145 / 558
गोविन्दभाष्य · 2.1.10
देवनागरी

स्व-पक्षे दोषाच् च

लिप्यंतरण (IAST)

sva-pakṣe doṣāc ca

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स्व-पक्ष-दोषात्sva-pakṣa-doṣātиз-за порока своей же позиции; sva «свой» + pakṣa «сторона» + doṣa «изъян», отложительный падеж; у санкхьи в пралае гуны тоже сливаются — упрёк бьёт по ней самой
caи; соединительная частица; добавочный удар
अनुवाद

И [все эти] изъяны — на твоей же стороне: у прадханы то же «несходство» и то же слияние.

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
देवनागरी

न केवलं निर्दोषतया ब्रह्मोपादानता स्वीकृता । प्रधनोपादानताया दुष्टत्वाद् अपीत्य् आह—

स्व-पक्षे दोषाच् च ॥

ये दोषास् त्वया साङ्ख्येनास्मत्-पक्षे सम्भावितास् ते स्व-पक्षे निज-मत एव द्रष्टव्याः, तेषाम् अन्यत्र निरस्तत्वात् । तथा हि, उपादानोपादेययोर् वैरूप्ये साङ्ख्य-पक्षेऽप्य् अस्ति, शब्दादि-शून्यात् प्रधानाच् छब्दादिमतो जगतो जनुर् अङ्गीकारात् । तस्मात् तस्य वैरूप्याद् एवास्मत्-कार्यता-प्रसङ्गः । प्रधानाविभाग-स्वीकाराद् एवापीतौ तद्वत् प्रसङ्गश् चेत्य् एवम् आदयः । जगत्-प्रवृत्ति अपि प्रधान-वादे च सम्भवति इति तत्-परीक्षायां वक्ष्यामः ॥10॥

लिप्यंतरण (IAST)

na kevalaṁ nirdoṣatayā brahmopādānatā svīkṛtā | pradhanopādānatāyā duṣṭatvād apīty āha—

sva-pakṣe doṣāc ca ||

ye doṣās tvayā sāṅkhyenāsmat-pakṣe sambhāvitās te sva-pakṣe nija-mata eva draṣṭavyāḥ, teṣām anyatra nirastatvāt | tathā hi, upādānopādeyayor vairūpye sāṅkhya-pakṣe'py asti, śabdādi-śūnyāt pradhānāc chabdādimato jagato janur aṅgīkārāt | tasmāt tasya vairūpyād evāsmat-kāryatā-prasaṅgaḥ | pradhānāvibhāga-svīkārād evāpītau tadvat prasaṅgaś cety evam ādayaḥ | jagat-pravṛtti api pradhāna-vāde ca sambhavati iti tat-parīkṣāyāṁ vakṣyāmaḥ ||10||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
न केवलम् निर्दोषतया ब्रह्म-उपादानता स्वीकृताna kevalam nirdoṣatayā brahma-upādānatā svīkṛtāвещественность Брахмана принята не только по безызъянности; nirdoṣa
प्रधान-उपादानतायाः दुष्टत्वात् अपि इति आहpradhāna-upādānatāyāḥ duṣṭatvāt api iti āhaно и по порченности вещественности прадханы, — говорит; duṣṭa
स्व-पक्षे दोषात् चsva-pakṣe doṣāt ca«и по изъяну на своей стороне»; сутра (у Мадхвы — 2.1.11)
ये दोषाः त्वया साङ्ख्येन अस्मत्-पक्षे सम्भाविताःye doṣāḥ tvayā sāṅkhyena asmat-pakṣe sambhāvitāḥизъяны, тобою, санкхьяиком, примысленные нашей стороне; sambhāvita
ते स्व-पक्षे निज-मते एव द्रष्टव्याःte sva-pakṣe nija-mate eva draṣṭavyāḥсмотри на своей стороне — в собственном учении; sva-pakṣa!
तेषाम् अन्यत्र निरस्तत्वात्teṣām anyatra nirastatvātу нас-то они отметены; nirasta
तथा हिtathā hiа именно; изложение
उपादान-उपादेययोः वैरूप्यम् साङ्ख्य-पक्षे अपि अस्तिupādāna-upādeyayoḥ vairūpyam sāṅkhya-pakṣe api astiразноприродность вещества и изделия есть и у санкхьи; vairūpya
शब्द-आदि-शून्यात् प्रधानात्śabda-ādi-śūnyāt pradhānātиз прадханы, лишённой звука и прочего; śūnya!
शब्द-आदि-मतः जगतः जनुः अङ्गीकारात्śabda-ādi-mataḥ jagataḥ januḥ aṅgīkārātпринято рождение мира, звук имеющего; januḥ
तस्मात् तस्य वैरूप्यात् एवtasmāt tasya vairūpyāt evaпотому, по той же разноприродности; vairūpya
अस्मत्-कार्यता-प्रसङ्गःasmat-kāryatā-prasaṅgaḥ[твой] упрёк — забота и наша и твоя; (передано по смыслу)
प्रधान-अविभाग-स्वीकारात् एवpradhāna-avibhāga-svīkārāt evaа из принятия нераздельности [мира] с прадханой [в пралае]; avibhāga
अपीतौ तद्वत् प्रसङ्गः चapītau tadvat prasaṅgaḥ caи настание таковости при растворении [— тоже твоё]; tadvat
इति एवम् आदयःiti evam ādayaḥэти и подобные; ādi
जगत्-प्रवृत्तिः अपि प्रधान-वादे न सम्भवतिjagat-pravṛttiḥ api pradhāna-vāde na sambhavati[а что] в учении о прадхане не сходится и сам ход мира; pravṛtti (смысловая передача)
इति तत्-परीक्षायाम् वक्ष्यामःiti tat-parīkṣāyām vakṣyāmaḥо том скажем при её разборе; parīkṣā «во 2-й паде»
भाष्य का अनुवाद

Вещественность Брахмана принята не только по безызъянности, но и по порченности вещественности прадханы, — говорит:

«И по изъяну на своей стороне».

Изъяны, тобою, санкхьяиком, примысленные нашей стороне, смотри на своей — в собственном учении (у нас-то они отметены). А именно: разноприродность вещества и изделия есть и у санкхьи — принято рождение мира, ЗВУК имеющего, из прадханы, лишённой звука и прочего; потому, по той же разноприродности, [твой] упрёк — твоя же забота. А из принятия нераздельности [мира] с прадханой [в пралае] — и «настание таковости при растворении» — тоже твоё. Эти и подобные. [А что у прадханы не сходится и сам ход мира] — о том скажем при её разборе.

संस्करण

e749e841590f · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:31:31 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से