Махабхарата
Бхишма-парва: поединок Бхишмы и Арджуны6.56.1-6
5645 / 15823
Махабхарата · 6.56.1-6
Деванагари

संजय उवाच
व्युष्टां निशां भारत भारतानाम्; अनीकिनीनां प्रमुखे महात्मा ॥
ययौ सपत्नान् प्रति जातकोपो; वृतः समग्रेण बलेन भीष्मः ॥
तं द्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश् च; तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ ॥
जयद्रथश् चातिबलो बलौघैर्; नृपास् तथान्ये ऽनुययुः समन्तात् ॥
स तैर् महद्भिश् च महारथैश्; च तेजस्विभिर् वीर्यवद्भिश् च राजन् ॥
रराज राजोत्तम राजमुख्यैर्; वृतः स देवैर् इव वज्रपाणिः ॥
तस्मिन्न् अनीकप्रमुखे विषक्ता; दोधूयमानाश् च महापताकाः ॥
सुरक्तपीतासितपाण्डुराभा; महागजस्कन्धगता विरेजुः ॥
सा वाहिनी शांतनवेन राज्ञा; महारथैर् वारणवाजिभिश् च ॥
बभौ सविद्युत्स्तनयित्नुकल्पा; जलागमे द्यौर् इव जातमेघा ॥
ततो रणायाभिमुखी प्रयाता; प्रत्य् अर्जुनं शांतनवाभिगुप्ता ॥
सेना महोग्रा सहसा कुरूणां; वेगो यथा भीम इवापगायाः ॥

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
vyuṣṭāṃ niśāṃ bhārata bhāratānām; anīkinīnāṃ pramukhe mahātmā ||
yayau sapatnān prati jātakopo; vṛtaḥ samagreṇa balena bhīṣmaḥ ||
taṃ droṇaduryodhanabāhlikāś ca; tathaiva durmarṣaṇacitrasenau ||
jayadrathaś cātibalo balaughair; nṛpās tathānye 'nuyayuḥ samantāt ||
sa tair mahadbhiś ca mahārathaiś; ca tejasvibhir vīryavadbhiś ca rājan ||
rarāja rājottama rājamukhyair; vṛtaḥ sa devair iva vajrapāṇiḥ ||
tasminn anīkapramukhe viṣaktā; dodhūyamānāś ca mahāpatākāḥ ||
suraktapītāsitapāṇḍurābhā; mahāgajaskandhagatā virejuḥ ||
sā vāhinī śāṃtanavena rājñā; mahārathair vāraṇavājibhiś ca ||
babhau savidyutstanayitnukalpā; jalāgame dyaur iva jātameghā ||
tato raṇāyābhimukhī prayātā; praty arjunaṃ śāṃtanavābhiguptā ||
senā mahogrā sahasā kurūṇāṃ; vego yathā bhīma ivāpagāyāḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
व्युष्टाम् निशाम् भारतvyuṣṭām niśām bhārataкогда ночь прошла, Бхарата; после минувшей ночи
भारतानाम् अनीकिनीनाम् प्रमुखेbhāratānām anīkinīnām pramukheперед войсками Бхаратов; во главе армий Бхаратов
महात्मा ययौmahātmā yayauвеликодушный пошёл; великая душа выступила
सपत्नान् प्रति जातकोपःsapatnān prati jātakopaḥна врагов, разгневавшись; против соперников в гневе
वृतः समग्रेण बलेनvṛtaḥ samagreṇa balenaокружённый всем войском; собранной армией окружённый
भीष्मःbhīṣmaḥБхишма; сын Шантану
तम् द्रोणदुर्योधनबाह्लिकाः चtam droṇaduryodhanabāhlikāḥ caего Дрона, Дурьодхана, Бахлика; за ним Дрона-Дурьодхана
तथा एव दुर्मर्षणचित्रसेनौtathā eva durmarṣaṇacitrasenauтакже Дурмаршана и Читрасена; Дурмаршана с Читрасеной
जयद्रथः च अतिबलःjayadrathaḥ ca atibalaḥи Джаядратха весьма сильный; мощный Джаядратха
बलौघैःbalaughaiḥс потоками войск; с воинскими массами
नृपाः तथा अन्येnṛpāḥ tathā anyeцари и другие; и прочие владыки
अनुययुः समन्तात्anuyayuḥ samantātследовали со всех сторон; сопровождали отовсюду
स तैः महद्भिः महारथैःsa taiḥ mahadbhiḥ mahārathaiḥон теми великими махаратхами; с такими большими ратхинами
च तेजस्विभिःca tejasvibhiḥи сияющими; и доблестными
वीर्यवद्भिः च राजन्vīryavadbhiḥ ca rājanи сильными, царь; мощными, о царь
रराज राजोत्तमrarāja rājottamaсиял, лучший царь; блистал, владыка
राजमुख्यैः वृतःrājamukhyaiḥ vṛtaḥглавными царями окружённый; обступленный лучшими правителями
स देवैः इव वज्रपाणिःsa devaiḥ iva vajrapāṇiḥон как Ваджрапани богами; словно Индра среди богов
तस्मिन् अनीकप्रमुखे विषक्ताःtasmin anīkapramukhe viṣaktāḥна том переднем строе прикреплённые; в передовой части войска
दोधूयमानाः च महापताकाःdodhūyamānāḥ ca mahāpatākāḥи развевающиеся великие знамёна; колышущиеся большие стяги
सुरक्तपीतासितपाण्डुराभाःsuraktapītāsitapāṇḍurābhāḥкрасные, жёлтые, чёрные, белые; сияющие разными цветами
महागजस्कन्धगताः विरेजुःmahāgajaskandhagatāḥ virejuḥна плечах больших слонов сияли; блистали на спинах слонов
सा वाहिनी शांतनवेन राज्ञाsā vāhinī śāṃtanavena rājñāто войско царём Шантанавой; эта армия с Бхишмой
महारथैः वारणवाजिभिः चmahārathaiḥ vāraṇavājibhiḥ caмахаратхами, слонами и конями; ратхинами, слонами, скакунами
बभौ सविद्युत्स्तनयित्नुकल्पाbabhau savidyutstanayitnukalpāсияла, подобная молнии и грому; казалась тучей с громом
जलागमे द्यौः इवjalāgame dyauḥ ivaкак небо в сезон дождей; словно небо в дождь
जातमेघाjātameghāс возникшими облаками; затянутое тучами
ततः रणाय अभिमुखी प्रयाताtataḥ raṇāya abhimukhī prayātāзатем к битве направленная пошла; после этого двинулась в бой
प्रति अर्जुनम्prati arjunamпротив Арджуны; навстречу Партхе
शांतनवाभिगुप्ताśāṃtanavābhiguptāШантанавой защищённая; прикрытая Бхишмой
सेना महोग्रा कुरूणाम्senā mahogrā kurūṇāmвойско Куру очень страшное; ужасная армия Куру
सहसाsahasāвнезапно; стремительно
वेगः यथा भीमःvegaḥ yathā bhīmaḥкак страшный поток; словно грозная стремнина
इव आपगायाःiva āpagāyāḥкак у реки; речной воды
Литературный перевод

Санджая сказал: «Когда ночь прошла, о Бхарата, великодушный Бхишма, разгневавшись на врагов, выступил во главе войск Бхаратов, окружённый всей собранной армией. За ним со всех сторон следовали Дрона, Дурьодхана, Бахлика, Дурмаршана с Читрасеной, весьма сильный Джаядратха с потоками войск и другие цари. О царь, окружённый великими, сияющими и мощными махаратхами, лучшими из правителей, он блистал, словно Ваджрапани среди богов. В передовой части войска на спинах больших слонов сияли развевающиеся великие знамёна — красные, жёлтые, чёрные и белые. Эта армия с царём Шантанавой, махаратхами, слонами и конями казалась небом сезона дождей, полным облаков, молний и грома. Затем ужасная армия Куру, защищённая Бхишмой, стремительно двинулась к битве против Арджуны, словно грозный поток реки».

Версия

79f1d227a2a4 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:22:45 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами