā | kṛtopavītī deveṣu nivītī ca bhavennaraḥ
manuṣyāṃstarpayeddhaktyā brahmaputrānṛṣīṃstathā | sanakaḥ sanandanaścaiva tṛtīyaśca sanātanaḥ
kapilaścāsuriścaiva voḍhuḥ pañcaśikhastathā | te sarve tṛptimāyāntu madattenāmbunā sadā
marīcimatryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum | pracetasaṃ vasiṣṭhaṃ ca bhṛguṃ nāradameva ca
devabrahmaṛṣīnsarvāṃstarpayedakṣatodakaiḥ | apasavyaṃ tataḥ kuryātsavyaṃ jānu ca bhūtale
agniṣvāttāstathā saumyā haviṣmantastathoṣmapāḥ | kāvyavāḍanalānbarhiṣadaścājyapāḥ punaḥ
santarpayetpitṛnbhaktyā satilodakacandanaiḥ | yamāya dharmarājāya mṛtyave cāntakāya ca
vaivasvatāya kālāya sarvabhūtakṣayāya ca | audumbarāya dadhnāya nīlāya parameṣṭhine
vṛkodarāya citrāya citraguptāya vai namaḥ | darbhapāṇistu vidhivatpitṝnsantarpayettataḥ
pitrādīnnāmagotreṇa tathā mātāmahānapi | santarpya vidhinā sarvānimaṃ mantramudīrayet
ye'bāndhavā bāndhavā vā ye'nyajanmani bāndhavāḥ | te tṛptimakhilā yāntu ye'smattoyakāṅkṣiṇaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः-तु-तर्पणम्-कुर्यात्tataḥ-tu-tarpaṇam-kuryātзатем да совершит возлияние
त्रैलोक्य-आप्यायनाय-वैtrailokya-āpyāyanāya-vaiради насыщения трёх миров
ब्राह्मणम्-तर्पयेत्-पूर्वम्brāhmaṇam-tarpayet-pūrvamбрахмана да насытит сперва
विष्णुम्-रुद्रम्-प्रजापतिम्viṣṇum-rudram-prajāpatimВишну, Рудру, Праджапати
देवान्-यक्षान्-तथा-नागान्devān-yakṣān-tathā-nāgānбогов, якшей, а также нагов
गन्धर्व-अप्सरसः-असुरान्gandharva-apsarasaḥ-asurānгандхарвов, апсар, асуров
क्रूरान्-सर्पान्-सुपर्णान्-चkrūrān-sarpān-suparṇān-caсвирепых, змей и супарн
तरून्-वै-जन्तुकान्-खगान्tarūn-vai-jantukān-khagānдеревья, тварей, птиц
विद्याधरान्-जल-धरान्vidyādharān-jala-dharānвидьядхаров, тучи
तथा-एव-आकाश-गामिनःtathā-eva-ākāśa-gāminaḥа также ходящих по небу
निराधाराः-च-ये-जीवाःnirādhārāḥ-ca-ye-jīvāḥи какие существа без опоры
पाप-कर्म-रताः-च-येpāpa-karma-ratāḥ-ca-yeи какие преданы греховным делам
तेषाम्-आप्यायन-अर्थायteṣām-āpyāyana-arthāyaради насыщения их
दीयते-सलिलम्-मयाdīyate-salilam-mayāподаётся вода мною
कृत-उपवीती-देवेषुkṛta-upavītī-deveṣuсо шнуром через плечо — у богов
निवीती-च-भवेत्-नरःnivītī-ca-bhavet-naraḥи с шнуром вокруг шеи да будет человек
मनुष्यान्-तर्पयेत्-भक्त्याmanuṣyān-tarpayet-bhaktyāлюдей да насытит с преданностью
ब्रह्म-पुत्रान्-ऋषीन्-तथाbrahma-putrān-ṛṣīn-tathāсынов Брахмы и провидцев
सनकः-सनन्दनः-च-एवsanakaḥ-sanandanaḥ-ca-evaСанака и Санандана
तृतीयः-च-सनातनःtṛtīyaḥ-ca-sanātanaḥи третий — Санатана
कपिलः-च-आसुरिः-च-एवkapilaḥ-ca-āsuriḥ-ca-evaКапила и Асури
वोढुः-पञ्च-शिखः-तथाvoḍhuḥ-pañca-śikhaḥ-tathāВодху и Панчашикха
ते-सर्वे-तृप्तिम्-आयान्तुte-sarve-tṛptim-āyāntuвсе они да придут к насыщению
मत्-दत्तेन-अम्बुना-सदाmat-dattena-ambunā-sadāданною мною водою, всегда
मरीचिम्-अत्रि-अङ्गिरसौmarīcim-atri-aṅgirasauМаричи, Атри и Ангираса
पुलस्त्यम्-पुलहम्-क्रतुम्pulastyam-pulaham-kratumПуластью, Пулаху, Крату
प्रचेतसम्-वसिष्ठम्-चpracetasam-vasiṣṭham-caПрачетаса и Васиштху
भृगुम्-नारदम्-एव-चbhṛgum-nāradam-eva-caБхригу и Нараду
देव-ब्रह्म-ऋषीन्-सर्वान्deva-brahma-ṛṣīn-sarvānбожественных и брахманских провидцев всех
तर्पयेत्-अक्षत-उदकैःtarpayet-akṣata-udakaiḥда насытит водою с необрушенным зерном
अपसव्यम्-ततः-कुर्यात्apasavyam-tataḥ-kuryātзатем да сделает шнур направо
सव्यम्-जानु-च-भू-तलेsavyam-jānu-ca-bhū-taleи левое колено на земле
अग्निष्वात्ताः-तथा-सौम्याःagniṣvāttāḥ-tathā-saumyāḥагнишватты, а также саумьи
हविष्मन्तः-तथा-उष्मपाःhaviṣmantaḥ-tathā-uṣmapāḥхавишманты и ушмапы
काव्य-वाट्-अनलान्-बर्हिषदःkāvya-vāṭ-analān-barhiṣadaḥкавьявахана, аналы, бархишады
च-आज्यपाः-पुनःca-ājyapāḥ-punaḥи аджьяпы, снова
सन्तर्पयेत्-पितॄन्-भक्त्याsantarpayet-pitṝn-bhaktyāда насытит предков с преданностью
स-तिल-उदक-चन्दनैःsa-tila-udaka-candanaiḥводою с кунжутом и сандалом
यमाय-धर्म-राजायyamāya-dharma-rājāyaЯме, царю дхармы
मृत्यवे-च-अन्तकाय-चmṛtyave-ca-antakāya-caСмерти и Губителю
वैवस्वताय-कालायvaivasvatāya-kālāyaВайвасвате, Времени
सर्व-भूत-क्षयाय-चsarva-bhūta-kṣayāya-caи Гибели всех существ
औदुम्बराय-दध्नायaudumbarāya-dadhnāyaАудумбаре, Дадхне
नीलाय-परमेष्ठिनेnīlāya-parameṣṭhineНиле, Параме́штхину
वृक-उदराय-चित्रायvṛka-udarāya-citrāyaВрикодаре, Читре
चित्र-गुप्ताय-वै-नमःcitra-guptāya-vai-namaḥЧитрагупте поклон
दर्भ-पाणिः-तु-विधि-वत्darbha-pāṇiḥ-tu-vidhi-vatс травою дарбха в руке, по уставу
पितॄन्-सन्तर्पयेत्-ततःpitṝn-santarpayet-tataḥпредков да насытит затем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
अनुवाद

«„Затем да совершит он возлияние ради насыщения трёх миров: брахмана да насытит сперва, Вишну, Рудру, Праджапати; богов, якшей, нагов, гандхарвов, апсар, асуров, свирепых, змей и супарн, деревья, тварей, птиц; видьядхаров, тучи, а также ходящих по небу; и какие существа без опоры, и какие преданы греховным делам, — „ради насыщения их подаётся вода мною“. Со шнуром через плечо — у богов, и с шнуром вокруг шеи да будет человек; людей да насытит с преданностью, сынов Брахмы и провидцев: Санака и Санандана, и третий — Санатана; Капила и Асури, Водху и Панчашикха, — все они да придут к насыщению данною мною водою, всегда. Маричи, Атри и Ангираса, Пуластью, Пулаху, Крату, Прачетаса, Васиштху, Бхригу и Нараду — всех божественных и брахманских провидцев да насытит водою с необрушенным зерном. Затем да сделает шнур направо, и левое колено на земле: агнишватты, саумьи, хавишманты и ушмапы, кавьявахана, аналы, бархишады и аджьяпы — предков да насытит с преданностью водою с кунжутом и сандалом. „Яме, царю дхармы, Смерти и Губителю, Вайвасвате, Времени и Гибели всех существ, Аудумбаре, Дадхне, Ниле, Параме́штхину, Врикодаре, Читре, Читрагупте — поклон“. С травою дарбха в руке, по уставу, предков да насытит затем“.»

संस्करण

91d71777ce53 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:50 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से