पद्मपुराण
The Glory of the Ūrdhva-puṇḍra and the Rule of Wearing It6.227.21-30
5017 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.227.21-30
देवनागरी

एकान्तिनो महाभागाः सर्वभूतहिते रताः । सान्तरालं प्रकुर्वीरन्पुण्ड्रं हरिपदाकृतिम्
हरेः पादाकृतिं कुर्यादूर्ध्वपुण्ड्रं विधानतः । मध्यच्छिद्रेण संयुक्तं तद्धि वै मन्दिरं हरेः
ऊर्ध्वपुण्ड्रमृजुं सौम्यं सुपार्श्वं सुमनोहरम् । दण्डाकारं सुशोभाढ्यं मध्ये छिद्रं प्रकल्पयेत्
तस्माच्छिद्रान्वितं पुण्ड्रं दण्डाकारं सुशोभनम् । विप्राणां सततं कार्यं स्त्रीणां च शुभदर्शने
ऊर्ध्वपुण्ड्रस्य मध्ये तु विशाले सुमनोहरे । सान्तराले समासीनो हरिरस्ति श्रिया सह
निरन्तरालं यः कुर्यादूर्ध्वपुण्ड्रं द्विजाधमः । स हि तत्र स्थितं विष्णुं श्रियं चैव व्यपोहति
अच्छिद्रमूर्ध्वपुण्ड्रं तु ये कुर्वन्ति द्विजाधमाः । तेषां ललाटे सततं शुनः पादो न संशयः
तस्माच्छिद्रान्वितं पुण्ड्रं सहरिद्रं शुभान्वितम् । धारयेद्ब्राह्मणो नित्यं हरिसालोक्यसिद्धये
आदाय परया भक्त्या वेङ्कटाद्रौ ह्रदे मृदम् । धारयेदूर्ध्वपुण्ड्राणि हरिसायुज्यसिद्धये
श्रीकृष्णतुलसीमूले मृदमादाय भक्तिमान् । धारयेदूर्ध्वपुण्ड्राणि हरिस्तत्र प्रसीदति

लिप्यंतरण (IAST)

ekāntino mahābhāgāḥ sarvabhūtahite ratāḥ | sāntarālaṃ prakurvīranpuṇḍraṃ haripadākṛtim
hareḥ pādākṛtiṃ kuryādūrdhvapuṇḍraṃ vidhānataḥ | madhyacchidreṇa saṃyuktaṃ taddhi vai mandiraṃ hareḥ
ūrdhvapuṇḍramṛjuṃ saumyaṃ supārśvaṃ sumanoharam | daṇḍākāraṃ suśobhāḍhyaṃ madhye chidraṃ prakalpayet
tasmācchidrānvitaṃ puṇḍraṃ daṇḍākāraṃ suśobhanam | viprāṇāṃ satataṃ kāryaṃ strīṇāṃ ca śubhadarśane
ūrdhvapuṇḍrasya madhye tu viśāle sumanohare | sāntarāle samāsīno harirasti śriyā saha
nirantarālaṃ yaḥ kuryādūrdhvapuṇḍraṃ dvijādhamaḥ | sa hi tatra sthitaṃ viṣṇuṃ śriyaṃ caiva vyapohati
acchidramūrdhvapuṇḍraṃ tu ye kurvanti dvijādhamāḥ | teṣāṃ lalāṭe satataṃ śunaḥ pādo na saṃśayaḥ
tasmācchidrānvitaṃ puṇḍraṃ saharidraṃ śubhānvitam | dhārayedbrāhmaṇo nityaṃ harisālokyasiddhaye
ādāya parayā bhaktyā veṅkaṭādrau hrade mṛdam | dhārayedūrdhvapuṇḍrāṇi harisāyujyasiddhaye
śrīkṛṣṇatulasīmūle mṛdamādāya bhaktimān | dhārayedūrdhvapuṇḍrāṇi haristatra prasīdati

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एकान्तिनोekāntinoбезраздельно преданные
महा-भागाःmahā-bhāgāḥвеликие долею
सर्व-भूत-हितेsarva-bhūta-hiteв благе всех существ
रताःratāḥутверждённые
सान्तरालंsāntarālaṃс просветом
प्रकुर्वीरन्prakurvīranда делают
पुण्ड्रंpuṇḍraṃпундру
हरि-पदाकृतिम्hari-padākṛtimв виде стопы Хари
हरेःhareḥХари
पादाकृतिंpādākṛtiṃв виде стопы
कुर्याद्kuryādда делает
ऊर्ध्व-पुण्ड्रंūrdhva-puṇḍraṃурдхва-пундру
विधानतःvidhānataḥпо уставу
मध्य-च्छिद्रेणmadhya-cchidreṇaсо срединным просветом
संयुक्तंsaṃyuktaṃсоединённую
तद्tadто
धिdhiведь
वैvaiже
मन्दिरंmandiraṃчертог
ऋजुंṛjuṃпрямую
सौम्यंsaumyaṃмягкую
सु-पार्श्वंsu-pārśvaṃс ровными краями
सु-मनोहरम्su-manoharamвесьма пленительную
दण्डाकारंdaṇḍākāraṃв виде посоха
सु-शोभाढ्यंsu-śobhāḍhyaṃисполненную красы
मध्येmadhyeпосреди
छिद्रंchidraṃпросвет
प्रकल्पयेत्prakalpayetда устроит
तस्माच्tasmācпотому
छिद्रान्वितंchidrānvitaṃс просветом
सु-शोभनम्su-śobhanamпрекрасную
विप्राणांviprāṇāṃбрахманам
सततंsatataṃпостоянно
कार्यंkāryaṃдолжно делать
स्त्रीणांstrīṇāṃженщинам
caи
शुभ-दर्शनेśubha-darśaneо благая видом
मध्येmadhyeпосреди
विशालेviśāleв широком
सु-मनोहरेsu-manohareвесьма пленительном
सान्तरालेsāntarāleв просвете
समासीनोsamāsīnoвосседающий
हरिर्harirХари
अस्तिastiпребывает
श्रियाśriyāсо Шри
सहsahaвместе
निरन्तरालंnirantarālaṃбез просвета
यःyaḥкто
कुर्याद्kuryādсделает
द्विजाधमःdvijādhamaḥнизший из брахманов
saтот
हिhiведь
तत्रtatraтам
स्थितंsthitaṃпребывающего
विष्णुंviṣṇuṃВишну
श्रियंśriyaṃШри
चैवcaivaи именно
व्यपोहतिvyapohatiизгоняет
अच्छिद्रम्acchidramбез просвета
येyeкто
कुर्वन्तिkurvantiделают
द्विजाधमाःdvijādhamāḥнизшие из брахманов
तेषांteṣāṃу тех
ललाटेlalāṭeна челе
शुनःśunaḥсобаки
पादोpādoлапа
naнет
संशयःsaṃśayaḥсомнения
सहरिद्रंsaharidraṃс куркумой
शुभान्वितम्śubhānvitamблагую
धारयेद्dhārayedда носит
ब्राह्मणोbrāhmaṇoбрахман
नित्यंnityaṃвсегда
हरि-सालोक्य-सिद्धयेhari-sālokya-siddhayeради обретения мира Хари
आदायādāyaвзяв
परयाparayāвысшею
भक्त्याbhaktyāпреданностью
वेङ्कटाद्रौveṅkaṭādrauна горе Венката
ह्रदेhradeв озере
मृदम्mṛdamглину
धारयेद्dhārayedда носит
ऊर्ध्व-पुण्ड्राणिūrdhva-puṇḍrāṇiурдхва-пундры
हरि-सायुज्य-सिद्धयेhari-sāyujya-siddhayeради обретения слияния с Хари
श्री-कृष्ण-तुलसी-मूलेśrī-kṛṣṇa-tulasī-mūleу корня туласи Шри Кришны
मृदम्mṛdamглину
आदायādāyaвзяв
भक्तिमान्bhaktimānпреданный
हरिस्harisХари
तत्रtatraтам
प्रसीदतिprasīdatiстановится милостив
अनुवाद

Безраздельно преданные, великие долею, утверждённые в благе всех существ, да делают пундру с просветом — в виде стопы Хари. По уставу да делает он урдхва-пундру в виде стопы Хари, соединённую со срединным просветом: ведь это чертог Хари. Прямую, мягкую, с ровными краями, весьма пленительную, в виде посоха, исполненную красы, — а посреди да устроит просвет. Потому брахманам и женщинам, о благая видом, должно постоянно делать пундру с просветом, в виде посоха, прекрасную. Посреди урдхва-пундры, в широком и весьма пленительном просвете, восседает Хари вместе со Шри. А низший из брахманов, что сделает урдхва-пундру без просвета, изгоняет пребывающих там Вишну и Шри. У низших из брахманов, что делают её без просвета, на челе неизменно собачья лапа — нет сомнения. Потому брахман да носит всегда пундру с просветом, с куркумой, благую, — ради обретения мира Хари. Взяв с высшею преданностью глину из озера на горе Венката, да носит он урдхва-пундры — ради обретения слияния с Хари. А преданный, взяв глину у корня туласи Шри Кришны, да носит урдхва-пундры: Хари становится там милостив.

संस्करण

36d91d1a9c38 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:14:06 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से