पद्मपुराण
The Glory of the Ūrdhva-puṇḍra and the Rule of Wearing It6.227.11-20
5016 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.227.11-20
देवनागरी

ऊर्ध्वपुण्ड्रविहीनस्तु किञ्चित्कर्म करोति यः । इष्टापूर्तादिकं सर्वं निष्फलं स्यान्न संशयः
यच्छरीरं मनुष्याणामूर्ध्वपुण्ड्रविवर्जितम् । द्रष्टव्यं नैव तत्किञ्चिच्छ्मशानसदृशं भवेत्
ऊर्ध्वपुण्ड्रविहीनस्तु सन्ध्याकर्मादिकं चरेत् । तत्सर्वं राक्षसैर्नीतं नरकं चाधिगच्छति
ऊर्ध्वपुण्ड्रधरो विप्रो मृदा शुभ्रेण वैदिकः । न तिर्यग्धारयेद्विद्वानापद्यपि कदाचन
विप्राणामूर्ध्वपुण्ड्रं स्यात्तिलकं तु महीभृतः । पट्टाकारं तु वैश्यानां शूद्राणां वै त्रिपुण्ड्रकम्
ऊर्ध्वपुण्ड्रं मृदा कार्यं कस्तूर्या तिलकं तथा । पट्टाकारं तु गन्धेन भस्मनैव त्रिपुण्ड्रकम्
ऊर्ध्वपुण्ड्रं तु सर्वेषां न निषिद्धं कदाचन । धारयेत्क्षत्रियाद्योऽपि विष्णुभक्तो भवेद्यदि
विप्राणां नैव कार्यं स्यात्तिर्यक्पट्टादिधारणम् । नारायणात्परेशानादन्येषामर्चनं न तु
ब्राह्मणः कुलजो विद्वान्भस्मधारी भवेद्यदि । वर्जयेत्तादृशं देवि मद्योच्छिष्टं घटं यथा
त्रिपुण्ड्रं शूद्रकल्पानां शूद्राणां च विधीयते । त्रिपुण्ड्रधारणाद्विप्रः पतितः स्यान्न संशयः

लिप्यंतरण (IAST)

ūrdhvapuṇḍravihīnastu kiñcitkarma karoti yaḥ | iṣṭāpūrtādikaṃ sarvaṃ niṣphalaṃ syānna saṃśayaḥ
yaccharīraṃ manuṣyāṇāmūrdhvapuṇḍravivarjitam | draṣṭavyaṃ naiva tatkiñcicchmaśānasadṛśaṃ bhavet
ūrdhvapuṇḍravihīnastu sandhyākarmādikaṃ caret | tatsarvaṃ rākṣasairnītaṃ narakaṃ cādhigacchati
ūrdhvapuṇḍradharo vipro mṛdā śubhreṇa vaidikaḥ | na tiryagdhārayedvidvānāpadyapi kadācana
viprāṇāmūrdhvapuṇḍraṃ syāttilakaṃ tu mahībhṛtaḥ | paṭṭākāraṃ tu vaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ vai tripuṇḍrakam
ūrdhvapuṇḍraṃ mṛdā kāryaṃ kastūryā tilakaṃ tathā | paṭṭākāraṃ tu gandhena bhasmanaiva tripuṇḍrakam
ūrdhvapuṇḍraṃ tu sarveṣāṃ na niṣiddhaṃ kadācana | dhārayetkṣatriyādyo'pi viṣṇubhakto bhavedyadi
viprāṇāṃ naiva kāryaṃ syāttiryakpaṭṭādidhāraṇam | nārāyaṇātpareśānādanyeṣāmarcanaṃ na tu
brāhmaṇaḥ kulajo vidvānbhasmadhārī bhavedyadi | varjayettādṛśaṃ devi madyocchiṣṭaṃ ghaṭaṃ yathā
tripuṇḍraṃ śūdrakalpānāṃ śūdrāṇāṃ ca vidhīyate | tripuṇḍradhāraṇādvipraḥ patitaḥ syānna saṃśayaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ऊर्ध्व-पुण्ड्र-विहीनस्ūrdhva-puṇḍra-vihīnasлишённый урдхва-пундры
तुtuже
किञ्चित्kiñcitкакое-либо
कर्मkarmaдело
करोतिkarotiсовершает
यःyaḥкто
इष्टापूर्तादिकंiṣṭāpūrtādikaṃжертвы, благие дела и прочее
सर्वंsarvaṃвсё
निष्फलंniṣphalaṃбесплодным
स्यान्syānстанет
naнет
संशयःsaṃśayaḥсомнения
यच्yacкоторое
छरीरंcharīraṃтело
मनुष्याणाम्manuṣyāṇāmу людей
ऊर्ध्व-पुण्ड्र-विवर्जितम्ūrdhva-puṇḍra-vivarjitamлишённое урдхва-пундры
द्रष्टव्यंdraṣṭavyaṃдостойно созерцания
नैवnaivaвовсе не
तत्tatоно
किञ्चिच्kiñcicничуть
छ्मशान-सदृशंchmaśāna-sadṛśaṃподобно месту сожжения
भवेत्bhavetбудет
सन्ध्या-कर्मादिकंsandhyā-karmādikaṃобряд сандхьи и прочее
चरेत्caretсовершает
तत्tatто
सर्वंsarvaṃвсё
राक्षसैर्rākṣasairракшасами
नीतंnītaṃунесено
नरकंnarakaṃв ад
चाधिगच्छतिcādhigacchatiи попадает
ऊर्ध्व-पुण्ड्र-धरोūrdhva-puṇḍra-dharoносящий урдхва-пундру
विप्रोviproбрахман
मृदाmṛdāглиною
शुभ्रेणśubhreṇaбелою
वैदिकःvaidikaḥведический
तिर्यग्tiryagпоперёк
धारयेद्dhārayedда носит
विद्वान्vidvānучёный
आपद्य्āpadyв беде
अपिapiдаже
कदाचनkadācanaникогда
विप्राणाम्viprāṇāmу брахманов
ऊर्ध्व-पुण्ड्रंūrdhva-puṇḍraṃурдхва-пундра
स्यात्syātда будет
तिलकंtilakaṃтилака
मही-भृतःmahī-bhṛtaḥу царей
पट्टाकारंpaṭṭākāraṃв виде полосы
वैश्यानांvaiśyānāṃу вайшьев
शूद्राणांśūdrāṇāṃу шудр
वैvaiже
त्रिपुण्ड्रकम्tripuṇḍrakamтрипундра
मृदाmṛdāглиною
कार्यंkāryaṃдолжна делаться
कस्तूर्याkastūryāмускусом
तथाtathāтакже
गन्धेनgandhenaблаговонием
भस्मनैवbhasmanaivaименно пеплом
सर्वेषांsarveṣāṃдля всех
निषिद्धंniṣiddhaṃзапрещена
कदाचनkadācanaникогда
धारयेत्dhārayetда носит
क्षत्रियाद्योऽपिkṣatriyādyo'piи кшатрий, и прочие
विष्णु-भक्तोviṣṇu-bhaktoпреданным Вишну
भवेद्bhavedбудет
यदिyadiесли
विप्राणांviprāṇāṃбрахманам
नैवnaivaвовсе не
कार्यंkāryaṃдолжно делаться
तिर्यक्-पट्टादि-धारणम्tiryak-paṭṭādi-dhāraṇamношение поперечной полосы и прочего
नारायणात्nārāyaṇātкроме Нараяны
परेशानाद्pareśānādвысшего владыки
अन्येषाम्anyeṣāmиных
अर्चनंarcanaṃпочитание
तुtuже
ब्राह्मणःbrāhmaṇaḥбрахман
कुलजोkulajoродовитый
विद्वान्vidvānучёный
भस्म-धारीbhasma-dhārīносящий пепел
वर्जयेत्varjayetда избегает
तादृशंtādṛśaṃтакого
देविdeviо богиня
मद्योच्छिष्टंmadyocchiṣṭaṃосквернённый хмельным
घटंghaṭaṃсосуд
यथाyathāкак
त्रिपुण्ड्रंtripuṇḍraṃтрипундра
शूद्र-कल्पानांśūdra-kalpānāṃподобных шудрам
शूद्राणांśūdrāṇāṃшудрам
caи
विधीयतेvidhīyateпредписана
त्रिपुण्ड्र-धारणाद्tripuṇḍra-dhāraṇādот ношения трипундры
विप्रःvipraḥбрахман
पतितःpatitaḥпадшим
अनुवाद

А кто, лишённый урдхва-пундры, совершает какое-либо дело, у того всё — жертвы, благие дела и прочее — станет бесплодным, нет сомнения. Тело человека, лишённое урдхва-пундры, вовсе не достойно созерцания: оно подобно месту сожжения. А если лишённый её совершает обряд сандхьи и прочее, то всё это уносится ракшасами, и он попадает в ад. Брахман, следующий Веде, да носит урдхва-пундру из белой глины; и учёный да не носит её поперёк никогда, даже в беде. У брахманов да будет урдхва-пундра, у царей — тилака, у вайшьев — в виде полосы, а у шудр — трипундра. Урдхва-пундра должна делаться глиною, тилака — мускусом, полоса — благовонием, а трипундра — именно пеплом. Урдхва-пундра никому и никогда не запрещена: да носит её и кшатрий, и прочие, если будут преданы Вишну. Брахманам вовсе не должно носить поперечную полосу и прочее, как и почитать иных, кроме Нараяны, высшего владыки. Если брахман, родовитый и учёный, носит пепел, — такого да избегают, о богиня, как сосуда, осквернённого хмельным. Трипундра предписана подобным шудрам и шудрам; от ношения трипундры брахман становится падшим, нет сомнения.

संस्करण

321de93cab6c · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:14:06 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से