भीष्म उवाच
तथा ब्रुवति तस्मिंस् तु पन्नगे मृत्युचोदिते ॥
आजगाम ततो मृत्युः पन्नगं चाब्रवीद् इदम् ॥
कालेनाहं प्रणुदितः पन्नग त्वाम् अचूचुदम् ॥
विनाशहेतुर् नास्य त्वम् अहं वा प्राणिनः शिशोः ॥
यथा वायुर् जलधरान् विकर्षति ततस् ततः ॥
तद्वज् जलदवत् सर्प कालस्याहं वशानुगः ॥
सात्त्विका राजसाश् चैव तामसा ये च के चन ॥
भावाः कालात्मकाः सर्वे प्रवर्तन्ते हि जन्तुषु ॥
जङ्गमाः स्थावराश् चैव दिवि वा यदि वा भुवि ॥
सर्वे कालात्मकाः सर्प कालात्मकम् इदं जगत् ॥
bhīṣma uvāca
tathā bruvati tasmiṃs tu pannage mṛtyucodite ||
ājagāma tato mṛtyuḥ pannagaṃ cābravīd idam ||
kālenāhaṃ praṇuditaḥ pannaga tvām acūcudam ||
vināśahetur nāsya tvam ahaṃ vā prāṇinaḥ śiśoḥ ||
yathā vāyur jaladharān vikarṣati tatas tataḥ ||
tadvaj jaladavat sarpa kālasyāhaṃ vaśānugaḥ ||
sāttvikā rājasāś caiva tāmasā ye ca ke cana ||
bhāvāḥ kālātmakāḥ sarve pravartante hi jantuṣu ||
jaṅgamāḥ sthāvarāś caiva divi vā yadi vā bhuvi ||
sarve kālātmakāḥ sarpa kālātmakam idaṃ jagat ||
Бхишма сказал: «Когда так говорил тот змей, Смертью побуждённый, пришла тогда Смерть (Мритью) и змею сказала это». Мритью сказала: «Временем (Калою) побуждаемая, о змей, я побудила тебя; причина погибели сего живого дитяти — не ты и не я. Как ветер влечёт тучи туда и сюда, так и я, словно туча, подвластна Времени. Саттвические, раджасические и тамасические состояния — какие бы ни были — все они порождены Временем и проявляются в существах. Движущиеся и недвижные, на небе ли или на земле, — все суть от Времени, о змей; временем сущ и весь этот мир».
ec1ad9a39436 · 发布于 2026年6月20日 19:00:00 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Сама Смерть, на которую змей возложил вину, отрекается от неё, указуя ещё выше — на Время (kāla): и она лишь орудие, гонимое им, как ветром гонимая туча. Знаменательно вселенское обобщение: все состояния — саттва, раджас, тамас, всё движущееся и недвижное, весь мир — «суть от Времени». Здесь притча размыкается в космологию: цепь причин восходит к Времени как явленному распорядителю всего сущего. Скорбящему это говорит: гибель близких вершит не злая воля врага, а вселенский закон.