रामायण
Войска Лакшманы вступают в бой с войском Индраджита6.73.5-16
1878 / 2464
रामायण · 6.73.5-16
देवनागरी

विभीषणवचः श्रुत्वा लक्ष्मणः शुभलक्षणः । ववर्ष शरवर्षाणि राक्षसेन्द्रसुतं प्रति ॥
ऋक्षाः शाखामृगाश् चैव द्रुमाद्रिवरयोधिनः । अभ्यधावन्त सहितास् तद् अनीकम् अवस्थितम् ॥
राक्षसाश् च शितैर् बाणैर् असिभिः शक्तितोमरैः । उद्यतैः समवर्तन्त कपिसैन्यजिघांसवः ॥
स संप्रहारस् तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम् । शब्देन महता लङ्कां नादयन् वै समन्ततः ॥
शस्त्रैर् बहुविधाकारैः शितैर् बाणैश् च पादपैः । उद्यतैर् गिरिशृङ्गैश् च घोरैर् आकाशम् आवृतम् ॥
ते राक्षसा वानरेषु विकृताननबाहवः । निवेशयन्तः शस्त्राणि चक्रुस् ते सुमहद् भयम् ॥
तथैव सकलैर् वृक्षैर् गिरिशृङ्गैश् च वानराः । अभिजघ्नुर् निजघ्नुश् च समरे राक्षसर्षभान् ॥
ऋक्षवानरमुख्यैश् च महाकायैर् महाबलैः । रक्षसां वध्यमानानां महद् भयम् अजायत ॥
स्वम् अनीकं विषण्णं तु श्रुत्वा शत्रुभिर् अर्दितम् । उदतिष्ठत दुर्धर्षस् तत् कर्मण्य् अननुष्ठिते ॥
वृक्षान्धकारान् निष्क्रम्य जातक्रोधः स रावणिः । आरुरोह रथं सज्जं पूर्वयुक्तं स राक्षसः ॥
स भीमकार्मुकशरः कृष्णाञ्जनचयोपमः । रक्तास्यनयनः क्रूरो बभौ मृत्युर् इवान्तकः ॥
दृष्ट्वैव तु रथस्थं तं पर्यवर्तत तद् बलम् । रक्षसां भीमवेगानां लक्ष्मणेन युयुत्सताम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ | vavarṣa śaravarṣāṇi rākṣasendrasutaṃ prati ||
ṛkṣāḥ śākhāmṛgāś caiva drumādrivarayodhinaḥ | abhyadhāvanta sahitās tad anīkam avasthitam ||
rākṣasāś ca śitair bāṇair asibhiḥ śaktitomaraiḥ | udyataiḥ samavartanta kapisainyajighāṃsavaḥ ||
sa saṃprahāras tumulaḥ saṃjajñe kapirakṣasām | śabdena mahatā laṅkāṃ nādayan vai samantataḥ ||
śastrair bahuvidhākāraiḥ śitair bāṇaiś ca pādapaiḥ | udyatair giriśṛṅgaiś ca ghorair ākāśam āvṛtam ||
te rākṣasā vānareṣu vikṛtānanabāhavaḥ | niveśayantaḥ śastrāṇi cakrus te sumahad bhayam ||
tathaiva sakalair vṛkṣair giriśṛṅgaiś ca vānarāḥ | abhijaghnur nijaghnuś ca samare rākṣasarṣabhān ||
ṛkṣavānaramukhyaiś ca mahākāyair mahābalaiḥ | rakṣasāṃ vadhyamānānāṃ mahad bhayam ajāyata ||
svam anīkaṃ viṣaṇṇaṃ tu śrutvā śatrubhir arditam | udatiṣṭhata durdharṣas tat karmaṇy ananuṣṭhite ||
vṛkṣāndhakārān niṣkramya jātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥ | āruroha rathaṃ sajjaṃ pūrvayuktaṃ sa rākṣasaḥ ||
sa bhīmakārmukaśaraḥ kṛṣṇāñjanacayopamaḥ | raktāsyanayanaḥ krūro babhau mṛtyur ivāntakaḥ ||
dṛṣṭvaiva tu rathasthaṃ taṃ paryavartata tad balam | rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ lakṣmaṇena yuyutsatām ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
विभीषणवचः श्रुत्वाvibhīṣaṇavacaḥ śrutvāслово Вибхишаны услышав
लक्ष्मणः शुभलक्षणःlakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥЛакшмана с благими признаками
ववर्ष शरवर्षाणिvavarṣa śaravarṣāṇiпролил ливни стрел
राक्षसेन्द्रसुतम् प्रतिrākṣasendrasutam pratiпротив сына владыки ракшасов
ऋक्षाः शाखामृगाः च एवṛkṣāḥ śākhāmṛgāḥ ca evaмедведи и древесные звери именно
द्रुमाद्रिवरयोधिनःdrumādrivarayodhinaḥс деревьями и лучшими горами сражающиеся
अभ्यधावन्त सहिताःabhyadhāvanta sahitāḥнапали вместе
तत् अनीकम् अवस्थितम्tat anīkam avasthitamна то стоящее войско
राक्षसाः च शितैः बाणैःrākṣasāḥ ca śitaiḥ bāṇaiḥи ракшасы острыми стрелами
असिभिः शक्तितोमरैःasibhiḥ śaktitomaraiḥмечами, копьями и томарами
उद्यतैः समवर्तन्तudyataiḥ samavartantaподнятыми выступили
कपिसैन्यजिघांसवःkapisainyajighāṃsavaḥжелая убить обезьянье войско
स संप्रहारः तुमुलःsa saṃprahāraḥ tumulaḥта схватка бурная
संजज्ञे कपिरक्षसाम्saṃjajñe kapirakṣasāmвозникла обезьян и ракшасов
शब्देन महताśabdena mahatāвеликим звуком
लङ्काम् नादयन् वैlaṅkām nādayan vaiЛанку оглашая же
समन्ततःsamantataḥсо всех сторон
शस्त्रैः बहुविधाकारैःśastraiḥ bahuvidhākāraiḥоружиями разных видов
शितैः बाणैः चśitaiḥ bāṇaiḥ caи острыми стрелами
पादपैः उद्यतैःpādapaiḥ udyataiḥдеревьями поднятыми
गिरिशृङ्गैः च घोरैःgiriśṛṅgaiḥ ca ghoraiḥи страшными горными вершинами
आकाशम् आवृतम्ākāśam āvṛtamнебо покрыто
ते राक्षसाः वानरेषुte rākṣasāḥ vānareṣuте ракшасы в ванаров
विकृताननबाहवःvikṛtānanabāhavaḥс искажёнными лицами и руками
निवेशयन्तः शस्त्राणिniveśayantaḥ śastrāṇiвводя оружия
चक्रुः ते सुमहत् भयम्cakruḥ te sumahat bhayamони создали очень великий страх
तथा एव सकलैः वृक्षैःtathā eva sakalaiḥ vṛkṣaiḥтак же целыми деревьями
गिरिशृङ्गैः च वानराःgiriśṛṅgaiḥ ca vānarāḥи горными вершинами ванары
अभिजघ्नुः निजघ्नुः चabhijaghnuḥ nijaghnuḥ caпоражали и убивали
समरे राक्षसर्षभान्samare rākṣasarṣabhānв битве быков ракшасов
ऋक्षवानरमुख्यैः चṛkṣavānaramukhyaiḥ caи главными медведями и ванарами
महाकायैः महाबलैःmahākāyaiḥ mahābalaiḥогромнотелыми, великосильными
रक्षसाम् वध्यमानानाम्rakṣasām vadhyamānānāmракшасов убиваемых
महत् भयम् अजायतmahat bhayam ajāyataвеликий страх возник
स्वम् अनीकम् विषण्णम् तुsvam anīkam viṣaṇṇam tuсвоё войско подавленное же
श्रुत्वा शत्रुभिः अर्दितम्śrutvā śatrubhiḥ arditamуслышав врагами теснимое
उदतिष्ठत दुर्धर्षःudatiṣṭhata durdharṣaḥподнялся труднопобедимый
तत् कर्मणि अननुष्ठितेtat karmaṇi ananuṣṭhiteкогда тот обряд не исполнен
वृक्षान्धकारात् निष्क्रम्यvṛkṣāndhakārāt niṣkramyaиз древесной темноты выйдя
जातक्रोधः स रावणिःjātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥразгневанный тот сын Раваны
आरुरोह रथम् सज्जम्āruroha ratham sajjamвзошёл на колесницу готовую
पूर्वयुक्तम् स राक्षसःpūrvayuktam sa rākṣasaḥпрежде запряжённую тот ракшас
स भीमकार्मुकशरःsa bhīmakārmukaśaraḥон со страшным луком и стрелами
कृष्णाञ्जनचयोपमःkṛṣṇāñjanacayopamaḥподобный груде чёрной сурьмы
रक्तास्यनयनः क्रूरःraktāsyanayanaḥ krūraḥс красным ртом и глазами, жестокий
बभौ मृत्युः इव अन्तकःbabhau mṛtyuḥ iva antakaḥсиял как смерть-разрушитель
दृष्ट्वा एव तु रथस्थम् तम्dṛṣṭvā eva tu rathastham tamувидев же его на колеснице
पर्यवर्तत तत् बलम्paryavartata tat balamповернулось то войско
रक्षसाम् भीमवेगानाम्rakṣasām bhīmavegānāmракшасов страшной стремительности
लक्ष्मणेन युयुत्सताम्lakṣmaṇena yuyutsatāmс Лакшманой желающих сражаться
अनुवाद

Услышав слово Вибхишаны, Лакшмана с благими признаками пролил ливни стрел на сына владыки ракшасов. Медведи и ванары, сражающиеся деревьями и лучшими горами, вместе напали на стоящее войско. А ракшасы, желая убить обезьянье войско, выступили с поднятыми острыми стрелами, мечами, копьями и томарами. Возникла бурная схватка обезьян и ракшасов, великим звуком оглашая Ланку со всех сторон. Оружия разных видов, острые стрелы, поднятые деревья и страшные горные вершины покрыли небо. Ракшасы с искажёнными лицами и руками вонзали оружие в ванаров и внушали великий страх. Так же ванары целыми деревьями и горными вершинами поражали и убивали в битве быков ракшасов. Когда огромнотелые и великосильные главные медведи и ванары стали убивать ракшасов, среди ракшасов возник великий страх. Услышав, что его войско подавлено и теснимо врагами, труднопобедимый Индраджит поднялся, пока обряд ещё не был исполнен. Выйдя из древесной темноты, разгневанный сын Раваны взошёл на готовую, заранее запряжённую колесницу. Со страшным луком и стрелами, подобный груде чёрной сурьмы, жестокий, с красными устами и глазами, он сиял как смерть-разрушитель. Едва ракшасы страшной стремительности, желающие сражаться с Лакшманой, увидели его на колеснице, их войско повернулось обратно к бою.

संस्करण

fbc4c6335a64 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से