अपृच्छत ततो रामो दक्षिणाशालयं मुनिम् । प्राञ्जलिर् विनयोपेत इदम् आह वचो ऽर्थवत् ॥
अतुलं बलम् एताभ्यां वालिनो रावणस्य च । न त्व् एतौ हनुमद्वीर्यैः समाव् इति मतिर् मम ॥
शौर्यं दाक्ष्यं बलं धैर्यं प्राज्ञता नयसाधनम् । विक्रमश् च प्रभावश् च हनूमति कृतालयाः ॥
दृष्ट्वोदधिं विषीदन्तीं तदैष कपिवाहिनीम् । समाश्वास्य कपीन् भूयो योजनानां शतं प्लुतः ॥
धर्षयित्वा पुरीं लङ्कां रावणान्तःपुरं तथा । दृष्ट्वा संभाषिता चापि सीता विश्वासिता तथा ॥
सेनाग्रगा मन्त्रिसुताः किंकरा रावणात्मजः । एते हनुमता तत्र एकेन विनिपातिताः ॥
भूयो बन्धाद् विमुक्तेन संभाषित्वा दशाननम् । लङ्का भस्मीकृता तेन पावकेनेव मेदिनी ॥
न कालस्य न शक्रस्य न विष्णोर् वित्तपस्य च । कर्माणि तानि श्रूयन्ते यानि युद्धे हनूमतः ॥
एतस्य बाहुवीर्येण लङ्का सीता च लक्ष्मणः । प्राप्तो मया जयश् चैव राज्यं मित्राणि बान्धवाः ॥
हनूमान् यदि मे न स्याद् वानराधिपतेः सखा । प्रवृत्तम् अपि को वेत्तुं जानक्याः शक्तिमान् भवेत् ॥
किमर्थं वाली चैतेन सुग्रीवप्रियकाम्यया । तदा वैरे समुत्पन्ने न दग्धो वीरुधो यथा ॥
न हि वेदितवान् मन्ये हनूमान् आत्मनो बलम् । यद् दृष्टवाञ् जीवितेष्टं क्लिश्यन्तं वानराधिपम् ॥
एतन् मे भगवन् सर्वं हनूमति महामुने । विस्तरेण यथातत्त्वं कथयामरपूजित ॥
apṛcchata tato rāmo dakṣiṇāśālayaṃ munim | prāñjalir vinayopeta idam āha vaco 'rthavat ||
atulaṃ balam etābhyāṃ vālino rāvaṇasya ca | na tv etau hanumadvīryaiḥ samāv iti matir mama ||
śauryaṃ dākṣyaṃ balaṃ dhairyaṃ prājñatā nayasādhanam | vikramaś ca prabhāvaś ca hanūmati kṛtālayāḥ ||
dṛṣṭvodadhiṃ viṣīdantīṃ tadaiṣa kapivāhinīm | samāśvāsya kapīn bhūyo yojanānāṃ śataṃ plutaḥ ||
dharṣayitvā purīṃ laṅkāṃ rāvaṇāntaḥpuraṃ tathā | dṛṣṭvā saṃbhāṣitā cāpi sītā viśvāsitā tathā ||
senāgragā mantrisutāḥ kiṃkarā rāvaṇātmajaḥ | ete hanumatā tatra ekena vinipātitāḥ ||
bhūyo bandhād vimuktena saṃbhāṣitvā daśānanam | laṅkā bhasmīkṛtā tena pāvakeneva medinī ||
na kālasya na śakrasya na viṣṇor vittapasya ca | karmāṇi tāni śrūyante yāni yuddhe hanūmataḥ ||
etasya bāhuvīryeṇa laṅkā sītā ca lakṣmaṇaḥ | prāpto mayā jayaś caiva rājyaṃ mitrāṇi bāndhavāḥ ||
hanūmān yadi me na syād vānarādhipateḥ sakhā | pravṛttam api ko vettuṃ jānakyāḥ śaktimān bhavet ||
kimarthaṃ vālī caitena sugrīvapriyakāmyayā | tadā vaire samutpanne na dagdho vīrudho yathā ||
na hi veditavān manye hanūmān ātmano balam | yad dṛṣṭavāñ jīviteṣṭaṃ kliśyantaṃ vānarādhipam ||
etan me bhagavan sarvaṃ hanūmati mahāmune | vistareṇa yathātattvaṃ kathayāmarapūjita ||
Тогда Рама, со сложенными ладонями и смирением, спросил мудреца, живущего на юге, сказав содержательные слова: «Несравненна сила Вали и Раваны, но, по моему мнению, они не равны доблести Ханумана. Героизм, ловкость, сила, стойкость, мудрость, способность достигать цели правильной политикой, доблесть и могущество нашли жилище в Ханумане. Когда войско обезьян унывало перед океаном, он ободрил обезьян и перепрыгнул сто йоджан. Он потряс Ланку и внутренние покои Раваны, увидел Ситу, поговорил с ней и обнадёжил её. Передовые воины, сыновья министров, кинкары и сын Раваны были там повержены одним Хануманом. Затем, освободившись от уз и поговорив с Десятиликим, он обратил Ланку в пепел, как огонь землю. Ни о Кале, ни о Шакре, ни о Вишну, ни о Кубере не слышны такие деяния в битве, как у Ханумана. Силой его рук я обрёл Ланку, Ситу, Лакшману, победу, царство, друзей и родных. Если бы Хануман, друг владыки обезьян, не был со мной, кто смог бы узнать даже весть о Джанаки? Почему же тогда, когда возникла вражда, Вали не был сожжён им ради блага Сугривы, как сжигают ползучее растение? Думаю, Хануман не знал собственной силы, ведь он видел, как страдал владыка обезьян, дорогой ему как жизнь. О досточтимый, о великий мудрец, почитаемый бессмертными, расскажи мне всё это о Ханумане подробно и как есть».
6d5aee29998d · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Рама задаёт вопрос не из сомнения в Ханумане, а из удивления перед скрытой силой слуги. Его слова показывают, что истинное служение может совершить больше, чем сила царей и завоевателей.