Махабхарата
Бхишма-парва: бой Дроны и Дхриштадьюмны6.49.24-34
5608 / 15823
Махабхарата · 6.49.24-34
Деванагари

अमर्षितस् ततो राजन् पराक्रम्य चमूमुखे ॥
द्रोणो द्रुपदपुत्रस्य पुनश् चिच्छेद कार्मुकम् ॥
अथैनं छिन्नधन्वानं शरैः संनतपर्वभिः ॥
अवाकिरद् अमेयात्मा वृष्ट्या मेघ इवाचलम् ॥
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडाद् अपातयत् ॥
अथास्य चतुरो वाहांश् चतुर्भिर् निशितैः शरैः ॥
पातयाम् आस समरे सिंहनादं ननाद च ॥
ततो ऽपरेण भल्लेन हस्ताच् चापम् अथाच्छिनत् ॥
स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ॥
गदापाणिर् अवारोहत् ख्यापयन् पौरुषं महत् ॥
ताम् अस्य विशिखैस् तूर्णं पातयाम् आस भारत ॥
रथाद् अनवरूढस्य तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥
ततः स विपुलं चर्म शतचन्द्रं च भानुमत् ॥
खड्गं च विपुलं दिव्यं प्रगृह्य सुभुजो बली ॥
अभिदुद्राव वेगेन द्रोणस्य वधकाङ्क्षया ॥
आमिषार्थी यथा सिंहो वने मत्तम् इव द्विपम् ॥
तत्राद्भुतम् अपश्याम भारद्वाजस्य पौरुषम् ॥
लाघवं चास्त्रयोगं च बलं बाह्वोश् च भारत ॥
यद् एनं शरवर्षेण वारयाम् आस पार्षतम् ॥
न शशाक ततो गन्तुं बलवान् अपि संयुगे ॥
तत्र स्थितम् अपश्याम धृष्टद्युम्नं महारथम् ॥
वारयाणं शरौघांश् च चर्मणा कृतहस्तवत् ॥

Транслитерация (IAST)

amarṣitas tato rājan parākramya camūmukhe ||
droṇo drupadaputrasya punaś ciccheda kārmukam ||
athainaṃ chinnadhanvānaṃ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ ||
avākirad ameyātmā vṛṣṭyā megha ivācalam ||
sārathiṃ cāsya bhallena rathanīḍād apātayat ||
athāsya caturo vāhāṃś caturbhir niśitaiḥ śaraiḥ ||
pātayām āsa samare siṃhanādaṃ nanāda ca ||
tato 'pareṇa bhallena hastāc cāpam athācchinat ||
sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ ||
gadāpāṇir avārohat khyāpayan pauruṣaṃ mahat ||
tām asya viśikhais tūrṇaṃ pātayām āsa bhārata ||
rathād anavarūḍhasya tad adbhutam ivābhavat ||
tataḥ sa vipulaṃ carma śatacandraṃ ca bhānumat ||
khaḍgaṃ ca vipulaṃ divyaṃ pragṛhya subhujo balī ||
abhidudrāva vegena droṇasya vadhakāṅkṣayā ||
āmiṣārthī yathā siṃho vane mattam iva dvipam ||
tatrādbhutam apaśyāma bhāradvājasya pauruṣam ||
lāghavaṃ cāstrayogaṃ ca balaṃ bāhvoś ca bhārata ||
yad enaṃ śaravarṣeṇa vārayām āsa pārṣatam ||
na śaśāka tato gantuṃ balavān api saṃyuge ||
tatra sthitam apaśyāma dhṛṣṭadyumnaṃ mahāratham ||
vārayāṇaṃ śaraughāṃś ca carmaṇā kṛtahastavat ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अमर्षितः ततः राजन्amarṣitaḥ tataḥ rājanраздражённый затем, царь; после этого разгневанный
पराक्रम्य चमूमुखेparākramya camūmukheвыступив на переднем крае войска; атаковав в главе армии
द्रोणः द्रुपदपुत्रस्यdroṇaḥ drupadaputrasyaДрона сына Друпады; Дрона у Дхриштадьюмны
पुनः चिच्छेद कार्मुकम्punaḥ ciccheda kārmukamснова рассёк лук; опять разрубил лук
अथ एनम् छिन्नधन्वानम्atha enam chinnadhanvānamзатем его с разрубленным луком; потом его без лука
शरैः संनतपर्वभिःśaraiḥ saṃnataparvabhiḥстрелами с ровными узлами; хорошо сочленёнными стрелами
अवाकिरत् अमेयात्माavākirat ameyātmāосыпал неизмеримый духом; покрыл безмерный душой
वृष्ट्या मेघः इव अचलम्vṛṣṭyā meghaḥ iva acalamдождём как туча гору; словно облако гору ливнем
सारथिम् च अस्य भल्लेनsārathim ca asya bhallenaи его возничего бхаллой; и его сарати широкой стрелой
रथनीडात् अपातयत्rathanīḍāt apātayatс сиденья колесницы сбросил; с ратхи поверг
अथ अस्य चतुरो वाहान्atha asya caturo vāhānзатем его четырёх коней; потом четырёх его скакунов
चतुर्भिः निशितैः शरैःcaturbhiḥ niśitaiḥ śaraiḥчетырьмя острыми стрелами; четырьмя заострёнными стрелами
पातयाम् आस समरेpātayām āsa samareповерг в бою; свалил в сражении
सिंहनादम् ननाद चsiṃhanādam nanāda caи львиный клич издал; и заревел как лев
ततः अपरेण भल्लेनtataḥ apareṇa bhallenaзатем другой бхаллой; потом иной широкой стрелой
हस्तात् चापम् अथ अच्छिनत्hastāt cāpam atha acchinatиз руки лук срезал; тогда отсёк лук из руки
स छिन्नधन्वा विरथःsa chinnadhanvā virathaḥон без лука, без колесницы; тот лишился лука и ратхи
हताश्वः हतसारथिःhatāśvaḥ hatasārathiḥс убитыми конями и возничим; с погибшими скакунами, сарати
गदापाणिः अवारोहत्gadāpāṇiḥ avārohatс палицей в руке сошёл; спустился, держа булаву
ख्यापयन् पौरुषम् महत्khyāpayan pauruṣam mahatявляя великое мужество; показывая огромную доблесть
ताम् अस्य विशिखैः तूर्णम्tām asya viśikhaiḥ tūrṇamеё его стрелами быстро; эту булаву его стрелами
पातयाम् आस भारतpātayām āsa bhārataповерг, Бхарата; сбил, о Бхарата
रथात् अनवरूढस्यrathāt anavarūḍhasyaещё не сошедшего с колесницы; пока тот не спустился
तत् अद्भुतम् इव अभवत्tat adbhutam iva abhavatэто было словно чудо; то казалось удивительным
ततः स विपुलम् चर्मtataḥ sa vipulam carmaзатем он большой щит; после этого огромный щит
शतचन्द्रम् च भानुमत्śatacandram ca bhānumatсо ста лунами, сияющий; сияющий, с сотней кругов
खड्गम् च विपुलम् दिव्यम्khaḍgam ca vipulam divyamи большой божественный меч; и огромный небесный клинок
प्रगृह्य सुभुजः बलीpragṛhya subhujaḥ balīсхватив, прекраснорукий сильный; взяв, крепкий с сильными руками
अभिदुद्राव वेगेनabhidudrāva vegenaпобежал со скоростью; ринулся стремительно
द्रोणस्य वधकाङ्क्षयाdroṇasya vadhakāṅkṣayāс желанием убить Дрону; стремясь к смерти Дроны
आमिषार्थी यथा सिंहःāmiṣārthī yathā siṃhaḥкак лев, желающий добычи; словно лев ради мяса
वने मत्तम् इव द्विपम्vane mattam iva dvipamв лесу на опьянённого слона; на пьяного слона в лесу
तत्र अद्भुतम् अपश्यामtatra adbhutam apaśyāmaтам чудо мы увидели; тогда мы видели удивительное
भारद्वाजस्य पौरुषम्bhāradvājasya pauruṣamмужество Бхарадваджи; доблесть сына Бхарадваджи
लाघवम् च अस्त्रयोगम् चlāghavam ca astrayogam caи лёгкость, и применение оружия; ловкость и владение астрами
बलम् बाह्वोः च भारतbalam bāhvoḥ ca bhārataи силу рук, Бхарата; мощь обеих рук, о Бхарата
यत् एनम् शरवर्षेणyat enam śaravarṣeṇaкак его дождём стрел; когда его стрелным ливнем
वारयाम् आस पार्षतम्vārayām āsa pārṣatamостановил Паршату; сдержал Дхриштадьюмну
न शशाक ततः गन्तुम्na śaśāka tataḥ gantumне смог затем идти; после этого не смог продвинуться
बलवान् अपि संयुगेbalavān api saṃyugeдаже сильный в битве; хотя был могуч в бою
तत्र स्थितम् अपश्यामtatra sthitam apaśyāmaтам стоящего мы увидели; мы видели его стоящим
धृष्टद्युम्नम् महारथम्dhṛṣṭadyumnam mahārathamДхриштадьюмну великого ратхина; махаратху Дхриштадьюмну
वारयाणम् शरौघान् चvārayāṇam śaraughān caи отражающего потоки стрел; сдерживающего стрелные массы
चर्मणा कृतहस्तवत्carmaṇā kṛtahastavatщитом как опытный; щитом словно мастер
Литературный перевод

Затем раздражённый Дрона, выступив на переднем крае войска, снова рассёк лук сына Друпады. Безмерный духом, он осыпал его, оставшегося без лука, хорошо сочленёнными стрелами, как туча осыпает гору дождём. Широкой стрелой он снова сбросил его возничего с сиденья колесницы, четырьмя острыми стрелами поверг в бою четырёх его коней и издал львиный клич. Затем другой бхаллой он срезал лук из руки Дхриштадьюмны. Лишившись лука, колесницы, коней и возничего, тот сошёл вниз с палицей в руке, являя великое мужество. Дрона быстро сбил эту палицу стрелами, ещё пока Дхриштадьюмна не сошёл с колесницы, и это казалось чудом, о Бхарата. Тогда сильный воин с прекрасными руками схватил большой сияющий щит со ста лунами и огромный божественный меч и стремительно бросился на Дрону, желая убить его, как лев в лесу бросается на опьянённого слона ради добычи. Там мы увидели чудесное мужество сына Бхарадваджи, его ловкость, владение оружием и силу рук, о Бхарата: он сдержал Паршату стрелным ливнем, и тот, хотя был могуч, не смог продвинуться в бою. Мы видели, как великий ратхин Дхриштадьюмна стоял там и, словно искусный боец, щитом отражал потоки стрел».

Версия

8513fc3b75ae · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:12:34 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами