असद्-व्यपदेशान् नेति चेन् न, धर्मान्तरेण वाक्य-शेषात्
asad-vyapadeśān neti cen na, dharmāntareṇa vākya-śeṣāt
Если скажут: [шрути] зовёт [мир до творения] не-сущим, — нет: то об ином свойстве, по остатку речения.
असद् व्यपदेशान् नेति चेन् न, धर्मान्तरेण वाक्य-शेषात् ॥
स्याद् एतत् असद् वा इदम् अग्र आसीत् [तै.उ. 2.6.1] इति पूर्वम् असत्त्व-श्रवणाद् उपादाने उपादेयस्य सत्त्वं नास्थेयम् इति चेत्, न । यद् अयम् असद्-व्यपदेशो न भवद्-अभिमतेन तुच्छत्वेन, किन्तु धर्मान्तरेणैव सङ्गच्छते । एकस्यैव द्रव्यस्य उपादेयोपादानोभयावस्थस्य स्थौल्यं सौक्ष्म्यं चेत्य् अवस्थात्मकं धर्म-द्वयं सद्-असच्-छब्द-बोध्यम् । तत्र स्थौल्याद् धर्माद् अन्यत् सौक्ष्म्यं धर्मान्तरं तेनेति । एवं कुतः ? वाक्य-शेषात् । तदात्मानं स्वयम् अकुरुत [तै.उ. 2.6.1] इति वाक्य-शेषेण सन्दिग्धार्थस्योपक्रम-वाक्यस्य तथैव व्याकर्तुम् उचितत्वात् । अन्यथासीद् इत्य् आत्मानम् अकुरुतेति च विरुध्येत । असतः कालेन सहासम्बन्धात् आत्माभावेन कर्तृत्वस्य वक्तुम् अशक्यत्वाच् च ॥17॥
asad vyapadeśān neti cen na, dharmāntareṇa vākya-śeṣāt ||
syād etat asad vā idam agra āsīt [tai.u. 2.6.1] iti pūrvam asattva-śravaṇād upādāne upādeyasya sattvaṁ nāstheyam iti cet, na | yad ayam asad-vyapadeśo na bhavad-abhimatena tucchatvena, kintu dharmāntareṇaiva saṅgacchate | ekasyaiva dravyasya upādeyopādānobhayāvasthasya sthaulyaṁ saukṣmyaṁ cety avasthātmakaṁ dharma-dvayaṁ sad-asac-chabda-bodhyam | tatra sthaulyād dharmād anyat saukṣmyaṁ dharmāntaraṁ teneti | evaṁ kutaḥ ? vākya-śeṣāt | tadātmānaṁ svayam akuruta [tai.u. 2.6.1] iti vākya-śeṣeṇa sandigdhārthasyopakrama-vākyasya tathaiva vyākartum ucitatvāt | anyathāsīd ity ātmānam akuruteti ca virudhyeta | asataḥ kālena sahāsambandhāt ātmābhāvena kartṛtvasya vaktum aśakyatvāc ca ||17||
5e08337ba52f · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:31:31 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Пусть будет так: по слышанию «не-сущим было это вначале» — не утвердить бытия изделия в веществе. Если так —
«Нет: иным свойством, из остатка речения».
Это название «не-сущим» сходится не с милой тебе пустотностью, но лишь с иным свойством: у одной субстанции в обоих состояниях — изделия и вещества — есть пара свойств-состояний, грубость и тонкость, разумеемая словами «сущее» и «не-сущее»; тонкость — свойство, ИНОЕ от грубости: вот «иным свойством». Откуда так? Из остатка речения: остатком «то САМО СЕБЯ соделало» подобает толковать сомнительный зачин. Иначе противоречили бы «БЫЛО» (у не-сущего нет связи со временем) и «СЕБЯ соделало» (без самости не сказать о делании).