Yama
न कश्चिद् दृश्यते मर्त्यो रुजार्त्तो दुःखितोऽपि वा ॥ अथात्र बहुकालस्य राजानं मिथिलाधिपम्
उवाच राज्ञी विप्रेन्द्र विनयात्प्रश्रितं वचः
राज्ञ्युवाच ॥ भृत्यानां च द्विजातीनां तथा परिजनस्य च ॥ यदस्ति द्रविणं किंचित्पृथिव्यां यद्गृहे च ते
विनियुक्तं तु तत्सर्वं सान्निध्यं तु तथा त्वया ॥ न च राजन्विजानासि भोजनस्य प्रशंससि
नास्ति तन्नियमः कश्चित्पुष्पमूल्यं च नास्ति नः ॥ न वा गवादिकं किंचिन्न च वस्त्राणि कर्हिचित्
न चैव वार्षिकः कश्चिद्विद्यते भाजनस्य च ॥ दृश्यते हि महाराज मम चैवाथ सुव्रत
यत्कर्तव्यं मया वापि तन्मे ब्रूहि नराधिप ॥ कर्त्र्यस्म्यहं विशेषेण यद्वाक्यमपि मन्यसे
न शक्यमुपरोधेन वक्तुं भामिनि विप्रियम् ॥ न च पश्याम्यहं देवि तव चैव जनस्य च
na kaścid dṛśyate martyo rujārtto duḥkhito'pi vā || athātra bahukālasya rājānaṃ mithilādhipam
uvāca rājñī viprendra vinayātpraśritaṃ vacaḥ
rājñyuvāca || bhṛtyānāṃ ca dvijātīnāṃ tathā parijanasya ca || yadasti draviṇaṃ kiṃcitpṛthivyāṃ yadgṛhe ca te
viniyuktaṃ tu tatsarvaṃ sānnidhyaṃ tu tathā tvayā || na ca rājanvijānāsi bhojanasya praśaṃsasi
nāsti tanniyamaḥ kaścitpuṣpamūlyaṃ ca nāsti naḥ || na vā gavādikaṃ kiṃcinna ca vastrāṇi karhicit
na caiva vārṣikaḥ kaścidvidyate bhājanasya ca || dṛśyate hi mahārāja mama caivātha suvrata
yatkartavyaṃ mayā vāpi tanme brūhi narādhipa || kartryasmyahaṃ viśeṣeṇa yadvākyamapi manyase
na śakyamuparodhena vaktuṃ bhāmini vipriyam || na ca paśyāmyahaṃ devi tava caiva janasya ca
«Никто не виден смертный, болью мучимый или страдающий. Затем здесь, по прошествии долгого времени, царю, владыке Митхилы, сказала царица, о владыка брахманов, со смирением почтительное слово. Царица сказала: „Слуг, и дваждырождённых, и домочадцев — что есть имущество какое-либо на земле, что в доме твоём, — то всё распределено, и наличие так тобою; и не знаешь ты, о царь, о пище хвалишь. Нет того устава никакого; цены цветов нет, ни коров и прочего чего-либо, ни одежд когда-либо. И годового никакого не существует, и утвари не видно ведь, о великий царь, у меня, о твёрдый в обете. Что должно быть сделано мною — то мне скажи, о владыка людей; исполнительница я особо, какое слово ни мыслишь“. — „Не возможно с укором сказать неприятное, о прекрасная; и не вижу я, о царица, твоего и людей“».
475330af15bf · प्रकाशित 4 सित॰ 2026, 3:54:35 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Вопрос царицы хозяйственный: в доме нет ни запаса, ни утвари, ни устава — как вести хозяйство? Она спрашивает не о смысле жизни, а о цветах, одежде и посуде.
Царь раздал всё, но забыл распорядиться о самом доме. Праведность, обращённая вовне, оставила без внимания тех, кто рядом.
Она не упрекает, а предлагает: скажи, что делать, я сделаю. Из этой просьбы, а не из подвига, и вырастет вся дальнейшая повесть.