Sanat-kumāra
रुक्मिणीं सत्यभामां च पार्श्वयोरिंद्रमग्रतः ॥ पृष्ठतः सुरभिं चेष्ट्वा केसरेष्वंगपूजनम्
कालिं द्याद्या महिष्योऽष्टौ वसुपत्रेषु संस्थिताः ॥ पीठकोणेषु बद्ध्वादिकिंकणीं च तथा पुनः
दामानि पृष्ठयोर्वेणुं पुरः श्रीवत्सकौस्तुभौ ॥ अग्रतो वनमासादिर्दिक्ष्वष्टसु तथा स्थिताः
पांचजन्यं गदा चक्रं वसुदेवश्च देवकी ॥ नंदगोपो यशोदा च सगोगोपालगोपिकाः
इंद्राद्याश्च स्थिता बाह्ये वज्राद्याश्च ततः परम् ॥ कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुंडरीकोऽथ वामनः
शंकुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्टितः ॥ विष्वक्सेनश्च संपूज्यः स्वात्मा चार्च्यस्ततः परम्
एककालं त्रिकालं वा यो गोविंदं यजेन्नरः ॥ स चिरायुर्निरातंको धनधान्यपतिर्भवेत्
स्मृतिः सद्यान्विता चक्री दक्षकर्णयुतोधरा ॥ नाथाय हृदयांतोऽयं वसुवर्णो महामनुः
मुनिर्ब्रह्मास्य गायत्री छंदः कृष्णोऽस्य देवता ॥ वर्णद्वंद्वैश्च सर्वेण पंचांगान्यस्य कल्पयेत्
पंचवर्षमतिलोलमंगणे धावमानमतिचंचलेक्षणम् ॥ किंकिणीवलयहारनूपुरै रंजितं नमत गोपबालकम्
एवं ध्यात्वा जपेदष्टलक्षं मंत्री दशांशतः ॥ ब्रह्मवृक्षसमिद्भिश्च जुहुयात्पायसेन वा
प्रागुक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः ॥ तत्रावाह्यार्चयेत्कृष्णं मंत्री वै स्थिरमानसः
केसरेषु चतुर्दिक्षु विदिक्ष्वंगानि पूजयेत् ॥ वासुदेवं बलं दिक्षु प्रद्युम्नमनिरुद्धकम्
विदिक्षु रुक्मिणीसत्यभामे वै लक्ष्यणर्क्षजे ॥ लोकेशान्सायुधान्बाह्ये एवं सिद्धो भवेन्मनुः
rukmiṇīṃ satyabhāmāṃ ca pārśvayoriṃdramagrataḥ || pṛṣṭhataḥ surabhiṃ ceṣṭvā kesareṣvaṃgapūjanam
kāliṃ dyādyā mahiṣyo'ṣṭau vasupatreṣu saṃsthitāḥ || pīṭhakoṇeṣu baddhvādikiṃkaṇīṃ ca tathā punaḥ
dāmāni pṛṣṭhayorveṇuṃ puraḥ śrīvatsakaustubhau || agrato vanamāsādirdikṣvaṣṭasu tathā sthitāḥ
pāṃcajanyaṃ gadā cakraṃ vasudevaśca devakī || naṃdagopo yaśodā ca sagogopālagopikāḥ
iṃdrādyāśca sthitā bāhye vajrādyāśca tataḥ param || kumudaḥ kumudākṣaśca puṃḍarīko'tha vāmanaḥ
śaṃkukarṇaḥ sarvanetraḥ sumukhaḥ supratiṣṭitaḥ || viṣvaksenaśca saṃpūjyaḥ svātmā cārcyastataḥ param
ekakālaṃ trikālaṃ vā yo goviṃdaṃ yajennaraḥ || sa cirāyurnirātaṃko dhanadhānyapatirbhavet
smṛtiḥ sadyānvitā cakrī dakṣakarṇayutodharā || nāthāya hṛdayāṃto'yaṃ vasuvarṇo mahāmanuḥ
munirbrahmāsya gāyatrī chaṃdaḥ kṛṣṇo'sya devatā || varṇadvaṃdvaiśca sarveṇa paṃcāṃgānyasya kalpayet
paṃcavarṣamatilolamaṃgaṇe dhāvamānamaticaṃcalekṣaṇam || kiṃkiṇīvalayahāranūpurai raṃjitaṃ namata gopabālakam
evaṃ dhyātvā japedaṣṭalakṣaṃ maṃtrī daśāṃśataḥ || brahmavṛkṣasamidbhiśca juhuyātpāyasena vā
prāgukte vaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ || tatrāvāhyārcayetkṛṣṇaṃ maṃtrī vai sthiramānasaḥ
kesareṣu caturdikṣu vidikṣvaṃgāni pūjayet || vāsudevaṃ balaṃ dikṣu pradyumnamaniruddhakam
vidikṣu rukmiṇīsatyabhāme vai lakṣyaṇarkṣaje || lokeśānsāyudhānbāhye evaṃ siddho bhavenmanuḥ
«Почтив Рукмини и Сатьябхаму по бокам, Индру впереди, Сурабхи сзади, — на тычинках почитание членов; Калинди и прочие восемь цариц, пребывающие на восьми лепестках; в углах подножия Баддху и прочих, и Кинкини, снова верёвки, сзади свирель, впереди Шриватсу и Каустубху, впереди лесную гирлянду и прочее в восьми сторонах; Панчаджанья, палицу, диск; и Васудеву, Деваки, Нанду-пастуха и Яшоду с коровами, пастухами и пастушками; и Индру с прочими, пребывающих вовне, и ваджру с прочими; затем после — Кумуда, Кумудакша, Пундарика, Вамана, Шанкукарна, Сарванетра, Сумукха, Супратиштхита и Вишваксена должны быть почтены; и своя душа да чтится затем. Кто одно время или три времени чтит Говинду, тот человек становится долголетним, беспечальным, владыкою богатства и зерна. «Смрити», соединённая с «садья», держащий диск с правым ухом и с нижним, «натхая», с «намах» в конце — эта великая мантра восьмисложна; риши у неё Брахма, размер гаятри, божество — Кришна; парами слогов и всею мантрой да устроит он пять её членов. «Пятилетнего, весьма резвого, по двору бегущего, с весьма подвижным взором, украшенного колокольчиками, браслетами, ожерельем и ножными кольцами, — поклонитесь отроку-пастуху». Так созерцав, да шепчет знаток мантр восемьсот тысяч и десятою частью да возливает дровами древа Брахмы или молочною кашею. На прежде названном вишнуитском подножии, помыслив образ коренною мантрою и призвав туда, да чтит Кришну знаток мантр с твёрдым умом: на тычинках, в четырёх сторонах и в промежуточных — члены; в сторонах Васудеву, Балу, Прадьюмну, Анируддху; в промежуточных сторонах Рукмини и Сатьябхаму, Лакшману и Рикшаджу; хранителей миров с оружиями вовне. Так станет мантра успешною.
cfc35ab63251 · опубликовано 5 сент. 2026 г., 13:47:59 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Среди почитаемого стоят «верёвки» — те самые пастушьи путы, которыми связывают телят. Рядом с Панчаджаньей, палицей и диском они выглядят неуместно ровно до тех пор, пока не вспомнишь, что это утварь того самого двора, где всё происходит.
Созерцание восьмисложной мантры — самое короткое и самое живое в главе: пятилетний бежит по двору, взгляд не стоит на месте, звенят колокольчики и ножные кольца. Ни одного слова о власти, оружии или блеске.
И кончается оно повелением во множественном числе: «поклонитесь отроку-пастуху». Единственный раз здесь обращаются не к совершающему обряд, а ко всем сразу — так, как говорят, когда показывают ребёнка вошедшим в дом.