ते ऽन्योन्यं समरे सेने युध्यमाने नराधिप ॥
अशोभेतां यथा दैत्यदेवसेने समुद्यते ॥
अभ्यद्रवन्त समरे ते ऽन्योन्यं वै समन्ततः ॥
रथास् तु रथिभिस् तूर्णं प्रेषिताः परमाहवे ॥
युगैर् युगानि संश्लिष्य युयुधुः पार्थिवर्षभाः ॥
दन्तिनां युध्यमानानां संघर्षात् पावको ऽभवत् ॥
दन्तेषु भरतश्रेष्ठ सधूमः सर्वतोदिशम् ॥
प्रासैर् अभिहताः के चिद् गजयोधाः समन्ततः ॥
पतमानाः स्म दृश्यन्ते गिरिशृङ्गान् नगा इव ॥
पादाताश् चाप्य् अदृश्यन्त निघ्नन्तो हि परस्परम् ॥
चित्ररूपधराः शूरा नखरप्रासयोधिनः ॥
अन्योन्यं ते समासाद्य कुरुपाण्डवसैनिकाः ॥
शस्त्रैर् नानाविधैर् घोरै रणे निन्युर् यमक्षयम् ॥
ततः शांतनवो भीष्मो रथघोषेण नादयन् ॥
अभ्यागमद् रणे पाण्डून् धनुःशब्देन मोहयन् ॥
पाण्डवानां रथाश् चापि नदन्तो भैरवस्वनम् ॥
अभ्यद्रवन्त संयत्ता धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ॥
ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत ॥
नराश्वरथनागानां व्यतिषक्तं परस्परम् ॥
te 'nyonyaṃ samare sene yudhyamāne narādhipa ||
aśobhetāṃ yathā daityadevasene samudyate ||
abhyadravanta samare te 'nyonyaṃ vai samantataḥ ||
rathās tu rathibhis tūrṇaṃ preṣitāḥ paramāhave ||
yugair yugāni saṃśliṣya yuyudhuḥ pārthivarṣabhāḥ ||
dantināṃ yudhyamānānāṃ saṃgharṣāt pāvako 'bhavat ||
danteṣu bharataśreṣṭha sadhūmaḥ sarvatodiśam ||
prāsair abhihatāḥ ke cid gajayodhāḥ samantataḥ ||
patamānāḥ sma dṛśyante giriśṛṅgān nagā iva ||
pādātāś cāpy adṛśyanta nighnanto hi parasparam ||
citrarūpadharāḥ śūrā nakharaprāsayodhinaḥ ||
anyonyaṃ te samāsādya kurupāṇḍavasainikāḥ ||
śastrair nānāvidhair ghorai raṇe ninyur yamakṣayam ||
tataḥ śāṃtanavo bhīṣmo rathaghoṣeṇa nādayan ||
abhyāgamad raṇe pāṇḍūn dhanuḥśabdena mohayan ||
pāṇḍavānāṃ rathāś cāpi nadanto bhairavasvanam ||
abhyadravanta saṃyattā dhṛṣṭadyumnapurogamāḥ ||
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tava teṣāṃ ca bhārata ||
narāśvarathanāgānāṃ vyatiṣaktaṃ parasparam ||
Эти две армии, сражаясь друг с другом в битве, о владыка людей, сияли, словно поднявшиеся войска дайтьев и богов. Со всех сторон они бросались друг на друга. Колесницы, быстро направленные колесничими в великой битве, сцепляя ярма с ярмами, сражались, и лучшие из царей бились вплотную. От столкновения сражавшихся слонов на их бивнях, о лучший из Бхаратов, возникал дымящийся огонь, видный во все стороны. Некоторые бойцы на слонах, поражённые копьями, были видны со всех сторон, падая, словно деревья с горных склонов. Пешие воины тоже виднелись: герои в пёстром снаряжении поражали друг друга, сражаясь даже ногтями и копьями. Сойдясь друг с другом, воины Куру и Пандавов разным страшным оружием вели противников в обитель Ямы. Затем Бхишма, сын Шантану, оглашая поле грохотом своей колесницы и смущая звоном лука, напал в битве на Пандавов. И колесницы Пандавов, ведомые Дхриштадьюмной, собранные и ревущие грозным звуком, устремились ему навстречу. После этого, о Бхарата, развернулась битва между твоими и их воинами: люди, кони, колесницы и слоны смешались друг с другом».
78e5303b46dd · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:46:24 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Сравнение с войсками богов и дайтьев делает битву космической по масштабу, но описание сразу возвращает её на землю: сцепленные ярма, дым от бивней, падающие воины, рукопашная близость. Величие без дхармы быстро превращается в плотное смешение страдания.