Падма-пурана
Наставление Кашьяпы царю Махиратхе5.98.1-11
3213 / 5781
LinuxЛистать
Падма-пурана · 5.98.1-11

यम उवाच

Деванагари

बभूव भूपतिः पूर्वं ख्यातो नाम्ना महीरथः । पूर्वपुण्यफलावाप्तप्रभूतैश्वर्यसम्पदः
केवलं कामकलनाललनाललितस्थितिः । तदेकव्यसनासक्तिर्न धर्मार्थव्यवस्थितः
मन्त्रिणि न्यस्तराज्यश्रीर्बुभुजे विषयान्नृपः । स कामिनीसहचरो राज्यकार्यपराङ्मुखः
न प्रजा न धनं धर्मं नार्थकार्यं च पश्यति । केवलं कामिनीकेलिकलनोचितवासनः
अथ कालेन महता पुरोधास्तस्य कश्यपः । वचः प्रोवाच तं धर्म्यमिति चेतस्यचिन्तयत्
न वारयति यो मोहादधर्मान्नृपतिं गुरुः । सोऽपि तत्पापभुक्तस्माद्बोधनीयः पुरोधसा
बोधितोऽप्यवजानाति स चेद्वाक्यं पुरोधसः । पुरोधास्तत्र निर्दोषो राजा स्यात्सर्वदोषभाक्
शृणु राजन्मम गुरोर्वचो धर्मार्थसंहितम् । अभिन्नार्थमुपेतार्थमिच्छारागादिवर्जितम्
अयमेव परो धर्मो यद्गुरोर्वचसि स्थितिः । गुर्वाज्ञाया लवो राज्ञामायुःश्रीसौख्यवर्धनः
न विप्रास्तर्पिता दानैर्विष्णुर्नाराधितस्त्वया । न व्रतं न तपः किञ्चिन्न तीर्थं हि कृतं त्वया
हरिनाम त्वया कामवशगेन न चिन्तितम् । हा त्वया भीरुसङ्गत्या न विद्वत्सङ्गतिः कृता

Транслитерация (IAST)

babhūva bhūpatiḥ pūrvaṃ khyāto nāmnā mahīrathaḥ | pūrvapuṇyaphalāvāptaprabhūtaiśvaryasampadaḥ
kevalaṃ kāmakalanālalanālalitasthitiḥ | tadekavyasanāsaktirna dharmārthavyavasthitaḥ
mantriṇi nyastarājyaśrīrbubhuje viṣayānnṛpaḥ | sa kāminīsahacaro rājyakāryaparāṅmukhaḥ
na prajā na dhanaṃ dharmaṃ nārthakāryaṃ ca paśyati | kevalaṃ kāminīkelikalanocitavāsanaḥ
atha kālena mahatā purodhāstasya kaśyapaḥ | vacaḥ provāca taṃ dharmyamiti cetasyacintayat
na vārayati yo mohādadharmānnṛpatiṃ guruḥ | so'pi tatpāpabhuktasmādbodhanīyaḥ purodhasā
bodhito'pyavajānāti sa cedvākyaṃ purodhasaḥ | purodhāstatra nirdoṣo rājā syātsarvadoṣabhāk
śṛṇu rājanmama gurorvaco dharmārthasaṃhitam | abhinnārthamupetārthamicchārāgādivarjitam
ayameva paro dharmo yadgurorvacasi sthitiḥ | gurvājñāyā lavo rājñāmāyuḥśrīsaukhyavardhanaḥ
na viprāstarpitā dānairviṣṇurnārādhitastvayā | na vrataṃ na tapaḥ kiñcinna tīrthaṃ hi kṛtaṃ tvayā
harināma tvayā kāmavaśagena na cintitam | hā tvayā bhīrusaṅgatyā na vidvatsaṅgatiḥ kṛtā

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
बभूव-भू-पतिः-पूर्वम्babhūva-bhū-patiḥ-pūrvamбыл некогда владыка земли
ख्यातः-नाम्ना-मही-रथःkhyātaḥ-nāmnā-mahī-rathaḥпрославленный по имени Махиратха
पूर्व-पुण्य-फल-अवाप्तpūrva-puṇya-phala-avāptaобретший плодом прежней заслуги
प्रभूत-ऐश्वर्य-सम्पदःprabhūta-aiśvarya-sampadaḥизобильное богатство и власть
केवलम्-काम-कलनाkevalam-kāma-kalanāлишь помышлением о страсти
ललना-ललित-स्थितिःlalanā-lalita-sthitiḥв утехах с женщинами пребывающий
तत्-एक-व्यसन-आसक्तिःtat-eka-vyasana-āsaktiḥпривязанный к одной той страсти
न-धर्म-अर्थ-व्यवस्थितःna-dharma-artha-vyavasthitaḥне утверждённый в дхарме и пользе
मन्त्रिणि-न्यस्त-राज्य-श्रीःmantriṇi-nyasta-rājya-śrīḥсложивший на советника державное благо
बुभुजे-विषयान्-नृपःbubhuje-viṣayān-nṛpaḥвкушал предметы чувств царь
सः-कामिनी-सह-चरःsaḥ-kāminī-saha-caraḥон, спутник любовниц
राज्य-कार्य-पराङ्मुखःrājya-kārya-parāṅmukhaḥотвративший лицо от дел царства
न-प्रजाः-न-धनम्-धर्मम्na-prajāḥ-na-dhanam-dharmamни подданных, ни богатства, ни дхармы
न-अर्थ-कार्यम्-च-पश्यतिna-artha-kāryam-ca-paśyatiни дела пользы не видит
केवलम्-कामिनी-केलिkevalam-kāminī-keliлишь к забавам с женщинами
कलना-उचित-वासनःkalanā-ucita-vāsanaḥпривычный склонностью к помышлению
अथ-कालेन-महताatha-kālena-mahatāи вот, по прошествии долгого времени
पुरोधाः-तस्य-कश्यपःpurodhāḥ-tasya-kaśyapaḥего домашний жрец Кашьяпа
वचः-प्रोवाच-तम्-धर्म्यम्vacaḥ-provāca-tam-dharmyamречь сказал ему, сообразную дхарме
इति-चेतसि-अचिन्तयत्iti-cetasi-acintayatтак помыслил он в сердце
न-वारयति-यः-मोहात्na-vārayati-yaḥ-mohātкто по заблуждению не удерживает
अधर्मात्-नृपतिम्-गुरुःadharmāt-nṛpatim-guruḥцаря от беззакония, наставник
सः-अपि-तत्-पाप-भुक्-तस्मात्saḥ-api-tat-pāpa-bhuk-tasmātи тот вкушает его грех, потому
बोधनीयः-पुरोधसाbodhanīyaḥ-purodhasāдолжен быть вразумлён домашним жрецом
बोधितः-अपि-अवजानातिbodhitaḥ-api-avajānātiи вразумлённый пренебрегает
सः-चेत्-वाक्यम्-पुरोधसःsaḥ-cet-vākyam-purodhasaḥесли он словом домашнего жреца
पुरोधाः-तत्र-निर्दोषःpurodhāḥ-tatra-nirdoṣaḥжрец тут безвинен
राजा-स्यात्-सर्व-दोष-भाक्rājā-syāt-sarva-doṣa-bhākцарь же будет причастен всей вине
शृणु-राजन्-मम-गुरोःśṛṇu-rājan-mama-guroḥслушай, царь, моего наставника
वचः-धर्म-अर्थ-संहितम्vacaḥ-dharma-artha-saṃhitamречь, сопряжённую с дхармой и пользой
अभिन्न-अर्थम्-उपेत-अर्थम्abhinna-artham-upeta-arthamс неповреждённым смыслом, с полным смыслом
इच्छा-राग-आदि-वर्जितम्icchā-rāga-ādi-varjitamлишённую своеволия, пристрастия и прочего
अयम्-एव-परः-धर्मःayam-eva-paraḥ-dharmaḥв том и есть высшая дхарма
यत्-गुरोः-वचसि-स्थितिःyat-guroḥ-vacasi-sthitiḥчто стояние в слове наставника
गुरु-आज्ञायाः-लवः-राज्ञाम्guru-ājñāyāḥ-lavaḥ-rājñāmкрупица приказа наставника царям
आयुः-श्री-सौख्य-वर्धनःāyuḥ-śrī-saukhya-vardhanaḥумножает жизнь, благо и счастье
न-विप्राः-तर्पिताः-दानैःna-viprāḥ-tarpitāḥ-dānaiḥни брахманы не насыщены дарами
विष्णुः-न-आराधितः-त्वयाviṣṇuḥ-na-ārādhitaḥ-tvayāни Вишну не почтён тобою
न-व्रतम्-न-तपः-किञ्चित्na-vratam-na-tapaḥ-kiñcitни обета, ни подвига никакого
न-तीर्थम्-हि-कृतम्-त्वयाna-tīrtham-hi-kṛtam-tvayāни тиртхи не сотворено тобою
हरि-नाम-त्वया-कामhari-nāma-tvayā-kāmaимя Хари тобою, страстью
वश-गेन-न-चिन्तितम्vaśa-gena-na-cintitamодержимым, не помышлено
हा-त्वया-भीरु-सङ्गत्याhā-tvayā-bhīru-saṅgatyāувы, тобою, в обществе робких
न-विद्वत्-सङ्गतिः-कृताna-vidvat-saṅgatiḥ-kṛtāне сотворено общество учёных
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
Литературный перевод

«Был некогда владыка земли, прославленный по имени Махиратха, обретший плодом прежней заслуги изобильное богатство и власть, — но лишь помышлением о страсти пребывающий в утехах с женщинами, привязанный к одной той страсти, не утверждённый в дхарме и пользе. Сложив на советника державное благо, вкушал царь предметы чувств; он, спутник любовниц, отвративший лицо от дел царства, не видит ни подданных, ни богатства, ни дхармы, ни дела пользы, привычный склонностью лишь к забавам с женщинами. И вот, по прошествии долгого времени, его домашний жрец Кашьяпа сказал ему речь, сообразную дхарме, — так помыслив в сердце: „Наставник, который по заблуждению не удерживает царя от беззакония, и тот вкушает его грех; потому царь должен быть вразумлён домашним жрецом. Если же и вразумлённый он пренебрегает словом домашнего жреца, — жрец тут безвинен, царь же будет причастен всей вине“. — „Слушай, царь, речь моего наставника, сопряжённую с дхармой и пользой, с неповреждённым и полным смыслом, лишённую своеволия и пристрастия: в том и есть высшая дхарма, что стояние в слове наставника; крупица приказа наставника умножает царям жизнь, благо и счастье. Ни брахманы не насыщены тобою дарами, ни Вишну не почтён; ни обета, ни подвига никакого, ни тиртхи не сотворено тобою. Имя Хари тобою, одержимым страстью, не помышлено; увы, в обществе робких не сотворено тобою общества учёных“.»

Версия

a95a5ed1c5b6 · опубликовано 3 сент. 2026 г., 04:13:50 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами