शेष उवाच
कथितौ वै सुमतिना वाल्मीकेराश्रमे शिशू । पुत्रौ स्वीयाविति ज्ञात्वा वाल्मीकिं प्रति सञ्जगौ
कौ शिशू मम सारूप्यधारकौ बलिनां वरौ । किमर्थं तिष्ठतस्तत्र सर्वविद्याविशारदौ
अमात्यकथितौ श्रुत्वा विस्मयो मम जायते । यौ शत्रुघ्नं हनूमन्तं लीलयाङ्गे बबन्धतुः
तस्माच्छंस मुने सर्वं बालयोश्च विचेष्टितम् । यथा मे परमा प्रीतिर्भवत्येवमभीप्सितम्
इति तत्कथितं श्रुत्वा राजराजस्य धीमतः । उवाच परमं वाक्यं स्पष्टाक्षरसमन्वितम्
तवान्तर्यामिणो नॄणां कथं ज्ञानं च नो भवेत् । तथापि कथयाम्यत्र तव सन्तोषहेतवे । राजन्यौ बालकौ मह्यमाश्रमे बलिनां वरौ । त्वत्सारूप्यधरौ स्वाङ्गे मनोहरवपुर्धरौ । त्वया यदा वने त्यक्ता जानकी वै निरागसी । अन्तर्वत्नी वने घोरे विलपन्ती मुहुर्मुहुः
कुररीमिव दुःखार्तां वीक्ष्याहं तव वल्लभाम् । जनकस्य सुतां पुण्यामाश्रमे त्वानयं यदा
तस्याः पर्णकुटी रम्या रचिता मुनिपुत्रकैः । तस्यामसूत पुत्रौ द्वौ भासयन्तौ दिशो दश
तयोरकरवं नाम कुशो लव इति स्फुटम् । ववृधातेऽनिशं यत्र शुक्लपक्षे यथा शशी
कालेनोपनयाद्यानि सर्वाणि कृतवानहम् । वेदान्साङ्गानहं सर्वान्पाठयामास भूपते
सर्वाणि सरहस्यानि शृणुष्व मुखतो मम । आयुर्वेदं धनुर्विद्यां शस्त्रविद्यां तथैव च
विद्यां जालन्धरीं चाथ सङ्गीतकुशलौ कृतौ । गङ्गाकूले च गायन्तौ ललितौ निजवर्त्मनि । चञ्चलौ चलचित्तौ तौ सर्वविद्याविशारदौ । तदाहमतिसन्तोषं प्राप्तः परमबालयोः
दत्त्वा सर्वाणि चास्त्राणि मस्तके निहितः करः । अतीवगानकुशलौ दृष्ट्वा लोको विसिष्मिये
kathitau vai sumatinā vālmīkerāśrame śiśū | putrau svīyāviti jñātvā vālmīkiṃ prati sañjagau
kau śiśū mama sārūpyadhārakau balināṃ varau | kimarthaṃ tiṣṭhatastatra sarvavidyāviśāradau
amātyakathitau śrutvā vismayo mama jāyate | yau śatrughnaṃ hanūmantaṃ līlayāṅge babandhatuḥ
tasmācchaṃsa mune sarvaṃ bālayośca viceṣṭitam | yathā me paramā prītirbhavatyevamabhīpsitam
iti tatkathitaṃ śrutvā rājarājasya dhīmataḥ | uvāca paramaṃ vākyaṃ spaṣṭākṣarasamanvitam
tavāntaryāmiṇo nṝṇāṃ kathaṃ jñānaṃ ca no bhavet | tathāpi kathayāmyatra tava santoṣahetave | rājanyau bālakau mahyamāśrame balināṃ varau | tvatsārūpyadharau svāṅge manoharavapurdharau | tvayā yadā vane tyaktā jānakī vai nirāgasī | antarvatnī vane ghore vilapantī muhurmuhuḥ
kurarīmiva duḥkhārtāṃ vīkṣyāhaṃ tava vallabhām | janakasya sutāṃ puṇyāmāśrame tvānayaṃ yadā
tasyāḥ parṇakuṭī ramyā racitā muniputrakaiḥ | tasyāmasūta putrau dvau bhāsayantau diśo daśa
tayorakaravaṃ nāma kuśo lava iti sphuṭam | vavṛdhāte'niśaṃ yatra śuklapakṣe yathā śaśī
kālenopanayādyāni sarvāṇi kṛtavānaham | vedānsāṅgānahaṃ sarvānpāṭhayāmāsa bhūpate
sarvāṇi sarahasyāni śṛṇuṣva mukhato mama | āyurvedaṃ dhanurvidyāṃ śastravidyāṃ tathaiva ca
vidyāṃ jālandharīṃ cātha saṅgītakuśalau kṛtau | gaṅgākūle ca gāyantau lalitau nijavartmani | cañcalau calacittau tau sarvavidyāviśāradau | tadāhamatisantoṣaṃ prāptaḥ paramabālayoḥ
dattvā sarvāṇi cāstrāṇi mastake nihitaḥ karaḥ | atīvagānakuśalau dṛṣṭvā loko visiṣmiye
«Когда Сумати рассказал о двух детях в обители Вальмики, узнав „это мои сыновья“, обратился он к Вальмики: „Кто эти двое детей, носящие мой облик, лучшие из сильных? Зачем пребывают они там, искушённые во всех науках? Услышав о рассказанных советником, рождается у меня изумление: они играючи связали Шатругхну и Ханумана. Потому поведай, о мудрец, всё — деяния двух мальчиков, дабы была у меня высшая радость; так желаемо мною“. Услышав это сказанное разумным царём царей, сказал он высшее слово с ясными слогами: „У тебя, внутреннего правителя, — как бы у людей не было знания? И всё же говорю здесь ради твоего удовлетворения. О царь, двое мальчиков у меня в обители, лучшие из сильных, носящие твой облик, носящие в своём теле пленительный образ. Когда тобою была оставлена в лесу безвинная Джанаки, беременная, в страшном лесу, сетующая снова и снова, — увидев твою возлюбленную, измученную скорбью, как птица курари, святую дочь Джанаки, я привёл её в обитель. Её отрадная хижина из листьев была устроена сыновьями мудрецов; в ней родила она двух сыновей, озаряющих десять сторон. Им дал я явные имена — Куша и Лава; росли они непрестанно, как месяц в светлую половину. Со временем упанаяну и прочее — всё совершил я; Веды с ангами все преподал, о владыка земли, все с сокровенной частью — слушай из моих уст: аюрведу, науку лука, науку оружия…“»
4354e1742758 · 发布于 2026年9月3日 04:13:48 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Вальмики начинает с вежливой формулы — «ты внутренний правитель, разве ты не знаешь?» — и тут же говорит то, чего Рама не знает. Отсчёт он ведёт не от рождения детей, а от того дня: «когда тобою была оставлена безвинная». Обвинение и рассказ здесь одно и то же.