रामायण
Лакшмана теснит Индраджита в битве6.76.19-28
1890 / 2464
रामायण · 6.76.19-28
देवनागरी

तस्य बाणैस् तु विध्वस्तं कवचं हेमभूषितम् । व्यशीर्यत रथोपस्थे ताराजालम् इवाम्बरात् ॥
विधूतवर्मा नाराचैर् बभूव स कृतव्रणः । इन्द्रजित् समरे शूरः प्ररूढ इव सानुमान् ॥
अभीक्ष्णं निश्वसन्तौ हि युध्येतां तुमुलं युधि । शरसंकृत्तसर्वाङ्गो सर्वतो रुधिरोक्षितौ ॥
अस्त्राण्य् अस्त्रविदां श्रेष्ठौ दर्शयन्तौ पुनः पुनः । शरान् उच्चावचाकारान् अन्तरिक्षे बबन्धतुः ॥
व्यपेतदोषम् अस्यन्तौ लघुचित्रं च सुष्ठु च । उभौ तु तुमुलं घोरं चक्रतुर् नरराक्षसौ ॥
तयोः पृथक्पृथग् भीमः शुश्रुवे तलनिस्वनः । सुघोरयोर् निष्टनतोर् गगने मेघयोर् इव ॥
ते गात्रयोर् निपतिता रुक्मपुङ्खाः शरा युधि । असृग्दिग्धा विनिष्पेतुर् विविशुर् धरणीतलम् ॥
अन्यैः सुनिशितैः शस्त्रैर् आकाशे संजघट्टिरे । बभञ्जुश् चिच्छिदुश् चापि तयोर् बाणाः सहस्रशः ॥
स बभूव रणे घोरस् तयोर् बाणमयश् चयः । अग्निभ्याम् इव दीप्ताभ्यां सत्रे कुशमयश् चयः ॥
तयोः कृतव्रणौ देहौ शुशुभाते महात्मनोः । सपुष्पाव् इव निष्पत्रौ वने शाल्मलिकुंशुकौ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tasya bāṇais tu vidhvastaṃ kavacaṃ hemabhūṣitam | vyaśīryata rathopasthe tārājālam ivāmbarāt ||
vidhūtavarmā nārācair babhūva sa kṛtavraṇaḥ | indrajit samare śūraḥ prarūḍha iva sānumān ||
abhīkṣṇaṃ niśvasantau hi yudhyetāṃ tumulaṃ yudhi | śarasaṃkṛttasarvāṅgo sarvato rudhirokṣitau ||
astrāṇy astravidāṃ śreṣṭhau darśayantau punaḥ punaḥ | śarān uccāvacākārān antarikṣe babandhatuḥ ||
vyapetadoṣam asyantau laghucitraṃ ca suṣṭhu ca | ubhau tu tumulaṃ ghoraṃ cakratur nararākṣasau ||
tayoḥ pṛthakpṛthag bhīmaḥ śuśruve talanisvanaḥ | sughorayor niṣṭanator gagane meghayor iva ||
te gātrayor nipatitā rukmapuṅkhāḥ śarā yudhi | asṛgdigdhā viniṣpetur viviśur dharaṇītalam ||
anyaiḥ suniśitaiḥ śastrair ākāśe saṃjaghaṭṭire | babhañjuś cicchiduś cāpi tayor bāṇāḥ sahasraśaḥ ||
sa babhūva raṇe ghoras tayor bāṇamayaś cayaḥ | agnibhyām iva dīptābhyāṃ satre kuśamayaś cayaḥ ||
tayoḥ kṛtavraṇau dehau śuśubhāte mahātmanoḥ | sapuṣpāv iva niṣpatrau vane śālmalikuṃśukau ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्य बाणैः तु विध्वस्तम्tasya bāṇaiḥ tu vidhvastamего стрелами же разбитый
कवचम् हेमभूषितम्kavacam hemabhūṣitamпанцирь золотом украшенный
व्यशीर्यत रथोपस्थेvyaśīryata rathopastheрассыпался на сиденье колесницы
ताराजालम् इव अम्बरात्tārājālam iva ambarātкак сеть звёзд с неба
विधूतवर्मा नाराचैःvidhūtavarmā nārācaiḥсбитый с панциря нарачами
बभूव स कृतव्रणःbabhūva sa kṛtavraṇaḥстал он израненным
इन्द्रजित् समरे शूरःindrajit samare śūraḥИндраджит в битве герой
प्ररूढः इव सानुमान्prarūḍhaḥ iva sānumānкак покрытая ростками гора
अभीक्ष्णम् निश्वसन्तौ हिabhīkṣṇam niśvasantau hiчасто вздыхая ведь
युध्येताम् तुमुलम् युधिyudhyetām tumulam yudhiсражались бурно в бою
शरसंकृत्तसर्वाङ्गौśarasaṃkṛttasarvāṅgauс рассечёнными стрелами всеми членами
सर्वतः रुधिरोक्षितौsarvataḥ rudhirokṣitauсо всех сторон кровью окроплённые
अस्त्राणि अस्त्रविदाम् श्रेष्ठौastrāṇi astravidām śreṣṭhauоружия, лучшие знатоки астр
दर्शयन्तौ पुनः पुनःdarśayantau punaḥ punaḥпоказывая снова и снова
शरान् उच्चावचाकारान्śarān uccāvacākārānстрелы разных форм
अन्तरिक्षे बबन्धतुःantarikṣe babandhatuḥв воздухе связывали
व्यपेतदोषम् अस्यन्तौvyapetadoṣam asyantauбезошибочно бросая
लघुचित्रम् च सुष्ठु चlaghucitram ca suṣṭhu caбыстро, искусно и прекрасно
उभौ तु तुमुलम् घोरम्ubhau tu tumulam ghoramоба же бурный страшный
चक्रतुः नरराक्षसौcakratuḥ nararākṣasauсделали, человек и ракшас
तयोः पृथक् पृथक् भीमःtayoḥ pṛthak pṛthak bhīmaḥих у каждого отдельно страшный
शुश्रुवे तलनिस्वनःśuśruve talanisvanaḥслышался хлопок ладони
सुघोरयोः निष्टनतोःsughorayoḥ niṣṭanatoḥдвух очень страшно гремящих
गगने मेघयोः इवgagane meghayoḥ ivaв небе туч словно
ते गात्रयोः निपतिताःte gātrayoḥ nipatitāḥте на тела упавшие
रुक्मपुङ्खाः शराः युधिrukmapuṅkhāḥ śarāḥ yudhiзолотопёрые стрелы в бою
असृग्दिग्धाः विनिष्पेतुःasṛgdigdhāḥ viniṣpetuḥкровью смазанные, вылетали
विविशुः धरणीतलम्viviśuḥ dharaṇītalamвходили в поверхность земли
अन्यैः सुनिशितैः शस्त्रैःanyaiḥ suniśitaiḥ śastraiḥс другими хорошо заострёнными оружиями
आकाशे संजघट्टिरेākāśe saṃjaghaṭṭireв воздухе сталкивались
बभञ्जुः चिच्छिदुः च अपिbabhañjuḥ cicchiduḥ ca apiломали, рассекали и также
तयोः बाणाः सहस्रशःtayoḥ bāṇāḥ sahasraśaḥих стрелы тысячами
स बभूव रणे घोरःsa babhūva raṇe ghoraḥон стал в бою страшным
तयोः बाणमयः चयःtayoḥ bāṇamayaḥ cayaḥих из стрел состоящий ворох
अग्निभ्याम् इव दीप्ताभ्याम्agnibhyām iva dīptābhyāmкак двумя пылающими огнями
सत्रे कुशमयः चयःsatre kuśamayaḥ cayaḥна жертве куча травы куша
तयोः कृतव्रणौ देहौtayoḥ kṛtavraṇau dehauих два израненных тела
शुशुभाते महात्मनोःśuśubhāte mahātmanoḥсияли двух великодушных
सपुष्पौ इव निष्पत्रौsapuṣpau iva niṣpatrauкак цветущие, без листьев
वने शाल्मलिकुंशुकौvane śālmalikuṃśukauв лесу шальмали и кимшука
अनुवाद

От стрел Лакшманы золотом украшенный панцирь Индраджита был разбит и рассыпался на сиденье колесницы, словно сеть звёзд с неба. Сбитый нарачами с панциря, герой Индраджит в битве стал израненным, как гора, покрытая ростками. Оба часто вздыхали и бурно сражались в бою, их тела были рассечены стрелами и со всех сторон окроплены кровью. Лучшие знатоки астр снова и снова показывали оружия, связывая в воздухе стрелы разных форм. Человек и ракшас, безошибочно бросая быстро, искусно и прекрасно, устроили страшный и бурный бой. У каждого из них отдельно слышался страшный хлопок ладони, словно грохот двух ужасных туч в небе. Золотопёрые стрелы, падавшие на их тела в бою, вылетали, смазанные кровью, и входили в землю. Другие хорошо заострённые оружия сталкивались в воздухе; их стрелы тысячами ломали и рассекали друг друга. В бою страшным стал ворох их стрел, словно куча травы куша на жертве между двумя пылающими огнями. Израненные тела двух великодушных сияли, как цветущие, но безлистные деревья шальмали и кимшука в лесу.

संस्करण

bdfe14f29e80 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से