Махабхарата
Самбхава-парва: просьба Шармиштхи1.77.1–9
451 / 15823
Махабхарата · 1.77.1–9
Деванагари

वैशंपायन उवाच
ययातिः स्वपुरं प्राप्य महेन्द्रपुरसंनिभम् ॥
प्रविश्यान्तःपुरं तत्र देवयानीं न्यवेशयत् ॥
देवयान्याश् चानुमते तां सुतां वृषपर्वणः ॥
अशोकवनिकाभ्याशे गृहं कृत्वा न्यवेशयत् ॥
वृतां दासीसहस्रेण शर्मिष्ठाम् आसुरायणीम् ॥
वासोभिर् अन्नपानैश् च संविभज्य सुसत्कृताम् ॥
देवयान्या तु सहितः स नृपो नहुषात्मजः ॥
विजहार बहून् अब्दान् देववन् मुदितो भृशम् ॥
ऋतुकाले तु संप्राप्ते देवयानी वराङ्गना ॥
लेभे गर्भं प्रथमतः कुमारं च व्यजायत ॥
गते वर्षसहस्रे तु शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ॥
ददर्श यौवनं प्राप्ता ऋतुं सा चान्वचिन्तयत् ॥
ऋतुकालश् च संप्राप्तो न च मे ऽस्ति पतिर् वृतः ॥
किं प्राप्तं किं नु कर्तव्यं किं वा कृत्वा कृतं भवेत् ॥
देवयानी प्रजातासौ वृथाहं प्राप्तयौवना ॥
यथा तया वृतो भर्ता तथैवाहं वृणोमि तम् ॥
राज्ञा पुत्रफलं देयम् इति मे निश्चिता मतिः ॥
अपीदानीं स धर्मात्मा इयान् मे दर्शनं रहः ॥

Транслитерация (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
yayātiḥ svapuraṃ prāpya mahendrapurasaṃnibham ||
praviśyāntaḥpuraṃ tatra devayānīṃ nyaveśayat ||
devayānyāś cānumate tāṃ sutāṃ vṛṣaparvaṇaḥ ||
aśokavanikābhyāśe gṛhaṃ kṛtvā nyaveśayat ||
vṛtāṃ dāsīsahasreṇa śarmiṣṭhām āsurāyaṇīm ||
vāsobhir annapānaiś ca saṃvibhajya susatkṛtām ||
devayānyā tu sahitaḥ sa nṛpo nahuṣātmajaḥ ||
vijahāra bahūn abdān devavan mudito bhṛśam ||
ṛtukāle tu saṃprāpte devayānī varāṅganā ||
lebhe garbhaṃ prathamataḥ kumāraṃ ca vyajāyata ||
gate varṣasahasre tu śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī ||
dadarśa yauvanaṃ prāptā ṛtuṃ sā cānvacintayat ||
ṛtukālaś ca saṃprāpto na ca me 'sti patir vṛtaḥ ||
kiṃ prāptaṃ kiṃ nu kartavyaṃ kiṃ vā kṛtvā kṛtaṃ bhavet ||
devayānī prajātāsau vṛthāhaṃ prāptayauvanā ||
yathā tayā vṛto bhartā tathaivāhaṃ vṛṇomi tam ||
rājñā putraphalaṃ deyam iti me niścitā matiḥ ||
apīdānīṃ sa dharmātmā iyān me darśanaṃ rahaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
वैशंपायनः उवाच ययातिः महेन्द्रपुरसंनिभं स्वपुरं प्राप्य अन्तःपुरं प्रविश्य तत्र देवयानीं न्यवेशयत्vaiśaṃpāyanaḥ uvāca yayātiḥ mahendrapurasaṃnibhaṃ svapuraṃ prāpya antaḥpuraṃ praviśya tatra devayānīṃ nyaveśayatВайшампаяна сказал: Яяти, достигнув своего города, подобного граду Махендры, [и] войдя во внутренние покои, поселил там Деваяни
देवयान्याः अनुमते वृषपर्वणः तां सुतां अशोकवनिकाभ्याशे गृहं कृत्वा न्यवेशयत्devayānyāḥ anumate vṛṣaparvaṇaḥ tāṃ sutāṃ aśokavanikābhyāśe gṛhaṃ kṛtvā nyaveśayatс согласия Деваяни, дочь Вришапарвана [Шармиштху он], устроив [ей] дом близ ашоковой рощи, [там] поселил
दासीसहस्रेण वृतां आसुरायणीं शर्मिष्ठां वासोभिः अन्नपानैः संविभज्य सुसत्कृताम् [न्यवेशयत्]dāsīsahasreṇa vṛtāṃ āsurāyaṇīṃ śarmiṣṭhāṃ vāsobhiḥ annapānaiḥ saṃvibhajya susatkṛtām [nyaveśayat][поселил] окружённую тысячью служанок, [деву] из рода асуров, Шармиштху, наделив [её] одеждами, яствами и питьём, хорошо почтённую
नहुषात्मजः सः नृपः देवयान्या सहितः बहून् अब्दान् देववत् मुदितो भृशम् विजहारnahuṣātmajaḥ saḥ nṛpaḥ devayānyā sahitaḥ bahūn abdān devavat mudito bhṛśam vijahāraтот царь, сын Нахуши, вместе с Деваяни, многие годы, как бог, весьма радостный, наслаждался [жизнью]
ऋतुकाले संप्राप्ते वराङ्गना देवयानी प्रथमतः गर्भं लेभे कुमारं च व्यजायतṛtukāle saṃprāpte varāṅganā devayānī prathamataḥ garbhaṃ lebhe kumāraṃ ca vyajāyata[когда] настала пора [зачатия], прекрасная Деваяни сперва понесла и родила сына
वर्षसहस्रे गते वार्षपर्वणी शर्मिष्ठा यौवनं प्राप्ता ऋतुं ददर्श सा च अन्वचिन्तयत्varṣasahasre gate vārṣaparvaṇī śarmiṣṭhā yauvanaṃ prāptā ṛtuṃ dadarśa sā ca anvacintayat[когда] прошла тысяча лет, дочь Вришапарвана Шармиштха, достигшая юности, увидела [у себя] пору [зачатия] и так помыслила
ऋतुकालः च संप्राप्तः न च मे पतिः वृतः किं प्राप्तं किं नु कर्तव्यं किं वा कृत्वा कृतं भवेत्ṛtukālaḥ ca saṃprāptaḥ na ca me patiḥ vṛtaḥ kiṃ prāptaṃ kiṃ nu kartavyaṃ kiṃ vā kṛtvā kṛtaṃ bhavetпора [зачатия] настала, а супруга мною не избрано; что [мне] выпало, что́ делать, и что сделав, [долг] будет исполнен?
देवयानी प्रजाता अहं वृथा प्राप्तयौवना यथा तया भर्ता वृतः तथा एव अहं तं वृणोमिdevayānī prajātā ahaṃ vṛthā prāptayauvanā yathā tayā bhartā vṛtaḥ tathā eva ahaṃ taṃ vṛṇomiДеваяни [уже] родила, [а] я понапрасну достигла юности; как ею избран супруг, так же и я изберу его [— того же царя]
राज्ञा पुत्रफलं देयं इति मे मतिः निश्चिता अपि इदानीं सः धर्मात्मा इयात् मे रहः दर्शनंrājñā putraphalaṃ deyaṃ iti me matiḥ niścitā api idānīṃ saḥ dharmātmā iyāt me rahaḥ darśanaṃ«царём должен быть дан плод-сын» — таково твёрдое решение моё; о, если бы ныне тот праведный [царь] пришёл [ко] мне на тайное свидание
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaисходная форма «vaiśaṃpāyana», добавленная для полного покрытия пословного блока
महेन्द्रपुरसंनिभम्mahendrapurasaṃnibhamисходная форма «mahendrapurasaṃnibham», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्रविश्यान्तःपुरंpraviśyāntaḥpuraṃисходная форма «praviśyāntaḥpuraṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
देवयान्याश्devayānyāśисходная форма «devayānyāś», добавленная для полного покрытия пословного блока
चानुमतेcānumateисходная форма «cānumate», добавленная для полного покрытия пословного блока
शर्मिष्ठाम्śarmiṣṭhāmисходная форма «śarmiṣṭhām», добавленная для полного покрытия пословного блока
आसुरायणीम्āsurāyaṇīmисходная форма «āsurāyaṇīm», добавленная для полного покрытия пословного блока
वासोभिर्vāsobhirисходная форма «vāsobhir», добавленная для полного покрытия пословного блока
अन्नपानैश्annapānaiśисходная форма «annapānaiś», добавленная для полного покрытия пословного блока
तुtuисходная форма «tu», добавленная для полного покрытия пословного блока
saисходная форма «sa», добавленная для полного покрытия пословного блока
नृपोnṛpoисходная форма «nṛpo», добавленная для полного покрытия пословного блока
देववन्devavanисходная форма «devavan», добавленная для полного покрытия пословного блока
तुtuисходная форма «tu», добавленная для полного покрытия пословного блока
तुtuисходная форма «tu», добавленная для полного покрытия пословного блока
चान्वचिन्तयत्cānvacintayatисходная форма «cānvacintayat», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऋतुकालश्ṛtukālaśисходная форма «ṛtukālaś», добавленная для полного покрытия пословного блока
संप्राप्तोsaṃprāptoисходная форма «saṃprāpto», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽस्ति'stiисходная форма «'sti», добавленная для полного покрытия пословного блока
पतिर्patirисходная форма «patir», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्रजातासौprajātāsauисходная форма «prajātāsau», добавленная для полного покрытия пословного блока
वृथाहंvṛthāhaṃисходная форма «vṛthāhaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
वृतोvṛtoисходная форма «vṛto», добавленная для полного покрытия пословного блока
तथैवाहंtathaivāhaṃисходная форма «tathaivāhaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
तम्tamисходная форма «tam», добавленная для полного покрытия пословного блока
देयम्deyamисходная форма «deyam», добавленная для полного покрытия пословного блока
अपीदानींapīdānīṃисходная форма «apīdānīṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
saисходная форма «sa», добавленная для полного покрытия пословного блока
इयान्iyānисходная форма «iyān», добавленная для полного покрытия пословного блока
Литературный перевод

Вайшампаяна сказал: «Яяти, достигнув своего города, подобного граду Махендры, и войдя во внутренние покои, поселил там Деваяни. С согласия Деваяни, дочь Вришапарвана [Шармиштху он], устроив [ей] дом близ ашоковой рощи, [там] поселил — окружённую тысячью служанок, [деву] из рода асуров, Шармиштху, наделив [её] одеждами, яствами и питьём, хорошо почтённую. Тот царь, сын Нахуши, вместе с Деваяни, многие годы, как бог, весьма радостный, наслаждался [жизнью]. [Когда] настала пора [зачатия], прекрасная Деваяни сперва понесла и родила сына. [Когда] прошла тысяча лет, дочь Вришапарвана Шармиштха, достигшая юности, увидела [у себя] пору [зачатия] и так помыслила: „Пора [зачатия] настала, а супруга мною не избрано; что [мне] выпало, что́ делать, и что сделав, [долг] будет исполнен? Деваяни [уже] родила, а я понапрасну достигла юности; как ею избран супруг, так же и я изберу его [— того же царя]. ‘Царём должен быть дан плод-сын’ — таково твёрдое решение моё; о, если бы ныне тот праведный [царь] пришёл [ко] мне на тайное свидание“».

Версия

aeb7ff2c7919 · опубликовано 12 июл. 2026 г., 15:49:50 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами