वराह पुराण
The account of the first creation2.32-40
12 / 1719
Linuxपन्ने पलटें
वराह पुराण · 2.32-40

Śrī-Varāha

देवनागरी

तदा सृष्ट्वाऽन्यसर्गं तु तदा दध्यौ प्रजापतिः । असाधकांस्तु तान् मत्वा मुख्यसर्गादिसंभवान्
ततः स चिन्तयामास अर्वाक्स्त्रोतस्तु स प्रभुः । अर्वाक्स्त्रोतसि चोत्पन्ना मनुष्याः साधका मताः
ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजोधिकाः । तस्मात् तु दुखः बहुला भूयोभूयश्च कारिणः
इत्येते कथिताः सर्गाः षडेते सुभगे तव । प्रथमो महतः सर्गस्तन्मात्राणि द्वितीयकः
वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गश्चैन्द्रियकः स्मृतः । इत्येष प्राकृतः सर्गः संभूतो बुद्धिपूर्वकः
मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः । तिर्यक्स्त्रोतश्च यः प्रोक्तस्तैर्यक्स्त्रोतः स उच्यते
तथोर्ध्वस्त्रोतसां श्रेष्ठः सप्तमः स तु मानवः । अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः
पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः । प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः
इत्येते वै समाख्याता नव सर्गाः प्रजापतेः । प्राकृता वैकृताश्चैव जगतो मूलहेतवः । इत्येते कथिताः सर्गाः किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

लिप्यंतरण (IAST)

tadā sṛṣṭvā'nyasargaṃ tu tadā dadhyau prajāpatiḥ | asādhakāṃstu tān matvā mukhyasargādisaṃbhavān
tataḥ sa cintayāmāsa arvākstrotastu sa prabhuḥ | arvākstrotasi cotpannā manuṣyāḥ sādhakā matāḥ
te ca prakāśabahulāstamodriktā rajodhikāḥ | tasmāt tu dukhaḥ bahulā bhūyobhūyaśca kāriṇaḥ
ityete kathitāḥ sargāḥ ṣaḍete subhage tava | prathamo mahataḥ sargastanmātrāṇi dvitīyakaḥ
vaikārikastṛtīyastu sargaścaindriyakaḥ smṛtaḥ | ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ saṃbhūto buddhipūrvakaḥ
mukhyasargaścaturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ | tiryakstrotaśca yaḥ proktastairyakstrotaḥ sa ucyate
tathordhvastrotasāṃ śreṣṭhaḥ saptamaḥ sa tu mānavaḥ | aṣṭamo'nugrahaḥ sargaḥ sāttvikastāmasaśca saḥ
pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāstu trayaḥ smṛtāḥ | prākṛto vaikṛtaścaiva kaumāro navamaḥ smṛtaḥ
ityete vai samākhyātā nava sargāḥ prajāpateḥ | prākṛtā vaikṛtāścaiva jagato mūlahetavaḥ | ityete kathitāḥ sargāḥ kimanyacchrotumicchasi

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तदाtadāтогда
न्यसर्गंnyasargaṃиное творение
तुtuже
दध्यौdadhyauпомыслил
प्रजापतिःprajāpatiḥПраджапати
असाधकांस्तुasādhakāṃstuне достигающими же
तान्tānих
मत्वाmatvāсочтя
मुख्यसर्गादिसंभवान्mukhyasargādisaṃbhavānвозникших из главного творения и прочих
ततःtataḥзатем
चिन्तयामासcintayāmāsaпомыслил
अर्वाक्स्त्रोतस्तुarvākstrotastuнисходящий поток же
प्रभुःprabhuḥвладыка
अर्वाक्स्त्रोतसिarvākstrotasiв нисходящем потоке
चोत्पन्नाcotpannāи возникшие
मनुष्याःmanuṣyāḥлюди
साधकाsādhakāдостигающими
मताःmatāḥпризнаны
तेteони
प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ताprakāśabahulāstamodriktāобильные светом, полные тьмы
रजोधिकाःrajodhikāḥс преобладанием раджаса
तस्मात्tasmātоттого
दुखःdukhaḥболи
बहुलाbahulāобильны
भूयोभूयश्चbhūyobhūyaścaи снова и снова
कारिणःkāriṇaḥдействующие
इत्येतेityeteвот эти
कथिताःkathitāḥповеданы
षडेतेṣaḍeteэти шесть
सुभगेsubhageо счастливая
तवtavaтебе
प्रथमोprathamoпервое
महतःmahataḥвеликого
सर्गस्तन्मात्राणिsargastanmātrāṇiтворение; танматры
द्वितीयकःdvitīyakaḥвторое
वैकारिकस्तृतीयस्तुvaikārikastṛtīyastuвайкарика — третье же
सर्गश्चैन्द्रियकःsargaścaindriyakaḥтворение чувственное
इत्येषityeṣaвот это
प्राकृतःprākṛtaḥприродное
सर्गःsargaḥтворение
संभूतोsaṃbhūtoвозникшее
बुद्धिपूर्वकःbuddhipūrvakaḥразумением предваряемое
मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तुmukhyasargaścaturthastuглавное творение — четвёртое же
मुख्याmukhyāглавные
स्थावराःsthāvarāḥнеподвижные
यःyaḥкоторый
प्रोक्तःproktaḥназван
तैर्यक्स्त्रोतःtairyakstrotaḥпоперечнопоточным
उच्यतेucyateзовётся
तथोर्ध्वस्त्रोतसांtathordhvastrotasāṃтак же у восходящего потока
श्रेष्ठःśreṣṭhaḥнаилучшее
सप्तमःsaptamaḥседьмое
मानवःmānavaḥчеловеческое
अष्टमोaṣṭamoвосьмое
नुग्रहःnugrahaḥмилости
सात्त्विकस्तामसश्चsāttvikastāmasaścaсаттвичное и тамасичное
सःsaḥоно
पञ्चैतेpañcaiteэти пять
वैकृताःvaikṛtāḥпроизводные
प्राकृतास्तुprākṛtāstuприродные же
त्रयःtrayaḥтри
प्राकृतोprākṛtoприродное
वैकृतश्चैवvaikṛtaścaivaи производное
कौमारोkaumāroкумара
नवमःnavamaḥдевятое
समाख्याताsamākhyātāперечислены
नवnavaдевять
सर्गाःsargāḥтворений
प्रजापतेःprajāpateḥПраджапати
वैकृताश्चैवvaikṛtāścaivaи производные
जगतोjagatoмира
मूलहेतवःmūlahetavaḥкоренные причины
किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसिkimanyacchrotumicchasiчто иное услышать желаешь
saон
saон
saон
स्मृतःsmṛtaḥсчитается
स्मृतःsmṛtaḥсчитается
स्मृतःsmṛtaḥсчитается
सर्गोsargoтворение
सर्गोsargoтворение
स्मृताःsmṛtāḥсчитаются
स्मृताःsmṛtāḥсчитаются
स्मृताःsmṛtāḥсчитаются
इत्येतेityeteвот эти
वैvaiпоистине
वैvaiпоистине
तिर्यक्स्त्रोतश्चtiryakstrotaścaи поперечный поток
सृष्ट्वाsṛṣṭvāсотворив
तदाtadāтогда
अनुवाद

«Тогда, сотворив иное творение, помыслил Праджапати, сочтя не достигающими цели тех, что возникли из главного творения и прочих. Затем владыка помыслил нисходящий поток; и возникшие в нисходящем потоке люди признаны достигающими. Они обильны светом, полны тьмы, с преобладанием раджаса; оттого обильны болью и снова и снова действуют. Вот эти шесть творений поведаны тебе, о счастливая: первое — творение великого, второе — танматры, третье же — вайкарика, творение чувственное. Вот это природное творение, возникшее и предваряемое разумением. Главное творение — четвёртое; главными считаются неподвижные. И тот, что назван поперечным потоком, зовётся поперечнопоточным. Так же наилучшее у восходящего потока; седьмое же — человеческое. Восьмое — творение милости, оно и саттвично и тамасично. Эти пять считаются производными, а природных три; природное же и производное вместе — кумара, девятое. Вот перечислены девять творений Праджапати, природные и производные, коренные причины мира. Вот поведаны творения; что иное услышать желаешь?»

संस्करण

ab476fa9e984 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 7:15:47 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से