Махабхарата
Бхимасена-вакья-парва: Бхима требует действия3.34.1-10
2924 / 15823
Махабхарата · 3.34.1-10
Деванагари

वैशंपायन उवाच
याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा भीमसेनो ऽत्यमर्षणः ॥
निःश्वसन्न् उपसंगम्य क्रुद्धो राजानम् अब्रवीत् ॥
राज्यस्य पदवीं धर्म्यां व्रज सत्पुरुषोचिताम् ॥
धर्मकामार्थहीनानां किं नो वस्तुं तपोवने ॥
नैव धर्मेण तद् राज्यं नार्जवेन न चौजसा ॥
अक्षकूटम् अधिष्ठाय हृतं दुर्योधनेन नः ॥
गोमायुनेव सिंहानां दुर्बलेन बलीयसाम् ॥
आमिषं विघसाशेन तद्वद् राज्यं हि नो हृतम् ॥
धर्मलेशप्रतिच्छन्नः प्रभवं धर्मकामयोः ॥
अर्थम् उत्सृज्य किं राजन् दुर्गेषु परितप्यसे ॥
भवतो ऽनुविधानेन राज्यं नः पश्यतां हृतम् ॥
अहार्यम् अपि शक्रेण गुप्तं गाण्डीवधन्वना ॥
कुणीनाम् इव बिल्वानि पङ्गूनाम् इव धेनवः ॥
हृतम् ऐश्वर्यम् अस्माकं जीवतां भवतः कृते ॥
भवतः प्रियम् इत्य् एवं महद् व्यसनम् ईदृशम् ॥
धर्मकामे प्रतीतस्य प्रतिपन्नाः स्म भारत ॥
कर्शयामः स्वमित्राणि नन्दयामश् च शात्रवान् ॥
आत्मानं भवतः शास्त्रे नियम्य भरतर्षभ ॥
यद् वयं न तदैवैतान् धार्तराष्ट्रान् निहन्महि ॥
भवतः शास्त्रम् आदाय तन् नस् तपति दुष्कृतम् ॥

Транслитерация (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
yājñasenyā vacaḥ śrutvā bhīmaseno 'tyamarṣaṇaḥ ||
niḥśvasann upasaṃgamya kruddho rājānam abravīt ||
rājyasya padavīṃ dharmyāṃ vraja satpuruṣocitām ||
dharmakāmārthahīnānāṃ kiṃ no vastuṃ tapovane ||
naiva dharmeṇa tad rājyaṃ nārjavena na caujasā ||
akṣakūṭam adhiṣṭhāya hṛtaṃ duryodhanena naḥ ||
gomāyuneva siṃhānāṃ durbalena balīyasām ||
āmiṣaṃ vighasāśena tadvad rājyaṃ hi no hṛtam ||
dharmaleśapraticchannaḥ prabhavaṃ dharmakāmayoḥ ||
artham utsṛjya kiṃ rājan durgeṣu paritapyase ||
bhavato 'nuvidhānena rājyaṃ naḥ paśyatāṃ hṛtam ||
ahāryam api śakreṇa guptaṃ gāṇḍīvadhanvanā ||
kuṇīnām iva bilvāni paṅgūnām iva dhenavaḥ ||
hṛtam aiśvaryam asmākaṃ jīvatāṃ bhavataḥ kṛte ||
bhavataḥ priyam ity evaṃ mahad vyasanam īdṛśam ||
dharmakāme pratītasya pratipannāḥ sma bhārata ||
karśayāmaḥ svamitrāṇi nandayāmaś ca śātravān ||
ātmānaṃ bhavataḥ śāstre niyamya bharatarṣabha ||
yad vayaṃ na tadaivaitān dhārtarāṣṭrān nihanmahi ||
bhavataḥ śāstram ādāya tan nas tapati duṣkṛtam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал
याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा भीमसेनः अत्यमर्षणः निःश्वसन् उपसंगम्य क्रुद्धः राजानम् अब्रवीत्yājñasenyā vacaḥ śrutvā bhīmasenaḥ atyamarṣaṇaḥ niḥśvasan upasaṃgamya kruddhaḥ rājānam abravītуслышав слова Яджнясени, крайне нетерпеливый Бхимасена, тяжело дыша, подошёл и разгневанный сказал царю
राज्यस्य पदवीम् धर्म्याम् व्रज सत्पुरुषोचिताम् धर्मकामार्थहीनानाम् किम् नः वस्तुम् तपोवनेrājyasya padavīm dharmyām vraja satpuruṣocitām dharmakāmārthahīnānām kim naḥ vastum tapovaneвступи на праведный путь царства, достойный благородных людей; что нам, лишённым дхармы, камы и артхи, жить в лесу аскезы
न एव धर्मेण तत् राज्यम् न आर्जवेन न च ओजसा अक्षकूटम् अधिष्ठाय हृतम् दुर्योधनेन नःna eva dharmeṇa tat rājyam na ārjavena na ca ojasā akṣakūṭam adhiṣṭhāya hṛtam duryodhanena naḥэто царство было отнято у нас Дурьодханой не дхармой, не прямотой и не силой, а опорой на обман костей
गोमायुना इव सिंहानाम् दुर्बलेन बलीयसाम् आमिषम् विघसाशेन तद्वत् राज्यम् हि नः हृतम्gomāyunā iva siṃhānām durbalena balīyasām āmiṣam vighasāśena tadvat rājyam hi naḥ hṛtamкак шакал, питающийся остатками, уносит мясо у сильных львов, так слабый отнял наше царство
धर्मलेशप्रतिच्छन्नः प्रभवम् धर्मकामयोः अर्थम् उत्सृज्य किम् राजन् दुर्गेषु परितप्यसेdharmaleśapraticchannaḥ prabhavam dharmakāmayoḥ artham utsṛjya kim rājan durgeṣu paritapyaseприкрытый частицей дхармы, зачем, о царь, оставив артху, источник дхармы и камы, ты мучишься в трудных местах
भवतः अनुविधानेन राज्यम् नः पश्यताम् हृतम् अहार्यम् अपि शक्रेण गुप्तम् गाण्डीवधन्वनाbhavataḥ anuvidhānena rājyam naḥ paśyatām hṛtam ahāryam api śakreṇa guptam gāṇḍīvadhanvanāследуя тебе, мы на глазах потеряли царство, которое даже Шакра не мог бы отнять, когда его охранял владелец Гандивы
कुणीनाम् इव बिल्वानि पङ्गूनाम् इव धेनवः हृतम् ऐश्वर्यम् अस्माकम् जीवताम् भवतः कृतेkuṇīnām iva bilvāni paṅgūnām iva dhenavaḥ hṛtam aiśvaryam asmākam jīvatām bhavataḥ kṛteкак плоды билвы у безруких и коровы у хромых, так наше владычество отнято у живых нас ради тебя
भवतः प्रियम् इति एवम् महत् व्यसनम् ईदृशम् धर्मकामे प्रतीतस्य प्रतिपन्नाः स्म भारतbhavataḥ priyam iti evam mahat vyasanam īdṛśam dharmakāme pratītasya pratipannāḥ sma bhārataдумая: это дорого тебе, преданному дхарме и каме, мы приняли такую великую беду, о Бхарата
कर्शयामः स्वमित्राणि नन्दयामः च शात्रवान् आत्मानम् भवतः शास्त्रे नियम्य भरतर्षभkarśayāmaḥ svamitrāṇi nandayāmaḥ ca śātravān ātmānam bhavataḥ śāstre niyamya bharatarṣabhaподчиняя себя твоему правилу, о бык Бхаратов, мы изнуряем своих друзей и радуем врагов
यत् वयम् न तदा एव एतान् धार्तराष्ट्रान् निहन्महि भवतः शास्त्रम् आदाय तत् नः तपति दुष्कृतम्yat vayam na tadā eva etān dhārtarāṣṭrān nihanmahi bhavataḥ śāstram ādāya tat naḥ tapati duṣkṛtamто, что мы тогда же не убили этих сыновей Дхритараштры, приняв твоё правило, мучит нас как дурной поступок
भीमसेनोbhīmasenoисходная форма «bhīmaseno», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽत्यमर्षणः'tyamarṣaṇaḥисходная форма «'tyamarṣaṇaḥ», добавленная для полного покрытия пословного блока
निःश्वसन्न्niḥśvasannисходная форма «niḥśvasann», добавленная для полного покрытия пословного блока
क्रुद्धोkruddhoисходная форма «kruddho», добавленная для полного покрытия пословного блока
पदवींpadavīṃисходная форма «padavīṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
धर्म्यांdharmyāṃисходная форма «dharmyāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
धर्मकामार्थहीनानांdharmakāmārthahīnānāṃисходная форма «dharmakāmārthahīnānāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
किंkiṃисходная форма «kiṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
नोnoисходная форма «no», добавленная для полного покрытия пословного блока
वस्तुंvastuṃисходная форма «vastuṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
नैवnaivaисходная форма «naiva», добавленная для полного покрытия пословного блока
तद्tadисходная форма «tad», добавленная для полного покрытия пословного блока
राज्यंrājyaṃисходная форма «rājyaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
नार्जवेनnārjavenaисходная форма «nārjavena», добавленная для полного покрытия пословного блока
चौजसाcaujasāисходная форма «caujasā», добавленная для полного покрытия пословного блока
हृतंhṛtaṃисходная форма «hṛtaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
गोमायुनेवgomāyunevaисходная форма «gomāyuneva», добавленная для полного покрытия пословного блока
सिंहानांsiṃhānāṃисходная форма «siṃhānāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
आमिषंāmiṣaṃисходная форма «āmiṣaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
तद्वद्tadvadисходная форма «tadvad», добавленная для полного покрытия пословного блока
राज्यंrājyaṃисходная форма «rājyaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
नोnoисходная форма «no», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्रभवंprabhavaṃисходная форма «prabhavaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
किंkiṃисходная форма «kiṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
भवतोbhavatoисходная форма «bhavato», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽनुविधानेन'nuvidhānenaисходная форма «'nuvidhānena», добавленная для полного покрытия пословного блока
राज्यंrājyaṃисходная форма «rājyaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
पश्यतांpaśyatāṃисходная форма «paśyatāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
गुप्तंguptaṃисходная форма «guptaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
अस्माकंasmākaṃисходная форма «asmākaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
जीवतांjīvatāṃисходная форма «jīvatāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
इत्य्ityисходная форма «ity», добавленная для полного покрытия пословного блока
एवंevaṃисходная форма «evaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
महद्mahadисходная форма «mahad», добавленная для полного покрытия пословного блока
नन्दयामश्nandayāmaśисходная форма «nandayāmaś», добавленная для полного покрытия пословного блока
आत्मानंātmānaṃисходная форма «ātmānaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
यद्yadисходная форма «yad», добавленная для полного покрытия пословного блока
वयंvayaṃисходная форма «vayaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
तदैवैतान्tadaivaitānисходная форма «tadaivaitān», добавленная для полного покрытия пословного блока
तन्tanисходная форма «tan», добавленная для полного покрытия пословного блока
नस्nasисходная форма «nas», добавленная для полного покрытия пословного блока
Литературный перевод

Вайшампаяна сказал: «Услышав Драупади, Бхимасена, не умеющий терпеть оскорбление, тяжело дыша подошёл к царю и сказал: “Вступи на праведный путь царства, достойный благородных людей. Зачем нам жить в лесу, если мы лишены дхармы, пользы и радости? Наше царство отнято не дхармой, не прямотой и не силой, а обманом костей. Как шакал уносит мясо у львов, так слабый отнял наше царство. Ради твоего правила мы приняли беду: изнуряем друзей, радуем врагов, а то, что не убили сыновей Дхритараштры сразу, мучит нас как грех”».

Версия

c3bb312a7482 · опубликовано 16 июл. 2026 г., 16:58:02 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами