विष्णुपुराण
The Procedure of the Śrāddha3.15.50-56
602 / 1027
विष्णुपुराण · 3.15.50-56
देवनागरी

ततस् तु वैश्वदेवाख्यां कुर्यान् नित्यक्रियां बुधः भुञ्जीयाच् च समं पूज्यभृत्यबन्धुभिर् आत्मनः ।
एवं श्राद्धं बुधः कुर्यात् पैत्रं मातामहं तथा श्राद्धैर् आप्यायिता दद्युः सर्वकामान् पितामहाः ।
त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस् तिलाः रजतस्य तथा दानं कथासंदर्शनादिकम् ।
वर्ज्यानि कुर्वता श्राद्धं कोपो ऽध्वगमनं त्वरा भोक्तुर् अप्य् अत्र राजेन्द्र त्रयम् एतन् न शस्यते ।
विश्वेदेवाः सपितरस् तथा मातामहा नृप कुलं चाप्याय्यते पुंसां सर्वं श्राद्धं प्रकुर्वताम् ।
सोमाधारः पितृगणो योगाधारश् च चन्द्रमाः श्राद्धे योगिनियोगस् तु तस्माद् भूपाल शस्यते ।
सहस्रस्यापि विप्राणां योगी चेत् पुरतः स्थितः सर्वान् भोक्तॄंस् तारयति यजमानं तथा नृप ।

लिप्यंतरण (IAST)

tatas tu vaiśvadevākhyāṃ kuryān nityakriyāṃ budhaḥ bhuñjīyāc ca samaṃ pūjyabhṛtyabandhubhir ātmanaḥ /
evaṃ śrāddhaṃ budhaḥ kuryāt paitraṃ mātāmahaṃ tathā śrāddhair āpyāyitā dadyuḥ sarvakāmān pitāmahāḥ /
trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraḥ kutapas tilāḥ rajatasya tathā dānaṃ kathāsaṃdarśanādikam /
varjyāni kurvatā śrāddhaṃ kopo 'dhvagamanaṃ tvarā bhoktur apy atra rājendra trayam etan na śasyate /
viśvedevāḥ sapitaras tathā mātāmahā nṛpa kulaṃ cāpyāyyate puṃsāṃ sarvaṃ śrāddhaṃ prakurvatām /
somādhāraḥ pitṛgaṇo yogādhāraś ca candramāḥ śrāddhe yoginiyogas tu tasmād bhūpāla śasyate /
sahasrasyāpi viprāṇāṃ yogī cet purataḥ sthitaḥ sarvān bhoktṝṃs tārayati yajamānaṃ tathā nṛpa /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततःtataḥзатем
तुtuже
वैश्वदेव-आख्याम्vaiśvadeva-ākhyāmзовущийся вайшвадевой
कुर्यात्kuryātпусть совершает
नित्य-क्रियाम्nitya-kriyāmежедневный обряд
बुधःbudhaḥразумный
भुञ्जीयात्bhuñjīyātпусть ест
caи
समम्samamвместе
पूज्य-भृत्य-बन्धुभिःpūjya-bhṛtya-bandhubhiḥс чтимыми, слугами и роднёю
आत्मनःātmanaḥсвоими
एवम्evamтак
श्राद्धम्śrāddhamшраддху
बुधःbudhaḥразумный
कुर्यात्kuryātпусть совершает
पैत्रम्paitramотцовскую
मातामहम्mātāmahamдедовскую по матери
तथाtathāтакже
श्राद्धैःśrāddhaiḥшраддхами
आप्यायिताःāpyāyitāḥнасыщенные
दद्युःdadyuḥда подадут
सर्व-कामान्sarva-kāmānвсе желанное
पितामहाःpitāmahāḥдеды
त्रीणिtrīṇiтри
श्राद्धेśrāddheпри шраддхе
पवित्राणिpavitrāṇiочистителя
दौहित्रःdauhitraḥсын дочери
कुतपःkutapaḥкутапа
तिलाःtilāḥсезам
रजतस्यrajatasyaсеребра
तथाtathāтакже
दानम्dānamдарение
कथा-संदर्शन-आदिकम्kathā-saṃdarśana-ādikamбеседа, показывание и прочее
वर्ज्यानिvarjyāniизбегаемое
कुर्वताkurvatāсовершающему
श्राद्धम्śrāddhamшраддху
कोपःkopaḥгнев
अध्व-गमनम्adhva-gamanamхождение в путь
त्वराtvarāспешка
भोक्तुःbhoktuḥу едящего
अपिapiже
अत्रatraздесь
राज-इन्द्रrāja-indraо владыка царей
त्रयम्trayamтри
एतत्etatэто
naне
शस्यतेśasyateодобряется
विश्वे-देवाःviśve-devāḥВишведевы
स-पितरःsa-pitaraḥс предками
तथाtathāтакже
मातामहाःmātāmahāḥдеды по матери
नृपnṛpaо царь
कुलम्kulamрод
caи
आप्याय्यतेāpyāyyateнасыщается
पुंसाम्puṃsāmу людей
सर्वम्sarvamвесь
श्राद्धम्śrāddhamшраддху
प्रकुर्वताम्prakurvatāmсовершающих
सोम-आधारःsoma-ādhāraḥопирающийся на Сому
पितृ-गणःpitṛ-gaṇaḥсонм предков
योग-आधारःyoga-ādhāraḥопирающийся на йогу
caи
चन्द्रमाःcandramāḥмесяц
श्राद्धेśrāddheпри шраддхе
योगि-नियोगःyogi-niyogaḥназначение йогина
तुtuже
तस्मात्tasmātпотому
भू-पालbhū-pālaо хранитель земли
शस्यतेśasyateодобряется
सहस्रस्यsahasrasyaтысячи
अपिapiдаже
विप्राणाम्viprāṇāmбрахманов
योगीyogīйогин
चेत्cetесли
पुरतःpurataḥвпереди
स्थितःsthitaḥстоит
सर्वान्sarvānвсех
भोक्तॄन्bhoktṝnедящих
तारयतिtārayatiпереправляет
यजमानम्yajamānamжертвователя
तथाtathāтакже
नृपnṛpaо царь
अनुवाद

Затем пусть разумный совершит ежедневный обряд, зовущийся вайшвадевой, и ест вместе со своими чтимыми, слугами и роднёю.

Так пусть разумный совершает шраддху отцовскую и дедовскую по матери; насыщенные шраддхами, деды да подадут всё желанное.

Три очистителя при шраддхе: сын дочери, кутапа и сезам; также дарение серебра, беседа, показывание и прочее.

Избегаемое совершающему шраддху: гнев, хождение в путь и спешка; эти три не одобряются здесь и у едящего, о владыка царей.

Вишведевы, предки, деды по матери — и весь род насыщается у людей, совершающих шраддху, о царь.

Сонм предков опирается на Сому, а месяц опирается на йогу; потому при шраддхе одобряется назначение йогина, о хранитель земли.

Если йогин стоит впереди хотя бы тысячи брахманов, он переправляет всех едящих и самого жертвователя, о царь.

संस्करण

4b80e30dd075 · प्रकाशित 22 अग॰ 2026, 4:51:50 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से