साग्रं शतसहस्रं तु नागानां तव भारत ॥
नागे नागे रथशतं शतं चाश्वा रथे रथे ॥
अश्वे ऽश्वे दश धानुष्का धानुष्के दश चर्मिणः ॥
एवं व्यूढान्य् अनीकानि भीष्मेण तव भारत ॥
अव्यूहन् मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वम् आसुरम् ॥
दिवसे दिवसे प्राप्ते भीष्मः शांतनवो ऽग्रणीः ॥
महारथौघविपुलः समुद्र इव पर्वणि ॥
भीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूहः प्रत्यङ्मुखो युधि ॥
अनन्तरूपा ध्वजिनी त्वदीया; नरेन्द्र भीमा न तु पाण्डवानाम् ॥
तां त्व् एव मन्ये बृहतीं दुष्प्रधृष्यां; यस्या नेतारौ केशवश् चार्जुनश् च ॥
sāgraṃ śatasahasraṃ tu nāgānāṃ tava bhārata ||
nāge nāge rathaśataṃ śataṃ cāśvā rathe rathe ||
aśve 'śve daśa dhānuṣkā dhānuṣke daśa carmiṇaḥ ||
evaṃ vyūḍhāny anīkāni bhīṣmeṇa tava bhārata ||
avyūhan mānuṣaṃ vyūhaṃ daivaṃ gāndharvam āsuram ||
divase divase prāpte bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'graṇīḥ ||
mahārathaughavipulaḥ samudra iva parvaṇi ||
bhīṣmeṇa dhārtarāṣṭrāṇāṃ vyūhaḥ pratyaṅmukho yudhi ||
anantarūpā dhvajinī tvadīyā; narendra bhīmā na tu pāṇḍavānām ||
tāṃ tv eva manye bṛhatīṃ duṣpradhṛṣyāṃ; yasyā netārau keśavaś cārjunaś ca ||
У тебя, о Бхарата, было более ста тысяч слонов; при каждом слоне — сотня колесниц, при каждой колеснице — сто коней, при каждом коне — десять лучников, а при каждом лучнике — десять щитоносцев. Так Бхишма выстроил твои боевые ряды, о Бхарата. День за днём сын Шантану Бхишма, предводитель войска, строил человеческие, божественные, гандхарвские и асурские вьюхи. В битве строй сыновей Дхритараштры, обращённый лицом на запад и расширенный потоком великих ратников, был подобен океану в день прилива. О владыка людей, твоё войско было бесконечно многообразным и грозным; но всё же я считаю великой и трудноодолимой именно армию Пандавов, потому что её вождями были Кешава и Арджуна».
6060eea10f05 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 20:47:28 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Санджая завершает главу принципиальным выводом. Формально превосходство у Дхритараштры: слоны, колесницы, конница, лучники и щитоносцы образуют подавляющую массу. Но решающим оказывается не количество, а руководство Кешавы и Арджуны. Там, где присутствует Кришна, внешняя малость перестаёт быть слабостью.