Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
रामायण
Рама обличает Равану6.92.10-22
1956 / 2464
रामायण · 6.92.10-22
॥
देवनागरी

ततः क्रोधसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः । उवाच रावणं वीरः प्रहस्य परुषं वचः ॥
मम भार्या जनस्थानाद् अज्ञानाद् राक्षसाधम । हृता ते विवशा यस्मात् तस्मात् त्वं नासि वीर्यवान् ॥
मया विरहितां दीनां वर्तमानां महावने । वैदेहीं प्रसभं हृत्वा शूरो ऽहम् इति मन्यसे ॥
स्त्रीषु शूर विनाथासु परदाराभिमर्शके । कृत्वा कापुरुषं कर्म शूरो ऽहम् इति मन्यसे ॥
भिन्नमर्याद निर्लज्ज चारित्रेष्व् अनवस्थित । दर्पान् मृत्युम् उपादाय शूरो ऽहम् इति मन्यसे ॥
शूरेण धनदभ्रात्रा बलैः समुदितेन च । श्लाघनीयं यशस्यं च कृतं कर्म महत् त्वया ॥
उत्सेकेनाभिपन्नस्य गर्हितस्याहितस्य च । कर्मणः प्राप्नुहीदानीं तस्याद्य सुमहत् फलम् ॥
शूरो ऽहम् इति चात्मानम् अवगच्छसि दुर्मते । नैव लज्जास्ति ते सीतां चोरवद् व्यपकर्षतः ॥
यदि मत्संनिधौ सीता धर्षिता स्यात् त्वया बलात् । भ्रातरं तु खरं पश्येस् तदा मत्सायकैर् हतः ॥
दिष्ट्यासि मम दुष्टात्मंश् चक्षुर्विषयम् आगतः । अद्य त्वां सायकैस् तीक्ष्णैर् नयामि यमसादनम् ॥
अद्य ते मच्छरैश् छिन्नं शिरो ज्वलितकुण्डलम् । क्रव्यादा व्यपकर्षन्तु विकीर्णं रणपांसुषु ॥
निपत्योरसि गृध्रास् ते क्षितौ क्षिप्तस्य रावण । पिबन्तु रुधिरं तर्षाद् बाणशल्यान्तरोथितम् ॥
अद्य मद्बाणाभिन्नस्य गतासोः पतितस्य ते । कर्षन्त्व् अन्त्राणि पतगा गरुत्मन्त इवोरगान् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tataḥ krodhasamāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ | uvāca rāvaṇaṃ vīraḥ prahasya paruṣaṃ vacaḥ ||
mama bhāryā janasthānād ajñānād rākṣasādhama | hṛtā te vivaśā yasmāt tasmāt tvaṃ nāsi vīryavān ||
mayā virahitāṃ dīnāṃ vartamānāṃ mahāvane | vaidehīṃ prasabhaṃ hṛtvā śūro 'ham iti manyase ||
strīṣu śūra vināthāsu paradārābhimarśake | kṛtvā kāpuruṣaṃ karma śūro 'ham iti manyase ||
bhinnamaryāda nirlajja cāritreṣv anavasthita | darpān mṛtyum upādāya śūro 'ham iti manyase ||
śūreṇa dhanadabhrātrā balaiḥ samuditena ca | ślāghanīyaṃ yaśasyaṃ ca kṛtaṃ karma mahat tvayā ||
utsekenābhipannasya garhitasyāhitasya ca | karmaṇaḥ prāpnuhīdānīṃ tasyādya sumahat phalam ||
śūro 'ham iti cātmānam avagacchasi durmate | naiva lajjāsti te sītāṃ coravad vyapakarṣataḥ ||
yadi matsaṃnidhau sītā dharṣitā syāt tvayā balāt | bhrātaraṃ tu kharaṃ paśyes tadā matsāyakair hataḥ ||
diṣṭyāsi mama duṣṭātmaṃś cakṣurviṣayam āgataḥ | adya tvāṃ sāyakais tīkṣṇair nayāmi yamasādanam ||
adya te maccharaiś chinnaṃ śiro jvalitakuṇḍalam | kravyādā vyapakarṣantu vikīrṇaṃ raṇapāṃsuṣu ||
nipatyorasi gṛdhrās te kṣitau kṣiptasya rāvaṇa | pibantu rudhiraṃ tarṣād bāṇaśalyāntarothitam ||
adya madbāṇābhinnasya gatāsoḥ patitasya te | karṣantv antrāṇi patagā garutmanta ivoragān ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः क्रोधसमाविष्टःtataḥ krodhasamāviṣṭaḥзатем гневом охваченный
रामः दशरथात्मजःrāmaḥ daśarathātmajaḥРама, сын Дашаратхи
उवाच रावणम् वीरःuvāca rāvaṇam vīraḥсказал Раване герой
प्रहस्य परुषम् वचःprahasya paruṣam vacaḥусмехнувшись, резкое слово
मम भार्या जनस्थानात्mama bhāryā janasthānātмоя жена из Джанастханы
अज्ञानात् राक्षसाधमajñānāt rākṣasādhamaпо неведению, низший ракшас
हृता ते विवशा यस्मात्hṛtā te vivaśā yasmātпохищена тобой беззащитная поскольку
तस्मात् त्वम् न असि वीर्यवान्tasmāt tvam na asi vīryavānпоэтому ты не есть доблестный
मया विरहिताम् दीनाम्mayā virahitām dīnāmсо мной разлучённую, несчастную
वर्तमानाम् महावनेvartamānām mahāvaneнаходящуюся в великом лесу
वैदेहीम् प्रसभम् हृत्वाvaidehīm prasabham hṛtvāВайдехи силой похитив
शूरः अहम् इति मन्यसेśūraḥ aham iti manyaseгерой я — так считаешь
स्त्रीषु शूर विनाथासुstrīṣu śūra vināthāsuсреди женщин герой, беззащитных
परदाराभिमर्शकेparadārābhimarśakeк чужим жёнам прикасающийся
कृत्वा कापुरुषम् कर्मkṛtvā kāpuruṣam karmaсделав трусливое дело
शूरः अहम् इति मन्यसेśūraḥ aham iti manyaseгерой я — так считаешь
भिन्नमर्याद निर्लज्जbhinnamaryāda nirlajjaграницы нарушивший, бесстыдный
चारित्रेषु अनवस्थितcāritreṣu anavasthitaв поведении неустойчивый
दर्पात् मृत्युम् उपादायdarpāt mṛtyum upādāyaиз гордости смерть взяв
शूरः अहम् इति मन्यसेśūraḥ aham iti manyaseгерой я — так считаешь
शूरेण धनदभ्रात्राśūreṇa dhanadabhrātrāгероем, братом богатстводателя
बलैः समुदितेन चbalaiḥ samuditena caи силами снабжённым
श्लाघनीयम् यशस्यम् चślāghanīyam yaśasyam caпохвальное и славное
कृतम् कर्म महत् त्वयाkṛtam karma mahat tvayāсделано дело великое тобой
उत्सेकेन अभिपन्नस्यutsekena abhipannasyaгордыней охваченного
गर्हितस्याहितस्य चgarhitasyāhitasya caпорицаемого и вредного
कर्मणः प्राप्नुहि इदानीम्karmaṇaḥ prāpnuhi idānīmдела получи теперь
तस्य अद्य सुमहत् फलम्tasya adya sumahat phalamтого сегодня очень великий плод
शूरः अहम् इति चśūraḥ aham iti caгерой я — так и
आत्मानम् अवगच्छसि दुर्मतेātmānam avagacchasi durmateсебя понимаешь, дурноумный
न एव लज्जा अस्ति तेna eva lajjā asti teнет совсем стыда у тебя
सीताम् चोरवत् व्यपकर्षतःsītām coravat vyapakarṣataḥСиту как вор уводящего
यदि मत्संनिधौ सीताyadi matsaṃnidhau sītāесли в моём присутствии Сита
धर्षिता स्यात् त्वया बलात्dharṣitā syāt tvayā balātоскорблена была бы тобой силой
भ्रातरम् तु खरम् पश्येःbhrātaram tu kharam paśyeḥбрата же Кхару увидел бы
तदा मत्सायकैः हतःtadā matsāyakaiḥ hataḥтогда моими стрелами убитый
दिष्ट्या असि मम दुष्टात्मन्diṣṭyā asi mama duṣṭātmanпо счастью ты мой, злодушный
चक्षुर्विषयम् आगतःcakṣurviṣayam āgataḥв поле зрения пришёл
अद्य त्वाम् सायकैः तीक्ष्णैःadya tvām sāyakaiḥ tīkṣṇaiḥсегодня тебя стрелами острыми
नयामि यमसादनम्nayāmi yamasādanamведу в обитель Ямы
अद्य ते मच्छरैः छिन्नम्adya te maccharaiḥ chinnamсегодня твою моими стрелами отсечённую
शिरः ज्वलितकुण्डलम्śiraḥ jvalitakuṇḍalamголову с пылающими серьгами
क्रव्यादाः व्यपकर्षन्तुkravyādāḥ vyapakarṣantuплотоядные пусть утащат
विकीर्णम् रणपांसुषुvikīrṇam raṇapāṃsuṣuрассыпанную в боевой пыли
निपत्य उरसि गृध्राः तेnipatya urasi gṛdhrāḥ teналетев на грудь твою грифы
क्षितौ क्षिप्तस्य रावणkṣitau kṣiptasya rāvaṇaна землю брошенного, Равана
पिबन्तु रुधिरम् तर्षात्pibantu rudhiram tarṣātпусть пьют кровь от жажды
बाणशल्यान्तरोत्थितम्bāṇaśalyāntarotthitamизнутри стрел и осколков поднявшуюся
अद्य मद्बाणाभिन्नस्यadya madbāṇābhinnasyaсегодня моими стрелами пробитого
गतासोः पतितस्य तेgatāsoḥ patitasya teбезжизненного, павшего тебя
कर्षन्तु अन्त्राणि पतगाःkarṣantu antrāṇi patagāḥпусть тащат внутренности птицы
गरुत्मन्तः इव उरगान्garutmantaḥ iva uragānкак гаруды змей
अनुवाद

Тогда Рама, сын Дашаратхи, охваченный гневом, усмехнулся и сказал Раване резкие слова: «Низший из ракшасов, поскольку ты по неведению похитил мою беззащитную жену из Джанастханы, ты не доблестен. Ты силой похитил Вайдехи, несчастную, разлучённую со мной и находившуюся в великом лесу, и считаешь: “Я герой”. Ты герой только среди беззащитных женщин, ты прикасаешься к чужим жёнам; совершив трусливое дело, ты считаешь: “Я герой”. Нарушивший границы, бесстыдный, неустойчивый в поведении, из гордости взявший смерть, ты считаешь: “Я герой”. Ты, герой и брат Куберы, обладающий войсками, совершил великое дело, достойное похвалы и славы. Теперь получи сегодня великий плод того поступка, порицаемого, вредного и совершённого в гордыне. Дурноумный, ты считаешь себя героем, но у тебя совсем нет стыда, когда ты, как вор, уводишь Ситу. Если бы ты силой оскорбил Ситу в моём присутствии, тогда увидел бы своего брата Кхару, убитого моими стрелами. По счастью, злодушный, ты попал в поле моего зрения. Сегодня острыми стрелами я отправлю тебя в обитель Ямы. Сегодня плотоядные пусть утащат твою голову, отсечённую моими стрелами, с пылающими серьгами, рассыпанную в боевой пыли. Пусть грифы, налетев на твою грудь, когда ты будешь брошен на землю, Равана, из жажды пьют кровь, поднявшуюся из ран от стрел. Сегодня, когда ты будешь пробит моими стрелами, безжизнен и повержен, птицы пусть тянут твои внутренности, как гаруды тащат змей».

संस्करण

62d383e1025c · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 6.92.1-9

श्लोक बदलें इन कुंजियों से