Махабхарата
Прадьюмна-саратхи-самвада-парва: спор Прадьюмны с возницей3.19.24–33
2868 / 15823
Махабхарата · 3.19.24–33
Деванагари

भारं हि मयि संन्यस्य यातो मधुनिहा हरिः ॥
यज्ञं भरतसिंहस्य पार्थस्यामिततेजसः ॥
कृतवर्मा मया वीरो निर्यास्यन्न् एव वारितः ॥
शाल्वं निवारयिष्ये ऽहं तिष्ठ त्वम् इति सूतज ॥
स च संभावयन् मां वै निवृत्तो हृदिकात्मजः ॥
तं समेत्य रणं त्यक्त्वा किं वक्ष्यामि महारथम् ॥
उपयातं दुराधर्षं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥
पुरुषं पुण्डरीकाक्षं किं वक्ष्यामि महाभुजम् ॥
सात्यकिं बलदेवं च ये चान्ये ऽन्धकवृष्णयः ॥
मया स्पर्धन्ति सततं किं नु वक्ष्यामि तान् अहम् ॥
त्यक्त्वा रणम् इमं सौते पृष्ठतो ऽभ्याहतः शरैः ॥
त्वयापनीतो विवशो न जीवेयं कथं चन ॥
स निवर्त रथेनाशु पुनर् दारुकनन्दन ॥
न चैतद् एवं कर्तव्यम् अथापत्सु कथं चन ॥
न जीवितम् अहं सौते बहु मन्ये कदा चन ॥
अपयातो रणाद् भीतः पृष्ठतो ऽभ्याहतः शरैः ॥
कदा वा सूतपुत्र त्वं जानीषे मां भयार्दितम् ॥
अपयातं रणं हित्वा यथा कापुरुषं तथा ॥
न युक्तं भवता त्यक्तुं संग्रामं दारुकात्मज ॥
मयि युद्धार्थिनि भृशं स त्वं याहि यतो रणम् ॥

Транслитерация (IAST)

bhāraṃ hi mayi saṃnyasya yāto madhunihā hariḥ ||
yajñaṃ bharatasiṃhasya pārthasyāmitatejasaḥ ||
kṛtavarmā mayā vīro niryāsyann eva vāritaḥ ||
śālvaṃ nivārayiṣye 'haṃ tiṣṭha tvam iti sūtaja ||
sa ca saṃbhāvayan māṃ vai nivṛtto hṛdikātmajaḥ ||
taṃ sametya raṇaṃ tyaktvā kiṃ vakṣyāmi mahāratham ||
upayātaṃ durādharṣaṃ śaṅkhacakragadādharam ||
puruṣaṃ puṇḍarīkākṣaṃ kiṃ vakṣyāmi mahābhujam ||
sātyakiṃ baladevaṃ ca ye cānye 'ndhakavṛṣṇayaḥ ||
mayā spardhanti satataṃ kiṃ nu vakṣyāmi tān aham ||
tyaktvā raṇam imaṃ saute pṛṣṭhato 'bhyāhataḥ śaraiḥ ||
tvayāpanīto vivaśo na jīveyaṃ kathaṃ cana ||
sa nivarta rathenāśu punar dārukanandana ||
na caitad evaṃ kartavyam athāpatsu kathaṃ cana ||
na jīvitam ahaṃ saute bahu manye kadā cana ||
apayāto raṇād bhītaḥ pṛṣṭhato 'bhyāhataḥ śaraiḥ ||
kadā vā sūtaputra tvaṃ jānīṣe māṃ bhayārditam ||
apayātaṃ raṇaṃ hitvā yathā kāpuruṣaṃ tathā ||
na yuktaṃ bhavatā tyaktuṃ saṃgrāmaṃ dārukātmaja ||
mayi yuddhārthini bhṛśaṃ sa tvaṃ yāhi yato raṇam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
भारं हि मयि संन्यस्य यातः मधुनिहा हरिःbhāraṃ hi mayi saṃnyasya yātaḥ madhunihā hariḥведь Хари, убийца Мадху, возложив бремя на меня, ушёл
यज्ञं भरतसिंहस्य पार्थस्य अमिततेजसःyajñaṃ bharatasiṃhasya pārthasya amitatejasaḥна жертвоприношение льва Бхаратов, Партхи безмерного сияния
कृतवर्मा मया वीरः निर्यास्यन् एव वारितःkṛtavarmā mayā vīraḥ niryāsyan eva vāritaḥгерой Критаварман, уже выходивший, был мной остановлен
शाल्वं निवारयिष्ये अहम् तिष्ठ त्वम् इति सूतजśālvaṃ nivārayiṣye aham tiṣṭha tvam iti sūtajaя остановлю Шалву, стой ты — так я сказал, о сын суты
स च संभावयन् मां वै निवृत्तः हृदिकात्मजःsa ca saṃbhāvayan māṃ vai nivṛttaḥ hṛdikātmajaḥи он, сын Хридики, уважая меня, вернулся
तं समेत्य रणं त्यक्त्वा किं वक्ष्यामि महारथम्taṃ sametya raṇaṃ tyaktvā kiṃ vakṣyāmi mahārathamчто скажу я этому великому колесничему, встретив его после оставления боя
उपयातं दुराधर्षं शङ्खचक्रगदाधरम्upayātaṃ durādharṣaṃ śaṅkhacakragadādharamкогда придёт неприступный носитель раковины, диска и палицы
पुरुषं पुण्डरीकाक्षं किं वक्ष्यामि महाभुजम्puruṣaṃ puṇḍarīkākṣaṃ kiṃ vakṣyāmi mahābhujamлотосоокий Муж, могучерукий, что я скажу ему
सात्यकिं बलदेवं च ये च अन्ये अन्धकवृष्णयःsātyakiṃ baladevaṃ ca ye ca anye andhakavṛṣṇayaḥСатьяки, Баладеве и другим Андхакам и Вришни
मया स्पर्धन्ति सततं किं नु वक्ष्यामि तान् अहम्mayā spardhanti satataṃ kiṃ nu vakṣyāmi tān ahamкоторые всегда соперничают со мной, что я скажу им
त्यक्त्वा रणम् इमम् सौते पृष्ठतः अभ्याहतः शरैःtyaktvā raṇam imam saute pṛṣṭhataḥ abhyāhataḥ śaraiḥоставив этот бой, о сута, поражённый стрелами в спину
त्वया अपनीतः विवशः न जीवेयम् कथं चनtvayā apanītaḥ vivaśaḥ na jīveyam kathaṃ canaуведённый тобой без воли, я никак не смог бы жить
स निवर्त रथेन आशु पुनः दारुकनन्दनsa nivarta rathena āśu punaḥ dārukanandanaпоэтому быстро поверни колесницу назад, сын Даруки
न च एतत् एवं कर्तव्यम् अथ आपत्सु कथं चनna ca etat evaṃ kartavyam atha āpatsu kathaṃ canaи так не следует поступать никогда, даже в бедствиях
न जीवितम् अहम् सौते बहु मन्ये कदा चनna jīvitam aham saute bahu manye kadā canaя никогда не ставлю жизнь высоко, о сута
अपयातः रणात् भीतः पृष्ठतः अभ्याहतः शरैःapayātaḥ raṇāt bhītaḥ pṛṣṭhataḥ abhyāhataḥ śaraiḥесли отступил из боя испуганным, поражённым стрелами в спину
कदा वा सूतपुत्र त्वम् जानीषे मां भयार्दितम्kadā vā sūtaputra tvam jānīṣe māṃ bhayārditamкогда же, сын суты, ты знал меня измученным страхом
अपयातं रणं हित्वा यथा कापुरुषं तथाapayātaṃ raṇaṃ hitvā yathā kāpuruṣaṃ tathāотступившим и оставившим бой, словно низкий человек
न युक्तं भवता त्यक्तुं संग्रामं दारुकात्मजna yuktaṃ bhavatā tyaktuṃ saṃgrāmaṃ dārukātmajaне подобает тебе оставлять сражение, сын Даруки
मयि युद्धार्थिनि भृशं स त्वं याहि यतः रणम्mayi yuddhārthini bhṛśaṃ sa tvaṃ yāhi yataḥ raṇamкогда я сильно желаю боя; поэтому езжай туда, где битва
यातोyātoисходная форма «yāto», добавленная для полного покрытия пословного блока
पार्थस्यामिततेजसःpārthasyāmitatejasaḥисходная форма «pārthasyāmitatejasaḥ», добавленная для полного покрытия пословного блока
वीरोvīroисходная форма «vīro», добавленная для полного покрытия пословного блока
निर्यास्यन्न्niryāsyannисходная форма «niryāsyann», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽहं'haṃисходная форма «'haṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
निवृत्तोnivṛttoисходная форма «nivṛtto», добавленная для полного покрытия пословного блока
चान्येcānyeисходная форма «cānye», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽन्धकवृष्णयः'ndhakavṛṣṇayaḥисходная форма «'ndhakavṛṣṇayaḥ», добавленная для полного покрытия пословного блока
इमंimaṃисходная форма «imaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
पृष्ठतोpṛṣṭhatoисходная форма «pṛṣṭhato», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽभ्याहतः'bhyāhataḥисходная форма «'bhyāhataḥ», добавленная для полного покрытия пословного блока
त्वयापनीतोtvayāpanītoисходная форма «tvayāpanīto», добавленная для полного покрытия пословного блока
विवशोvivaśoисходная форма «vivaśo», добавленная для полного покрытия пословного блока
जीवेयंjīveyaṃисходная форма «jīveyaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
रथेनाशुrathenāśuисходная форма «rathenāśu», добавленная для полного покрытия пословного блока
पुनर्punarисходная форма «punar», добавленная для полного покрытия пословного блока
चैतद्caitadисходная форма «caitad», добавленная для полного покрытия пословного блока
अथापत्सुathāpatsuисходная форма «athāpatsu», добавленная для полного покрытия пословного блока
अहंahaṃисходная форма «ahaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
अपयातोapayātoисходная форма «apayāto», добавленная для полного покрытия пословного блока
रणाद्raṇādисходная форма «raṇād», добавленная для полного покрытия пословного блока
पृष्ठतोpṛṣṭhatoисходная форма «pṛṣṭhato», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽभ्याहतः'bhyāhataḥисходная форма «'bhyāhataḥ», добавленная для полного покрытия пословного блока
त्वंtvaṃисходная форма «tvaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
यतोyatoисходная форма «yato», добавленная для полного покрытия пословного блока
Литературный перевод

«Кришна, убийца Мадху, ушёл на жертвоприношение Юдхиштхиры, возложив бремя на меня. Критаварман уже выходил, но я остановил его: “Останься, я сам сдержу Шалву”. Он уважил меня и вернулся. Что скажу я ему, если оставлю бой? Что скажу лотосоокому Кришне, носителю раковины, диска и палицы? Что скажу Сатьяки, Баладеве и другим Андхакам и Вришни? Если, оставив этот бой, я буду уведён тобой без воли, поражённый стрелами в спину, я не смогу жить. Поверни колесницу назад. Даже в беде так не поступают. Я никогда не ставлю жизнь выше долга; когда я жажду боя, езжай туда, где битва».

Версия

a5c43111ddd4 · опубликовано 16 июл. 2026 г., 16:44:35 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами