Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
गोविन्दभाष्य
Пада 4.34.3.4
524 / 558
गोविन्दभाष्य · 4.3.4
॥
देवनागरी

आतिवाहिकास् तल्-लिङ्गात्

लिप्यंतरण (IAST)

ātivāhikās tal-liṅgāt

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
आतिवाहिकाःātivāhikāḥпровожатые; ati-vāhika «переправляющий»; станции пути — живые водители
तत्-लिङ्गात्tat-liṅgātпо знаку того; tad + liṅga, отложительный падеж; «пуруша нечеловеческий ведёт их»
अनुवाद

[Свет, день, год… —] ПРОВОЖАТЫЕ [боги, Пурушоттамой приставленные]: по примете того [— «ведёт их»].

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
देवनागरी

अथाचिरादि-विचारान्तरम् अर्चिरादयो वर्त्म-चिह्नान्य् उतार्चिर्-आदि-व्यक्तय आहो स्विद् विदुषां गमयितार इति सन्देहे वर्त्म-चिह्नानीति तावत् प्राप्तं तच्-चिह्न-सारूप्येण निर्देशात् । तथा हि लोका निर्दिशन्ति पुरान् निर्गत्य नदीं याहि ततो गिरिं ततो घोषम् इति । तत्-तद्-व्यक्तयो वा वाचनिकत्वात् । एवं प्राप्ते—

आतिवाहिकास् तल्-लिङ्गात् ॥

आतिवाहे पुरुषोत्तमेन नियुक्तास् तेऽर्चिर्-आदयो देवा भवन्ति, न तु तानि ताश् चेति प्रतिपत्तव्यम् । कुतः ? तल्-लिङ्गात् । आतिवाहिक-लिङ्गं गन्तॄणां गमयितृत्वं तस्मात्, तत्-पुरुषोऽमानवः स एतान् ब्रह्म गमयति इत्य् अन्ते श्रुतस्य पुरुषस्य गमयितृत्वावगमात् तत्-साहचर्याद् अर्चिर्-आदीनाम् अपि तन् मन्तव्यम् इत्य् अर्थः ॥4॥

लिप्यंतरण (IAST)

athācirādi-vicārāntaram arcirādayo vartma-cihnāny utārcir-ādi-vyaktaya āho svid viduṣāṁ gamayitāra iti sandehe vartma-cihnānīti tāvat prāptaṁ tac-cihna-sārūpyeṇa nirdeśāt | tathā hi lokā nirdiśanti purān nirgatya nadīṁ yāhi tato giriṁ tato ghoṣam iti | tat-tad-vyaktayo vā vācanikatvāt | evaṁ prāpte—

ātivāhikās tal-liṅgāt ||

ātivāhe puruṣottamena niyuktās te'rcir-ādayo devā bhavanti, na tu tāni tāś ceti pratipattavyam | kutaḥ ? tal-liṅgāt | ātivāhika-liṅgaṁ gantṝṇāṁ gamayitṛtvaṁ tasmāt, tat-puruṣo'mānavaḥ sa etān brahma gamayati ity ante śrutasya puruṣasya gamayitṛtvāvagamāt tat-sāhacaryād arcir-ādīnām api tan mantavyam ity arthaḥ ||4||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथ अर्चिः-आदि-विचार-अन्तरम्atha arciḥ-ādi-vicāra-antaramиное разбирательство о свете и прочих; vicāra
अर्चिः-आदयः वर्त्म-चिह्नानिarciḥ-ādayaḥ vartma-cihnāniВЕХИ ли пути они,; cihna
उत अर्चिः-आदि-व्यक्तयःuta arciḥ-ādi-vyaktayaḥСАМИ ли явления [свет как свет],; vyakti
आहो स्वित् विदुषाम् गमयितारः इति सन्देहेāho svit viduṣām gamayitāraḥ iti sandeheили ВОДИТЕЛИ знающих?; gamayitṛ!
वर्त्म-चिह्नानि इति तावत् प्राप्तम्vartma-cihnāni iti tāvat prāptam«вехи» — получено:; prāpta
… लोकाः निर्दिशन्ति… lokāḥ nirdiśantiтак указывают люди:; loka
पुरात् निर्गत्य नदीम् याहिpurāt nirgatya nadīm yāhi«выйдя из города — иди К РЕКЕ,»; nadī
ततः गिरिम् ततः घोषम् इतिtataḥ girim tataḥ ghoṣam iti«потом к горе, потом к слободе»; giri-ghoṣa!
तत्-तत्-व्यक्तयः वा वाचनिकत्वात्tat-tat-vyaktayaḥ vā vācanikatvātлибо «сами явления — по букве»; vācanika
एवम् प्राप्तेevam prāpteпри полученном; prāpta
आतिवाहिकाः तत्-लिङ्गात्ātivāhikāḥ tat-liṅgāt«провожатые: по примете того»; сутра 4.3.4
अतिवाहे पुरुष-उत्तमेन नियुक्ताःativāhe puruṣa-uttamena niyuktāḥПРИСТАВЛЕННЫЕ ПУРУШОТТАМОЙ К ПРОВОЖАНИЮ; niyukta!!
ते अर्चिः-आदयः देवाः भवन्तिte arciḥ-ādayaḥ devāḥ bhavantiте — свет и прочие — суть БОГИ,; devāḥ!
न तु तानि ताः च इति प्रतिपत्तव्यम्na tu tāni tāḥ ca iti pratipattavyamне вехи и не явления; na
कुतः तत्-लिङ्गात्kutaḥ tat-liṅgātпочему? — по примете; liṅga
आतिवाहिक-लिङ्गम् गन्तॄणाम् गमयितृत्वम्ātivāhika-liṅgam gantṝṇām gamayitṛtvamпримета провожатого — ВЕДЕНИЕ идущих:; gamayitṛtva
तस्मात्tasmātпотому; tasmāt
तत्-पुरुषः अमानवः सः एतान् ब्रह्म गमयति इतिtat-puruṣaḥ amānavaḥ saḥ etān brahma gamayati iti«муж нечеловеческий ВЕДЁТ их к Брахману» —; gamayati!
अन्ते श्रुतस्य पुरुषस्य गमयितृत्व-अवगमात्ante śrutasya puruṣasya gamayitṛtva-avagamātу последнего в череде ведение ЯВНО,; avagama
तत्-साहचर्यात् अर्चिः-आदीनाम् अपि तत् मन्तव्यम् इति अर्थःtat-sāhacaryāt arciḥ-ādīnām api tat mantavyam iti arthaḥпо СОСЕДСТВУ мысли то и о свете с прочими; sāhacarya!
भाष्य का अनुवाद

Свет, день, год — ВЕХИ пути («иди к реке, потом к горе»), сами явления — или ВОДИТЕЛИ? При полученном —

«Провожатые: по примете того».

Они — БОГИ, ПРИСТАВЛЕННЫЕ ПУРУШОТТАМОЙ К ПРОВОЖАНИЮ: примета — ведение: последний в череде «муж нечеловеческий ВЕДЁТ их» — по соседству таковы и все.

संस्करण

78efc0096295 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:38:32 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 4.3.3

श्लोक बदलें इन कुंजियों से