रामायण
Кумбхакарна упрекает и затем успокаивает Равану6.51.21-28
1792 / 2464
Linux
पन्ने पलटें
रामायण · 6.51.21-28

Равана

देवनागरी

तत् तु श्रुत्वा ग्रीवः कुम्भर्णस्य भाषितम्भ्रुकुटिं चै संक्रे क्रुद्धश् चैनम् वा
मान्यो गुरुर् वाचार्यः किं मां त्वम् नुशातिकिम् वं वाक्श्रमं कृत्वा काले युक्तं विधीताम्
विभ्रमाच् चित्तमोहाद् वा वीर्याश्रये वानाभिन्नम् दानीं यद् व्यर्थास् स्य पुनः कृथाः
स्मिन् काले तु यद् युक्तं तद् दानीं विधीताम्माजं दोषं विक्रमे मीकुरु
दि खल्व् स्ति मे स्नेहो भ्रातृत्वं वाच्छसिदि वा कार्यम् तत् ते हृदि कार्यमं तम्
सुहृद्यो विन्नार्थं दीनम् भ्यद्यते न्धुर् यो ऽनीतेषु साहाय्यायोल्पते
तम् थैवं ब्रुवाणं तु नं धीदारुणम्रुष्टो ऽयम् ति विज्ञा नैः श्लक्ष्णम् वा
ती हि माक्ष्य भ्रारं क्षुभितेन्द्रियम्कुम्भर्णः नैर् वाक्यं भाषे रिसान्त्वयन्

लिप्यंतरण (IAST)

tat tu śrutvā daśagrīvaḥ kumbhakarṇasya bhāṣitam | bhrukuṭiṃ caiva saṃcakre kruddhaś cainam uca ha ||
nyo gurur iryaḥ kiṃ māṃ tvam anuśāsati | kim evaṃ kśramaṃ kṛtvā le yuktaṃ vidhīyatām ||
vibhrac cittamod vā balaryāśrayeṇa | bhipannam inīṃ yad vyarthās tasya punaḥ kṛthāḥ ||
asmin kāle tu yad yuktaṃ tad inīṃ vidhīyam | mapanayajaṃ doṣaṃ vikrameṇa sakuru ||
yadi khalv asti me sneho bhrātṛtvaṃ vagacchasi | yadi ryam etat te hṛdi ryatamaṃ matam ||
sa suhṛdyo vipannārthaṃ nam abhyavapadyate | sa bandhur yo 'pateṣu yyāyopakalpate ||
tam athaivaṃ bruṇaṃ tu vacanaṃ dhīraruṇam | ruṣṭo 'yam iti vijñāya śanaiḥ ślakṣṇam uca ha ||
ava hi salakṣya bhrātaraṃ kṣubhitendriyam | kumbhakarṇaḥ śanair vākyaṃ babhāṣe parintvayan ||

Anuṣṭubh · pathyā · 8+8+8+8 · ×8

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तत् तु श्रुत्वा दशग्रीवःtat tu śrutvā daśagrīvaḥто же услышав, Десятишеий
कुम्भकर्णस्य भाषितम्kumbhakarṇasya bhāṣitamсказанное Кумбхакарной
भ्रुकुटिम् च एव संचक्रेbhrukuṭim ca eva saṃcakreи брови нахмурил
क्रुद्धः च एनम् उवाच हkruddhaḥ ca enam uvāca haи разгневанный ему сказал
मान्यः गुरुः इव आचार्यःmānyaḥ guruḥ iva ācāryaḥпочтенный как старший наставник
किम् माम् त्वम् अनुशासतिkim mām tvam anuśāsatiпочему меня ты наставляешь
किम् एवम् वाक्श्रमम् कृत्वाkim evam vākśramam kṛtvāзачем так труд речи сделав
काले युक्तम् विधीयताम्kāle yuktam vidhīyatāmв нужный час подходящее пусть делается
विभ्रमात् चित्तमोहात् वाvibhramāt cittamohāt vāиз ошибки или помрачения ума
बलवीर्याश्रयेण वाbalavīryāśrayeṇa vāили из опоры на силу и доблесть
न अभिपन्नम् इदानीम् यत्na abhipannam idānīm yatчто теперь не достигнуто
व्यर्थाः तस्य पुनः कृथाःvyarthāḥ tasya punaḥ kṛthāḥнапрасны об этом снова разговоры
अस्मिन् काले तु यत् युक्तम्asmin kāle tu yat yuktamв это время же что подходит
तत् इदानीम् विधीयताम्tat idānīm vidhīyatāmто теперь пусть делается
मम अपनयजम् दोषम्mama apanayajam doṣamмой недостаток, рождённый ошибкой
विक्रमेण समीकुरुvikrameṇa samīkuruподвигом исправь
यदि खलु अस्ति मे स्नेहःyadi khalu asti me snehaḥесли ведь есть ко мне любовь
भ्रातृत्वम् वा अवगच्छसिbhrātṛtvam vā avagacchasiили братство ты понимаешь
यदि वा कार्यम् एतत् तेyadi vā kāryam etat teили если это дело тобой
हृदि कार्यतमम् मतम्hṛdi kāryatamam matamв сердце самым нужным считается
सः सुहृत् यः विपन्नार्थम्saḥ suhṛt yaḥ vipannārthamтот друг, кто попавшего в беду
दीनम् अभ्यवपद्यतेdīnam abhyavapadyateнесчастного поддерживает
सः बन्धुः यः अपनीतेषुsaḥ bandhuḥ yaḥ apanīteṣuтот родственник, кто в ошибках
साहाय्याय उपकल्पतेsāhāyyāya upakalpateстановится пригодным для помощи
तम् अथ एवम् ब्रुवाणम् तुtam atha evam bruvāṇam tuему же так говорящему
वचनम् धीरदारुणम्vacanam dhīradāruṇamслово твёрдое и суровое
रुष्टः अयम् इति विज्ञायruṣṭaḥ ayam iti vijñāyaпоняв: он разгневан
शनैः श्लक्ष्णम् उवाच हśanaiḥ ślakṣṇam uvāca haмедленно мягко сказал
अतीव हि समालक्ष्यatīva hi samālakṣyaведь ясно увидев
भ्रातरम् क्षुभितेन्द्रियम्bhrātaram kṣubhitendriyamбрата с взволнованными чувствами
कुम्भकर्णः शनैः वाक्यम्kumbhakarṇaḥ śanaiḥ vākyamКумбхакарна медленно слово
बभाषे परिसान्त्वयन्babhāṣe parisāntvayanсказал, успокаивая
अनुवाद

Услышав слова Кумбхакарны, Десятишеий нахмурил брови и, разгневавшись, сказал: «Почему ты наставляешь меня, словно почтенный старший учитель? Зачем тратить столько слов? В нужный час пусть будет сделано то, что подходит. Было ли это от ошибки, от помрачения ума или от опоры на силу и доблесть — теперь бесполезно снова говорить о том, чего уже не вернуть. Сейчас нужно сделать то, что соответствует этому времени. Исправь подвигом мой недостаток, рождённый ошибкой. Если у тебя действительно есть любовь ко мне, если ты понимаешь братство или считаешь это дело самым важным в сердце, помоги. Друг — тот, кто поддерживает несчастного, когда его дело погибло; родственник — тот, кто готов помочь, когда человек оступился». Когда Равана произнёс эти твёрдые и суровые слова, Кумбхакарна понял, что брат разгневан. Видя, что чувства Раваны сильно взволнованы, он стал говорить медленно и мягко, успокаивая его.

संस्करण

a913148df39f · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से