Махабхарата
Юдхиштхира спрашивает об отречении, а Вритра говорит о времени12.270.6-12
11254 / 15823
Махабхарата · 12.270.6-12
Деванагари

भीष्म उवाच
नास्त्य् अनन्तं महाराज सर्वं संख्यानगोचरम् ॥
पुनर्भावो ऽपि संख्यातो नास्ति किं चिद् इहाचलम् ॥
न चापि गम्यते राजन् नैष दोषः प्रसङ्गतः ॥
उद्योगाद् एव धर्मज्ञ कालेनैव गमिष्यथ ॥
ईशो ऽयं सततं देही नृपते पुण्यपापयोः ॥
तत एव समुत्थेन तमसा रुध्यते ऽपि च ॥
यथाञ्जनमयो वायुः पुनर् मानःशिलं रजः ॥
अनुप्रविश्य तद्वर्णो दृश्यते रञ्जयन् दिशः ॥
तथा कर्मफलैर् देही रञ्जितस् तमसावृतः ॥
विवर्णो वर्णम् आश्रित्य देहेषु परिवर्तते ॥
ज्ञानेन हि यदा जन्तुर् अज्ञानप्रभवं तमः ॥
व्यपोहति तदा ब्रह्म प्रकाशेत सनातनम् ॥
अयत्नसाध्यं मुनयो वदन्ति; ये चापि मुक्तास् त उपासितव्याः ॥
त्वया च लोकेन च सामरेण; तस्मान् न शाम्यन्ति महर्षिसंघाः ॥

Транслитерация (IAST)

bhīṣma uvāca
nāsty anantaṃ mahārāja sarvaṃ saṃkhyānagocaram ||
punarbhāvo 'pi saṃkhyāto nāsti kiṃ cid ihācalam ||
na cāpi gamyate rājan naiṣa doṣaḥ prasaṅgataḥ ||
udyogād eva dharmajña kālenaiva gamiṣyatha ||
īśo 'yaṃ satataṃ dehī nṛpate puṇyapāpayoḥ ||
tata eva samutthena tamasā rudhyate 'pi ca ||
yathāñjanamayo vāyuḥ punar mānaḥśilaṃ rajaḥ ||
anupraviśya tadvarṇo dṛśyate rañjayan diśaḥ ||
tathā karmaphalair dehī rañjitas tamasāvṛtaḥ ||
vivarṇo varṇam āśritya deheṣu parivartate ||
jñānena hi yadā jantur ajñānaprabhavaṃ tamaḥ ||
vyapohati tadā brahma prakāśeta sanātanam ||
ayatnasādhyaṃ munayo vadanti; ye cāpi muktās ta upāsitavyāḥ ||
tvayā ca lokena ca sāmareṇa; tasmān na śāmyanti maharṣisaṃghāḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма ответил
न अस्ति अनन्तम् महाराजna asti anantam mahārājaнет бесконечного, великий царь; безмерного
सर्वम् संख्यान गोचरम्sarvam saṃkhyāna gocaramвсё в области исчисления; подсчёта
पुनर्भावः अपि संख्यातःpunarbhāvaḥ api saṃkhyātaḥи повторное рождение исчислено; перерождение
न अस्ति किम् चित्na asti kim citнет ничего; ничто не существует
इह अचलम्iha acalamздесь неподвижного; неизменного
न च अपि गम्यते राजन्na ca api gamyate rājanи также не достигается, о царь; не идётся
न एष दोषः प्रसङ्गतःna eṣa doṣaḥ prasaṅgataḥэто не ошибка привязанности; из-за связи
उद्योगात् एव धर्मज्ञudyogāt eva dharmajñaименно через усилие, знаток дхармы; старание
कालेन एव गमिष्यथkālena eva gamiṣyathaсо временем вы пойдёте; достигнете
ईशः अयम् सततम् देहीīśaḥ ayam satatam dehīэтот воплощённый всегда владыка; хозяин
नृपते पुण्य पापयोःnṛpate puṇya pāpayoḥо царь, заслуги и греха; добра и зла
ततः एव समुत्थेनtataḥ eva samutthenaименно из этого возникшим; поднявшимся
तमसा रुध्यते अपि चtamasā rudhyate api caтамасом он и закрывается; покрывается
यथा अञ्जन मयः वायुःyathā añjana mayaḥ vāyuḥкак ветер, состоящий из сажи; чёрного порошка
पुनः मानःशिलम् रजःpunaḥ mānaḥśilam rajaḥи снова пыль реальгара; красная
अनुप्रविश्य तत् वर्णःanupraviśya tat varṇaḥвойдя, того цвета; окрашенный
दृश्यते रञ्जयन् दिशःdṛśyate rañjayan diśaḥвидится, окрашивая стороны; направления
तथा कर्म फलैः देहीtathā karma phalaiḥ dehīтак плодами действий воплощённый; живой
रञ्जितः तमसा आवृतःrañjitaḥ tamasā āvṛtaḥокрашенный, покрытый тамасом; мраком
विवर्णः वर्णम् आश्रित्यvivarṇaḥ varṇam āśrityaбесцветный, приняв цвет; окраску
देहेषु परिवर्ततेdeheṣu parivartateв телах вращается; переходит
ज्ञानेन हि यदा जन्तुःjñānena hi yadā jantuḥкогда ведь существо знанием; мудростью
अज्ञान प्रभवम् तमःajñāna prabhavam tamaḥмрак, рождённый неведением; тёмность
व्यपोहति तदा ब्रह्मvyapohati tadā brahmaотбрасывает, тогда Брахман; истина
प्रकाशेत सनातनम्prakāśeta sanātanamпроявляется вечный; извечный
अयत्न साध्यम् मुनयः वदन्तिayatna sādhyam munayaḥ vadantiдостижимым без натуги муни называют; мудрецы
ये च अपि मुक्ताःye ca api muktāḥи те, кто освобождены; мукты
ते उपासितव्याःte upāsitavyāḥони должны почитаться; служиться
त्वया च लोकेन चtvayā ca lokena caтобой и миром; людьми
स अमरेणsa amareṇaвместе с богами; с небожителями
तस्मात् न शाम्यन्तिtasmāt na śāmyantiпоэтому не успокаиваются; не прекращаются
महर्षि संघाःmaharṣi saṃghāḥсонмы великих риши; мудрецов
Литературный перевод

Бхишма сказал: «Нет ничего бесконечного, о великий царь: всё находится в области исчисления. Даже повторное рождение исчислено; здесь нет ничего неподвижного. Но, о царь, этот путь не достигается из-за одной только привязанности или рассуждения: через усилие, о знаток дхармы, вы со временем придёте к нему. Воплощённый всегда является хозяином своей заслуги и греха, о царь, но возникший из них тамас закрывает его. Как ветер, смешанный с сажей или красной пылью реальгара, сам становится окрашенным и окрашивает стороны света, так и воплощённый, бесцветный сам по себе, окрашивается плодами действий, покрывается тамасом и вращается в телах, принимая разные цвета. Когда же существо знанием отбрасывает мрак, рождённый неведением, тогда проявляется вечный Брахман. Мудрецы говорят, что он достигается без насилия над собой; освобождённые достойны почитания тобой, миром и богами. Поэтому сонмы великих риши не успокаиваются в поиске этого».

Версия

502bd1c76014 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 05:02:51 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами