Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
गोविन्दभाष्य
Пада 4.34.3.2
522 / 558
गोविन्दभाष्य · 4.3.2
॥
देवनागरी

वायुम् अब्दाद् अविशेष-विशेषाभ्याम्

लिप्यंतरण (IAST)

vāyum abdād aviśeṣa-viśeṣābhyām

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वायुम्vāyumВЕТЕР [вставить]; vāyu (у Мадхвы: vāyu-śabdād — «по слову „ветер“»)
अब्दात्abdātПОСЛЕ ГОДА; abda
अविशेष-विशेषाभ्याम्aviśeṣa-viśeṣābhyāmпо неоговорённому и оговорённому [чтениям]; aviśeṣa + viśeṣa
अनुवाद

ВЕТЕР [вставь] ПОСЛЕ ГОДА [перед солнцем]: по неоговорённому и оговорённому [чтениям].

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
देवनागरी

इदानीं वाक्यान्तर-पठितस्य वाय्व्-आदेर् अर्चिर्-मार्गे सन्निवेशः स्याद् इत्य् एतत् प्रदर्शयितुम् आरम्भः । स एतं देव-यानं पन्थानम् आसाद्याग्नि-लोकम् आगच्छति स वायु-लोकं [कौ.ब्रा. 1.3] इत्य् अत्र श्रूयमाणो वायुर् अर्चिर्-आदि-पथे सन्निवेश्यो न वेति वीक्षायां क्रमाश्रवणात् कल्पकाभावाच् च नेति प्राप्ते—

वायुम् अब्दाद् अविशेष-विशेषाभ्याम् ॥

अर्चिषम् इत्य् आदाव् अब्दात् संवत्सरात् परमादित्यात् पूर्वं वायुं निवेशयन्ति । कुतः ? अविशेषेति । स वायु-लोकम् इत्य् अविशेषेणोपदिष्टस्य, यदा वै पुरुषोऽस्माल् लोकात् प्रैति [बृ.आ.उ 5.10.1] इत्य् आदौ, स वायुम् आगच्छति [बृ.आ.उ 5.10.1] इति सूर्यात् पूर्व-वर्तित्वेन विशेषेणोपदेशाद् इत्य् अर्थः । एवं सति मासेभ्यो देव-लोकं देव-लोकाद् आदित्यम् इति बृहद्-आरण्यकोक्तो देव-लोकोऽपि वायुर् एव ज्ञेयः । योऽयं पवन एष एव देवानां गृह इति देव-निवास-स्थानत्वेनोक्तेः । अपरे त्व् आहुः देव-लोकोऽपि वर्त्म-पर्व-विशेषः । स च संवत्सरात् परत्र पूर्वत्र च वायोर् निवेश्यः । न तु मास-संवत्सरयोर् मध्ये तयोः सम्बन्ध-प्रसिद्धेः । तथा च संवत्सरादित्ययोर् मध्ये देव-लोक-वायु-लोकौ सन्निवेश्याव् इति ॥2॥

लिप्यंतरण (IAST)

idānīṁ vākyāntara-paṭhitasya vāyv-āder arcir-mārge sanniveśaḥ syād ity etat pradarśayitum ārambhaḥ | sa etaṁ deva-yānaṁ panthānam āsādyāgni-lokam āgacchati sa vāyu-lokaṁ [kau.brā. 1.3] ity atra śrūyamāṇo vāyur arcir-ādi-pathe sanniveśyo na veti vīkṣāyāṁ kramāśravaṇāt kalpakābhāvāc ca neti prāpte—

vāyum abdād aviśeṣa-viśeṣābhyām ||

arciṣam ity ādāv abdāt saṁvatsarāt paramādityāt pūrvaṁ vāyuṁ niveśayanti | kutaḥ ? aviśeṣeti | sa vāyu-lokam ity aviśeṣeṇopadiṣṭasya, yadā vai puruṣo'smāl lokāt praiti [bṛ.ā.u 5.10.1] ity ādau, sa vāyum āgacchati [bṛ.ā.u 5.10.1] iti sūryāt pūrva-vartitvena viśeṣeṇopadeśād ity arthaḥ | evaṁ sati māsebhyo deva-lokaṁ deva-lokād ādityam iti bṛhad-āraṇyakokto deva-loko'pi vāyur eva jñeyaḥ | yo'yaṁ pavana eṣa eva devānāṁ gṛha iti deva-nivāsa-sthānatvenokteḥ | apare tv āhuḥ deva-loko'pi vartma-parva-viśeṣaḥ | sa ca saṁvatsarāt paratra pūrvatra ca vāyor niveśyaḥ | na tu māsa-saṁvatsarayor madhye tayoḥ sambandha-prasiddheḥ | tathā ca saṁvatsarādityayor madhye deva-loka-vāyu-lokau sanniveśyāv iti ||2||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इदानीम्idānīmтеперь; idānīm
वाक्य-अन्तर-पठितस्य वायु-आदेःvākya-antara-paṭhitasya vāyu-ādeḥчитанных в иных речениях ветра и прочих; vāyu
अर्चिः-मार्गे सन्निवेशः स्यात् इति एतत् प्रदर्श्यतेarciḥ-mārge sanniveśaḥ syāt iti etat pradarśyateВСТРОЕНИЕ в путь света показуется; sanniveśa!
… वायुः अर्चिः-आदि-पथे सन्निवेश्यः न वा इति वीक्षायाम्… vāyuḥ arciḥ-ādi-pathe sanniveśyaḥ na vā iti vīkṣāyāmвстраивать ли ветер?; vīkṣā
क्रम-अश्रवणात् कल्पक-अभावात् च न इति प्राप्तेkrama-aśravaṇāt kalpaka-abhāvāt ca na iti prāpte«череда не слышна — нет»; при полученном; prāpta
वायुम् अब्दात् अविशेष-विशेषाभ्याम्vāyum abdāt aviśeṣa-viśeṣābhyām«ветер — после года: по неоговорённому и оговорённому»; сутра 4.3.2
अर्चिषम् इति आदौarciṣam iti ādauв [пути] «в свет…»; ādi
अब्दात् संवत्सरात् परम्abdāt saṁvatsarāt paramПОСЛЕ ГОДА,; abda!
आदित्यात् पूर्वम्ādityāt pūrvamПЕРЕД СОЛНЦЕМ,; pūrva
वायुम् निवेशयन्तिvāyum niveśayantiвстраивают ВЕТЕР; niveśayanti
कुतः अविशेष इतिkutaḥ aviśeṣa itiпочему? — «неоговорённое…»; вопрос
सः वायु-लोकम् इति अविशेषेण उपदिष्टस्यsaḥ vāyu-lokam iti aviśeṣeṇa upadiṣṭasya[у каушитаки] «в мир ветра» — БЕЗ оговорки,; aviśeṣa
यदा वै पुरुषः अस्मात् लोकात् प्रैति इति आदौyadā vai puruṣaḥ asmāt lokāt praiti iti ādauа в «когда муж уходит из мира…»; Брихадараньяка 5.10.1 (OCR исправлен)
सः वायुम् आगच्छति इतिsaḥ vāyum āgacchati iti«приходит К ВЕТРУ [и сквозь него — к солнцу]» —; āgacchati
सूर्यात् पूर्व-वर्तित्वेन विशेषेण उपदेशात् इति अर्थःsūryāt pūrva-vartitvena viśeṣeṇa upadeśāt iti arthaḥС ОГОВОРКОЙ «перед солнцем»; viśeṣa!
एवम् सतिevam satiа раз так —; evam
मासेभ्यः देव-लोकम् देव-लोकात् आदित्यम् इतिmāsebhyaḥ deva-lokam deva-lokāt ādityam itiв «из месяцев — в мир богов, из мира богов — в солнце»; deva-loka (OCR исправлен)
बृहत्-आरण्यक-उक्तः देव-लोकः अपि वायुः एव ज्ञेयःbṛhat-āraṇyaka-uktaḥ deva-lokaḥ api vāyuḥ eva jñeyaḥ«МИР БОГОВ» — тот же ветер:; vāyu!
यः अयम् पवनः एषः एव देवानाम् गृहः इतिyaḥ ayam pavanaḥ eṣaḥ eva devānām gṛhaḥ iti«сей веющий — ДОМ БОГОВ»; pavana!
देव-निवास-स्थानत्वेन उक्तेःdeva-nivāsa-sthānatvena ukteḥон речен жилищем богов; nivāsa
अपरे तु आहुःapare tu āhuḥиные же говорят:; apare
देव-लोकः अपि वर्त्म-पर्व-विशेषःdeva-lokaḥ api vartma-parva-viśeṣaḥ«мир богов» — особое звено пути,; parvan
सः च संवत्सरात् परत्र पूर्वत्र च वायोः निवेश्यःsaḥ ca saṁvatsarāt paratra pūrvatra ca vāyoḥ niveśyaḥвстроить его после года и до ветра…; niveśya
… तथा च… tathā caитак; tathā
संवत्सर-आदित्ययोः मध्ये देव-लोक-वायु-लोकौ सन्निवेश्यौ इतिsaṁvatsara-ādityayoḥ madhye deva-loka-vāyu-lokau sanniveśyau itiмеж годом и солнцем — мир богов и мир ветра; madhya
भाष्य का अनुवाद

Теперь — встроение звеньев: куда ветер? При полученном «череда не слышна» —

«Ветер — после года: по неоговорённому и оговорённому».

Ветер встраивается ПОСЛЕ ГОДА, ПЕРЕД СОЛНЦЕМ: у каушитаки «в мир ветра» — без оговорки, а в Брихадараньяке — с оговоркой: «приходит к ветру [и сквозь отверстие колеса] — к солнцу». И «мир богов» [той шрути] — тот же ветер: «сей веющий — ДОМ БОГОВ».

संस्करण

1d066feb10ad · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:38:32 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 4.3.1

श्लोक बदलें इन कुंजियों से