संजय उवाच
उभे सेने तुल्यम् इवोपयाते; उभे व्यूहे हृष्टरूपे नरेन्द्र ॥
उभे चित्रे वनराजिप्रकाशे; तथैवोभे नागरथाश्वपूर्णे ॥
उभे सेने बृहती भीमरूपे; तथैवोभे भारत दुर्विषह्ये ॥
तथैवोभे स्वर्गजयाय सृष्टे; तथा ह्य् उभे सत्पुरुषार्यगुप्ते ॥
पश्चान्मुखाः कुरवो धार्तराष्ट्राः; स्थिताः पार्थाः प्राङ्मुखा योत्स्यमानाः ॥
दैत्येन्द्रसेनेव च कौरवाणां; देवेन्द्रसेनेव च पाण्डवानाम् ॥
शुक्रो वायुः पृष्ठतः पाण्डवानां; धार्तराष्ट्राञ् श्वापदा व्याभषन्त ॥
गजेन्द्राणां मदगन्धांश् च तीव्रान्; न सेहिरे तव पुत्रस्य नागाः ॥
saṃjaya uvāca
ubhe sene tulyam ivopayāte; ubhe vyūhe hṛṣṭarūpe narendra ||
ubhe citre vanarājiprakāśe; tathaivobhe nāgarathāśvapūrṇe ||
ubhe sene bṛhatī bhīmarūpe; tathaivobhe bhārata durviṣahye ||
tathaivobhe svargajayāya sṛṣṭe; tathā hy ubhe satpuruṣāryagupte ||
paścānmukhāḥ kuravo dhārtarāṣṭrāḥ; sthitāḥ pārthāḥ prāṅmukhā yotsyamānāḥ ||
daityendraseneva ca kauravāṇāṃ; devendraseneva ca pāṇḍavānām ||
śukro vāyuḥ pṛṣṭhataḥ pāṇḍavānāṃ; dhārtarāṣṭrāñ śvāpadā vyābhaṣanta ||
gajendrāṇāṃ madagandhāṃś ca tīvrān; na sehire tava putrasya nāgāḥ ||
Санджая сказал: «О владыка людей, обе армии подошли почти равно; оба строя выглядели воодушевлёнными. Обе армии были пёстрыми, словно лесные полосы, и обе были полны слонов, колесниц и коней. О Бхарата, оба войска были огромными, грозными и трудновыносимыми; оба словно были созданы для завоевания неба, ибо оба охраняли благородные герои. Куру, сыновья Дхритараштры, стояли лицом на запад, а сыновья Притхи, готовые к бою, стояли лицом на восток. Войско Кауравов было словно армия владыки дайтьев, а войско Пандавов — словно армия Индры. Благой ветер дул за спиной Пандавов, а сыновей Дхритараштры обкричали хищные звери. Слоны твоего сына не могли вынести резкого запаха mada от великих слонов противной стороны».
82f72bf25c72 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 20:47:28 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Санджая честно признаёт величие обеих армий, но затем различает знаки: Пандавы стоят лицом к востоку, за ними благой ветер, а вокруг Кауравов звучат неблагоприятные крики. Сравнение с войском Индры и войском дайтьев подчёркивает не просто военный, а нравственный контраст.