पद्मपुराण
The Sixteenfold Bhakti and the Wearing of Hari's Marks6.226.21-30
5009 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.226.21-30
देवनागरी

तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य पार्वति । माहात्म्यं वासुदेवस्य यच्छक्यं तद्ब्रवीमि ते
अशक्यं तन्मया वक्तुं ब्रह्मणा सह दैवतैः । सर्वोपनिषदामर्थो वेदान्ते परिनिश्चितः
तस्योपासनभेदांश्च शृणु वच्मि पुनः पृथक् । आद्यं तु वैष्णवं प्रोक्तं शङ्खचक्राङ्कनं हरेः
धारणं चोर्ध्वपुण्ड्राणां तन्मन्त्राणां परिग्रहः । अर्चनं च जपो ध्यानं तन्नामस्मरणं तथा
कीर्तनं श्रवणं चैव वन्दनं पादसेवनम् । तत्पादोदकसेवा च तन्निवेदितभोजनम्
तदीयानां च सेवा च द्वादशीव्रतनिष्ठता । तुलसीरोपणं विष्णोर्देवदेवस्य शार्ङ्गिणः
भक्तिः षोडशधा प्रोक्ता भवबन्धविमुक्तये । सर्वेषामेव देवानां ममापि पुरुषोत्तमः
पूजनीयो हरिर्नित्यं ब्राह्मणानां विशेषतः । तस्मात्तु ब्राह्मणो नित्यं विधिवत्पूजयेद्धरिम्
तच्चिह्नैरङ्कितः श्रीशपदं प्राप्नोत्यसंशयम् । शङ्खचक्राङ्कनं कुर्याद्ब्राह्मणो बाहुमूलयोः
हुताग्निनैव सन्तर्प्य सर्वपापापनुत्तये । चक्रं वा शङ्खचक्रे वा तथा पञ्चायुधानि वा

लिप्यंतरण (IAST)

tasya lokapradhānasya jagannāthasya pārvati | māhātmyaṃ vāsudevasya yacchakyaṃ tadbravīmi te
aśakyaṃ tanmayā vaktuṃ brahmaṇā saha daivataiḥ | sarvopaniṣadāmartho vedānte pariniścitaḥ
tasyopāsanabhedāṃśca śṛṇu vacmi punaḥ pṛthak | ādyaṃ tu vaiṣṇavaṃ proktaṃ śaṅkhacakrāṅkanaṃ hareḥ
dhāraṇaṃ cordhvapuṇḍrāṇāṃ tanmantrāṇāṃ parigrahaḥ | arcanaṃ ca japo dhyānaṃ tannāmasmaraṇaṃ tathā
kīrtanaṃ śravaṇaṃ caiva vandanaṃ pādasevanam | tatpādodakasevā ca tanniveditabhojanam
tadīyānāṃ ca sevā ca dvādaśīvrataniṣṭhatā | tulasīropaṇaṃ viṣṇordevadevasya śārṅgiṇaḥ
bhaktiḥ ṣoḍaśadhā proktā bhavabandhavimuktaye | sarveṣāmeva devānāṃ mamāpi puruṣottamaḥ
pūjanīyo harirnityaṃ brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ | tasmāttu brāhmaṇo nityaṃ vidhivatpūjayeddharim
taccihnairaṅkitaḥ śrīśapadaṃ prāpnotyasaṃśayam | śaṅkhacakrāṅkanaṃ kuryādbrāhmaṇo bāhumūlayoḥ
hutāgninaiva santarpya sarvapāpāpanuttaye | cakraṃ vā śaṅkhacakre vā tathā pañcāyudhāni vā

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्यtasyaтого
लोक-प्रधानस्यloka-pradhānasyaглавы миров
जगन्-नाथस्यjagan-nāthasyaвладыки мира
पार्वतिpārvatiо Парвати
माहात्म्यंmāhātmyaṃвеличие
वासुदेवस्यvāsudevasyaВасудевы
यच्yacчто
छक्यंchakyaṃвозможно
तद्tadто
ब्रवीमिbravīmiговорю
तेteтебе
अशक्यंaśakyaṃневозможно
तन्tanто
मयाmayāмною
वक्तुंvaktuṃвысказать
ब्रह्मणाbrahmaṇāБрахмою
सहsahaвместе
दैवतैःdaivataiḥс богами
सर्वोपनिषदाम्sarvopaniṣadāmвсех упанишад
अर्थोarthoсмысл
वेदान्तेvedānteв веданте
परिनिश्चितःpariniścitaḥустановлен
तस्योपासन-भेदांश्tasyopāsana-bhedāṃśвиды его почитания
caи
शृणुśṛṇuслушай
वच्मिvacmiговорю
पुनःpunaḥвновь
पृथक्pṛthakпо отдельности
आद्यंādyaṃпервое
तुtuже
वैष्णवंvaiṣṇavaṃвайшнавское
प्रोक्तंproktaṃназвано
शङ्ख-चक्राङ्कनंśaṅkha-cakrāṅkanaṃотметина раковины и диска
हरेःhareḥХари
धारणंdhāraṇaṃношение
चोर्ध्व-पुण्ड्राणांcordhva-puṇḍrāṇāṃи урдхва-пундр
तन्-मन्त्राणांtan-mantrāṇāṃего мантр
परिग्रहःparigrahaḥпринятие
अर्चनंarcanaṃпочитание
जपोjapoджапа
ध्यानंdhyānaṃсозерцание
तन्-नाम-स्मरणंtan-nāma-smaraṇaṃпамятование его имени
तथाtathāтакже
कीर्तनंkīrtanaṃвоспевание
श्रवणंśravaṇaṃслушание
चैवcaivaи именно
वन्दनंvandanaṃпоклонение
पाद-सेवनम्pāda-sevanamслужение стопам
तत्-पादोदक-सेवाtat-pādodaka-sevāпринятие воды с его стоп
तन्-निवेदित-भोजनम्tan-nivedita-bhojanamвкушение поднесённого ему
तदीयानांtadīyānāṃего людям
सेवाsevāслужение
द्वादशी-व्रत-निष्ठताdvādaśī-vrata-niṣṭhatāверность обету двадаши
तुलसी-रोपणंtulasī-ropaṇaṃпосадка туласи
विष्णोर्viṣṇorВишну
देव-देवस्यdeva-devasyaбога богов
शार्ङ्गिणःśārṅgiṇaḥносителя Шарнги
भक्तिःbhaktiḥпреданность
षोडशधाṣoḍaśadhāшестнадцатичастная
प्रोक्ताproktāназвана
भव-बन्ध-विमुक्तयेbhava-bandha-vimuktayeради избавления от уз бытия
सर्वेषाम्sarveṣāmвсех
एवevaже
देवानांdevānāṃбогов
ममापिmamāpiи мною
पुरुषोत्तमःpuruṣottamaḥПурушоттама
पूजनीयोpūjanīyoдолжен быть почитаем
हरिर्harirХари
नित्यंnityaṃвсегда
ब्राह्मणानांbrāhmaṇānāṃбрахманами
विशेषतःviśeṣataḥв особенности
तस्मात्tasmātпотому
तुtuже
ब्राह्मणोbrāhmaṇoбрахман
विधिवत्vidhivatпо правилу
पूजयेद्pūjayedда почитает
धरिम्dharimХари
तच्-चिह्नैर्tac-cihnairего знаками
अङ्कितःaṅkitaḥотмеченный
श्रीश-पदंśrīśa-padaṃобитель владыки Шри
प्राप्नोत्य्prāpnotyобретает
असंशयम्asaṃśayamнесомненно
शङ्ख-चक्राङ्कनंśaṅkha-cakrāṅkanaṃотметину раковины и диска
कुर्याद्kuryādда сделает
ब्राह्मणोbrāhmaṇoбрахман
बाहु-मूलयोःbāhu-mūlayoḥу оснований рук
हुताग्निनैवhutāgninaivaименно жертвенным огнём
सन्तर्प्यsantarpyaнасытив
सर्व-पापापनुत्तयेsarva-pāpāpanuttayeради отвращения всех грехов
चक्रंcakraṃдиск
वाили
शङ्ख-चक्रेśaṅkha-cakreраковину и диск
तथाtathāили
पञ्चायुधानिpañcāyudhāniпять орудий
अनुवाद

Величие того главы миров, владыки мира Васудевы, о Парвати, — что возможно, то и говорю тебе; но и мне вместе с Брахмою и богами высказать его невозможно. Смысл всех упанишад установлен в веданте. Слушай же виды его почитания — вновь скажу по отдельности. Первое названо вайшнавским: отметина раковины и диска Хари, ношение урдхва-пундр, принятие его мантр, почитание, джапа, созерцание, памятование его имени, воспевание, слушание, поклонение, служение стопам, принятие воды с его стоп, вкушение поднесённого ему, служение его людям, верность обету двадаши и посадка туласи для Вишну, бога богов, носителя Шарнги. Преданность названа шестнадцатичастной — ради избавления от уз бытия. Из всех богов и мною должен быть всегда почитаем Пурушоттама Хари, а брахманами — в особенности; потому брахман да почитает Хари по правилу. Отмеченный его знаками, он несомненно обретает обитель владыки Шри. Брахман да сделает отметину раковины и диска у оснований рук, насытив жертвенный огонь, — ради отвращения всех грехов: диск, или раковину и диск, или же пять орудий.

संस्करण

c8e5ee926850 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:14:06 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से