Махабхарата
Старшие и младшие братья; высшее место матери и учителя13.108.1-5
12580 / 15823
Махабхарата · 13.108.1-5
Деванагари

युधिष्ठिर उवाच
यथा ज्येष्ठः कनिष्ठेषु वर्तते भरतर्षभ ॥
कनिष्ठाश् च यथा ज्येष्ठे वर्तेरंस् तद् ब्रवीहि मे ॥
भीष्म उवाच
ज्येष्ठवत् तात वर्तस्व ज्येष्ठो हि सततं भवान् ॥
गुरोर् गरीयसी वृत्तिर् या चेच् छिष्यस्य भारत ॥
न गुराव् अकृतप्रज्ञे शक्यं शिष्येण वर्तितुम् ॥
गुरोर् हि दीर्घदर्शित्वं यत् तच् छिष्यस्य भारत ॥
अन्धः स्याद् अन्धवेलायां जडः स्याद् अपि वा बुधः ॥
परिहारेण तद् ब्रूयाद् यस् तेषां स्याद् व्यतिक्रमः ॥
प्रत्यक्षं भिन्नहृदया भेदयेयुः कृतं नराः ॥
श्रियाभितप्ताः कौन्तेय भेदकामास् तथारयः ॥

Транслитерация (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
yathā jyeṣṭhaḥ kaniṣṭheṣu vartate bharatarṣabha ||
kaniṣṭhāś ca yathā jyeṣṭhe varteraṃs tad bravīhi me ||
bhīṣma uvāca
jyeṣṭhavat tāta vartasva jyeṣṭho hi satataṃ bhavān ||
guror garīyasī vṛttir yā cec chiṣyasya bhārata ||
na gurāv akṛtaprajñe śakyaṃ śiṣyeṇa vartitum ||
guror hi dīrghadarśitvaṃ yat tac chiṣyasya bhārata ||
andhaḥ syād andhavelāyāṃ jaḍaḥ syād api vā budhaḥ ||
parihāreṇa tad brūyād yas teṣāṃ syād vyatikramaḥ ||
pratyakṣaṃ bhinnahṛdayā bhedayeyuḥ kṛtaṃ narāḥ ||
śriyābhitaptāḥ kaunteya bhedakāmās tathārayaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
यथा ज्येष्ठः कनिष्ठेषुyathā jyeṣṭhaḥ kaniṣṭheṣuкак старший с младшими
वर्तते भरतर्षभvartate bharatarṣabhaобходится, о бык Бхаратов
कनिष्ठाः च यथा ज्येष्ठेkaniṣṭhāḥ ca yathā jyeṣṭheи младшие как со старшим
वर्तेरन् तत् ब्रवीहि मेvarteran tat bravīhi meобходились бы, то поведай мне
ज्येष्ठवत् तात वर्तस्वjyeṣṭhavat tāta vartasvaкак старший, сын, поступай
ज्येष्ठः हि सततं भवान्jyeṣṭhaḥ hi satataṃ bhavānстарший ведь всегда ты
गुरोः गरीयसी वृत्तिःguroḥ garīyasī vṛttiḥк гуру весомее обхождение
या चेत् शिष्यस्य भारतyā cet śiṣyasya bhārataчем какое к ученику, о Бхарата
न गुरौ अकृतप्रज्ञेna gurau akṛtaprajñeне при неразумном гуру
शक्यं शिष्येण वर्तितुम्śakyaṃ śiṣyeṇa vartitumможно ученику держаться
गुरोः हि दीर्घदर्शित्वंguroḥ hi dīrghadarśitvaṃгуру ведь дальновидность
यत् तत् शिष्यस्य भारतyat tat śiṣyasya bhārataкакая, та на благо ученику
अन्धः स्यात् अन्धवेलायांandhaḥ syāt andhavelāyāṃслепым да будет в слепое время
जडः स्यात् अपि वा बुधःjaḍaḥ syāt api vā budhaḥтупым да будет, хоть и мудрый
परिहारेण तत् ब्रूयात्parihāreṇa tat brūyātобиняком то да скажет
यः तेषां स्यात् व्यतिक्रमःyaḥ teṣāṃ syāt vyatikramaḥкакое у них было бы нарушение
प्रत्यक्षं भिन्नहृदयाःpratyakṣaṃ bhinnahṛdayāḥв лицо, с разделёнными сердцами
भेदयेयुः कृतं नराःbhedayeyuḥ kṛtaṃ narāḥраскололи бы единство люди
श्रिया अभितप्ताः कौन्तेयśriyā abhitaptāḥ kaunteyaбогатством палимые, о Каунтея
भेदकामाः तथा अरयःbhedakāmāḥ tathā arayaḥраскола желающие, так враги
Литературный перевод

Юдхиштхира сказал: «Как старший с младшими обходится, о бык Бхаратов, и младшие как со старшим обходились бы, то поведай мне». Бхишма сказал: «Как старший, сын, поступай — старший ведь всегда ты; обхождение с гуру весомее, чем какое к ученику, о Бхарата. Не при неразумном гуру можно ученику держаться; гуру ведь дальновидность какая, та — на благо ученику. Слепым да будет в слепое время, тупым да будет, хоть и мудрый; обиняком то да скажет, какое у них было бы нарушение. В лицо, с разделёнными сердцами, раскололи бы единство люди; богатством палимые, о Каунтея, раскола желающие, так враги».

Версия

49db74dbb379 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 03:55:00 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами