नदीः पिबन्ति बहुला गङ्गां सिन्धुं सरस्वतीम् ॥
गोदावरीं नर्मदां च बाहुदां च महानदीम् ॥
शतद्रुं चन्द्रभागां च यमुनां च महानदीम् ॥
दृषद्वतीं विपाशां च विपापां स्थूलवालुकाम् ॥
नदीं वेत्रवतीं चैव कृष्णवेणां च निम्नगाम् ॥
इरावतीं वितस्तां च पयोष्णीं देविकाम् अपि ॥
वेदस्मृतिं वेतसिनीं त्रिदिवाम् इष्कुमालिनीम् ॥
करीषिणीं चित्रवहां चित्रसेनां च निम्नगाम् ॥
गोमतीं धूतपापां च वन्दनां च महानदीम् ॥
कौशिकीं त्रिदिवां कृत्यां विचित्रां लोहतारिणीम् ॥
रथस्थां शतकुम्भां च सरयूं च नरेश्वर ॥
चर्मण्वतीं वेत्रवतीं हस्तिसोमां दिशं तथा ॥
शतावरीं पयोष्णीं च परां भैमरथीं तथा ॥
कावेरीं चुलुकां चापि वापीं शतबलाम् अपि ॥
निचीरां महितां चापि सुप्रयोगां नराधिप ॥
पवित्रां कुण्डलां सिन्धुं वाजिनीं पुरमालिनीम् ॥
पूर्वाभिरामां वीरां च भीमाम् ओघवतीं तथा ॥
पलाशिनीं पापहरां महेन्द्रां पिप्पलावतीम् ॥
पारिषेणाम् असिक्नीं च सरलां भारमर्दिनीम् ॥
पुरुहीं प्रवरां मेनां मोघां घृतवतीं तथा ॥
धूमत्याम् अतिकृष्णां च सूचीं छावीं च कौरव ॥
सदानीराम् अधृष्यां च कुशधारां महानदीम् ॥
शशिकान्तां शिवां चैव तथा वीरवतीम् अपि ॥
वास्तुं सुवास्तुं गौरीं च कम्पनां सहिरण्वतीम् ॥
हिरण्वतीं चित्रवतीं चित्रसेनां च निम्नगाम् ॥
रथचित्रां ज्योतिरथां विश्वामित्रां कपिञ्जलाम् ॥
उपेन्द्रां बहुलां चैव कुचराम् अम्बुवाहिनीम् ॥
वैनन्दीं पिञ्जलां वेण्णां तुङ्गवेणां महानदीम् ॥
विदिशां कृष्णवेण्णां च ताम्रां च कपिलाम् अपि ॥
शलुं सुवामां वेदाश्वां हरिस्रावां महापगाम् ॥
शीघ्रां च पिच्छिलां चैव भारद्वाजीं च निम्नगाम् ॥
कौशिकीं निम्नगां शोणां बाहुदाम् अथ चन्दनाम् ॥
दुर्गाम् अन्तःशिलां चैव ब्रह्ममेध्यां बृहद्वतीम् ॥
चरक्षां महिरोहीं च तथा जम्बुनदीम् अपि ॥
सुनसां तमसां दासीं त्रसाम् अन्यां वराणसीम् ॥
लोलोद्धृतकरां चैव पूर्णाशां च महानदीम् ॥
मानवीं वृषभां चैव महानद्यो जनाधिप ॥
सदानिरामयां वृत्यां मन्दगां मन्दवाहिनीम् ॥
ब्रह्माणीं च महागौरीं दुर्गाम् अपि च भारत ॥
चित्रोपलां चित्रबर्हां मञ्जुं मकरवाहिनीम् ॥
मन्दाकिनीं वैतरणीं कोकां चैव महानदीम् ॥
शुक्तिमतीम् अरण्यां च पुष्पवेण्युत्पलावतीम् ॥
लोहित्यां करतोयां च तथैव वृषभङ्गिनीम् ॥
कुमारीम् ऋषिकुल्यां च ब्रह्मकुल्यां च भारत ॥
सरस्वतीः सुपुण्याश् च सर्वा गङ्गाश् च मारिष ॥
विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वाश् चैव महाबलाः ॥
तथा नद्यस् त्व् अप्रकाशाः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
इत्य् एताः सरितो राजन् समाख्याता यथास्मृति ॥
nadīḥ pibanti bahulā gaṅgāṃ sindhuṃ sarasvatīm ||
godāvarīṃ narmadāṃ ca bāhudāṃ ca mahānadīm ||
śatadruṃ candrabhāgāṃ ca yamunāṃ ca mahānadīm ||
dṛṣadvatīṃ vipāśāṃ ca vipāpāṃ sthūlavālukām ||
nadīṃ vetravatīṃ caiva kṛṣṇaveṇāṃ ca nimnagām ||
irāvatīṃ vitastāṃ ca payoṣṇīṃ devikām api ||
vedasmṛtiṃ vetasinīṃ tridivām iṣkumālinīm ||
karīṣiṇīṃ citravahāṃ citrasenāṃ ca nimnagām ||
gomatīṃ dhūtapāpāṃ ca vandanāṃ ca mahānadīm ||
kauśikīṃ tridivāṃ kṛtyāṃ vicitrāṃ lohatāriṇīm ||
rathasthāṃ śatakumbhāṃ ca sarayūṃ ca nareśvara ||
carmaṇvatīṃ vetravatīṃ hastisomāṃ diśaṃ tathā ||
śatāvarīṃ payoṣṇīṃ ca parāṃ bhaimarathīṃ tathā ||
kāverīṃ culukāṃ cāpi vāpīṃ śatabalām api ||
nicīrāṃ mahitāṃ cāpi suprayogāṃ narādhipa ||
pavitrāṃ kuṇḍalāṃ sindhuṃ vājinīṃ puramālinīm ||
pūrvābhirāmāṃ vīrāṃ ca bhīmām oghavatīṃ tathā ||
palāśinīṃ pāpaharāṃ mahendrāṃ pippalāvatīm ||
pāriṣeṇām asiknīṃ ca saralāṃ bhāramardinīm ||
puruhīṃ pravarāṃ menāṃ moghāṃ ghṛtavatīṃ tathā ||
dhūmatyām atikṛṣṇāṃ ca sūcīṃ chāvīṃ ca kaurava ||
sadānīrām adhṛṣyāṃ ca kuśadhārāṃ mahānadīm ||
śaśikāntāṃ śivāṃ caiva tathā vīravatīm api ||
vāstuṃ suvāstuṃ gaurīṃ ca kampanāṃ sahiraṇvatīm ||
hiraṇvatīṃ citravatīṃ citrasenāṃ ca nimnagām ||
rathacitrāṃ jyotirathāṃ viśvāmitrāṃ kapiñjalām ||
upendrāṃ bahulāṃ caiva kucarām ambuvāhinīm ||
vainandīṃ piñjalāṃ veṇṇāṃ tuṅgaveṇāṃ mahānadīm ||
vidiśāṃ kṛṣṇaveṇṇāṃ ca tāmrāṃ ca kapilām api ||
śaluṃ suvāmāṃ vedāśvāṃ harisrāvāṃ mahāpagām ||
śīghrāṃ ca picchilāṃ caiva bhāradvājīṃ ca nimnagām ||
kauśikīṃ nimnagāṃ śoṇāṃ bāhudām atha candanām ||
durgām antaḥśilāṃ caiva brahmamedhyāṃ bṛhadvatīm ||
carakṣāṃ mahirohīṃ ca tathā jambunadīm api ||
sunasāṃ tamasāṃ dāsīṃ trasām anyāṃ varāṇasīm ||
loloddhṛtakarāṃ caiva pūrṇāśāṃ ca mahānadīm ||
mānavīṃ vṛṣabhāṃ caiva mahānadyo janādhipa ||
sadānirāmayāṃ vṛtyāṃ mandagāṃ mandavāhinīm ||
brahmāṇīṃ ca mahāgaurīṃ durgām api ca bhārata ||
citropalāṃ citrabarhāṃ mañjuṃ makaravāhinīm ||
mandākinīṃ vaitaraṇīṃ kokāṃ caiva mahānadīm ||
śuktimatīm araṇyāṃ ca puṣpaveṇyutpalāvatīm ||
lohityāṃ karatoyāṃ ca tathaiva vṛṣabhaṅginīm ||
kumārīm ṛṣikulyāṃ ca brahmakulyāṃ ca bhārata ||
sarasvatīḥ supuṇyāś ca sarvā gaṅgāś ca māriṣa ||
viśvasya mātaraḥ sarvāḥ sarvāś caiva mahābalāḥ ||
tathā nadyas tv aprakāśāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
ity etāḥ sarito rājan samākhyātā yathāsmṛti ||
Их жители пользуются водами многих рек: Ганги, Синдху, Сарасвати, Годавари, Нармады, великой Бахуды; Шатадру, Чандрабхаги, великой Ямуны; Дришадвати, Випаши, Випапы, Стхулавалуки; Ветравати, Кришнавены, Иравати, Витасты, Пайошни, Девики; Ведасмрити, Ветасини, Тридивы, Ишкумалини; Каришини, Читравахи, Читрасены; Гомати, Дхутапапы, Ванданы; Каушики, Тридивы, Критьи, Вичитры, Лохатарини; Ратхастхи, Шатакумбхи, Сараю; Чарманвати, Ветравати, Хастисомы, Диши; Шатавари, Пайошни, Пары, Бхаймаратхи; Кавери, Чулуки, Вапи, Шатабалы; Ничиры, Махиты, Супрайоги; Павитры, Кундалы, Синдху, Ваджини, Пурамалини; Пурвабхирамы, Виры, Бхимы, Огхавати; Палашини, Папахары, Махендры, Пиппалавати; Паришены, Асикни, Саралы, Бхарамарддини; Пурухи, Правары, Мены, Могхи, Гхритавати; Дхумати, Атикришны, Сучи, Чхави, Саданиры, Адхришьи и великой Кушадхары; Шашиканты, Шивы, Виравати; Васту, Сувасту, Гаури, Кампаны и Сахиранвати; Хиранвати, Читравати, Читрасены; Ратхачитры, Джйотиратхи, Вишвамитры, Капинджалы; Упендры, Бахулы, Кучары, Амбувахини; Вайнанди, Пинджалы, Венны, великой Тунгавенны; Видиши, Кришнавенны, Тамры, Капилы; Шалу, Сувамы, Ведашвы, Харисравы; Шигхры, Пиччхилы, Бхарадваджи; Каушики, Шоны, Бахуды, Чанданы; Дурги, Антахшилы, Брахмедхьи, Брихадвати; Чаракши, Махирохи и Джамбунади; Сунасы, Тамасы, Даси, Трасы, Варанаси; Лолоддхритакарай, Пурнашай; Манави, Вришабхи, Саданиры, Вритьи, Мандаги и Мандавахини; Брахмани, Махагаури, Дурги; Читропалы, Читрабархи, Манджу, Макарава хини; Мандакини, Вайтарани, Коки; Шуктимати, Араньи, Пушпавени, Утпалавати; Лохитьи, Каратойи, Вришабхангини; Кумари, Ришикулии и Брахмакулии. Все эти Сарасвати, все святые Ганги, о почтенный, все они — матери мира и все великой силы. Есть также сотни и тысячи неявных рек. Так, о царь, эти реки названы, насколько я помню.
b3181f1db26b · опубликовано 17 июл. 2026 г., 20:37:17 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Перечень рек показывает Бхарата-варшу как землю, питаемую множеством священных потоков. Реки названы матерями мира: они поддерживают жизнь, очищают, связывают области и напоминают, что земля ценна не сама по себе как предмет владения, а как дар, через который существа получают поддержку.