ननु, पुरे वसुदेवनन्दनः श्रीकृष्णोऽयम् “अहम् ईश्वर एव” इति नरलीलात्वेऽपि जानात्य् एव यथा तथैव नन्दनन्दनः कृष्णः स्वम् ईश्वरत्वेन व्रजे जानाति न वा ?यदि जानाति, तदा दामबन्धनादिलीलायां मातृभीतिहेतुकाश्रुपातादिकं न घटते ।तदादिकम् अनुकरणम् एवेति व्याख्या तु मन्दमतीनाम् एव, न त्व् अभिज्ञभक्तानाम् ।तथा व्याख्यानस्याभिज्ञत्वसम्मतत्वे—गोप्य् आददे त्वयि कृतागसि दाम तावद्या ते दशाश्रुकलिलाञ्जनसम्भ्रमाक्षम् ।वक्त्रं निनीय भयभावनया स्थितस्यसा मां विमोहयति भीर् अपि यद् बिभेति ॥इत्य् उक्तवत्यां कुन्त्यां मोहो नैव वर्ण्येत ।तथा हि भीर् अपि यद् बिभेति इत्य् उक्त्यैव कुन्त्या अत्रैश्वर्यज्ञानं व्यक्तीभूतं भयभावनया स्थितस्य इत्य् अन्तर्भयस्य च तया सत्यत्वम् एवाभिमतम् ।अनुकरणमात्रत्वे ज्ञाते तस्य मोहो न सम्भवेद् इति ज्ञेयम् ।यदि च स्वयम् ईश्वरत्वेन न जानाति, तदा तस्य नित्यज्ञानानन्दघनस्य नित्यज्ञानावरणं केन कृतम् ? इति ।अत्रोच्यते, यथा संसारबन्धे निपात्य दुःखम् एवानुभावयितुं मायावृत्तिर् अविद्या जीवानां ज्ञानम् आवृणोति,यथा च महामधुरश्रीकृष्णलीलासुखम् अनुभावयितुं गुणातीतानां श्रीकृष्णपरिवाराणां व्रजेश्वर्यादीनां ज्ञानं चिच्छक्तिवृत्तिर् योगमायैवावृणोति,तथैव श्रीकृष्णम् आनन्दस्वरूपम् अप्य् आनन्दातिशयम् अनुभावयितुं चिच्छक्तिसारवृत्तिः प्रेमैव तस्य ज्ञानम् आवृणोति ।प्रेम्णस् तु तत्स्वरूपशक्तित्वात् तेन तस्य व्याप्तेर् न दोषः ।यथा ह्य् अविद्यास्ववृत्त्या ममतया जीवं दुःखयितुम् एव बध्नाति,तथा दण्डनीयजनस्य गात्रबन्धनं रज्जुनिगडादिना माननीयजनस्यापि गात्रबन्धनम् अनर्घसुगन्धसूक्ष्मकञ्चुकोष्णीषादिना,इत्य् अविद्याधीनो जीवो दुःखी, प्रेमाधीनः श्रीकृष्णोऽतिसुखी ।कृष्णस्य प्रेमावरणस्वरूपः सुखविशेषभोग एव मन्तव्यः, यथा भृङ्गस्य कमलकोषावरणरूपः ।अत एवोक्तं नापैषि नाथ हृदयाम्बुरुहात् स्वपुंसाम् इति, प्रणयरशनया धृताङ्घ्रिपद्मः इति च ।किं च, यथैवाविद्यया स्वतारतम्येन ज्ञानावरणतारतम्यात् जीवस्य पञ्चविधक्लेशतारतम्यं विधीयते,तथैव प्रेम्णापि स्वतारतम्येन ज्ञानैश्वर्याद्यावरणतारतम्यात् स्वविषयाश्रययोर् अनन्तप्रकारं सुखतारतम्यं विधीयते इति ।तत्र केवलप्रेमा श्रीयशोदादिनिष्ठः स्वविषयाश्रयौ ममतारशनया निबद्ध्य परस्परवशीभूतौ विधाय ज्ञानैश्वर्यादिकम् आवृत्य यथाधिकं सुखयति, न तथा देवक्यादिनिष्ठो ज्ञानैश्वर्यमिश्र इति ।तस्मात् तासां व्रजेश्वर्यादीनां सन्निधौ तद्वात्सल्यादिप्रेममुग्धः श्रीकृष्णः स्वम् ईश्वरत्वेन नैव जानाति ।यत् तु नानादानवदवानलाद्युत्पातागमकाले तस्य सार्वज्ञ्यं दृष्टं तत् खलु तत्तत्प्रेमपरिजनपालनप्रयोजनिकया लीलाशक्त्यैव स्फुरितं ज्ञेयम् ।किं च, मौग्ध्यसमयेऽपि तस्य साधकभक्तपरिचर्यादिग्रहणे सार्वज्ञ्यम् अचिन्त्यशक्तिसिद्धम् इति प्राक् प्रतिपादितम् ।तद् एवं विधिमार्गरागमार्गयोर् विवेक ऐश्वर्यमाधुर्ययोर् विवेक ऐश्वर्यज्ञानमाधुर्यज्ञानयोर् विवेकश् च दर्शितः ।स्वकीयापरकीयात्वयोर् विवेकस् तु उज्ज्वलनीलमणिव्याख्यायां विस्तारित एव ।अत्र विधिमार्गेण राधाकृष्णयोर् भजने महावैकुण्ठस्थगोलोके खल्व् अविविक्तस्वकीयापरकीयाभावम् ऐश्वर्यज्ञानं प्राप्नोति ।मधुरभावलोभित्वे सति विधिमार्गेण भजने द्वारकायां श्रीराधासत्यभामयोर् ऐक्यात् सत्यभामापरिकरत्वेन स्वकीयाभावम् ऐश्वर्यज्ञानमिश्रमाधुर्यज्ञानं प्राप्नोति ।रागमार्गेण भजने व्रजभूमौ श्रीराधापरिकरत्वेन परकीयाभावं शुद्धमाधुर्यज्ञानं प्राप्नोति ।यद्यपि श्रीराधिका श्रीकृष्णस्य स्वरूपभूता ह्लादिनी शक्तिः तस्या अपि श्रीकृष्ण एव तद् अपि तयोर् लीलासहितयोर् एवोपास्यात्वं न तु लीलारहितयोः ।लीलायां तु तयोर् व्रजभूमौ क्वाप्य् आर्षशास्त्रे दाम्पत्यं न प्रतिपादितम् इति श्रीराधा हि प्रकटाप्रकटप्रकाशयोः परकीयैव इति सर्वार्थनिष्कर्षसङ्क्षेपः
nanu, pure vasudeva-nandanaḥ śrī-kṛṣṇo'yam “aham īśvara eva” iti nara-līlātve'pi jānāty eva yathā tathaiva nanda-nandanaḥ kṛṣṇaḥ svam īśvaratvena vraje jānāti na vā ?yadi jānāti, tadā dāma-bandhanādi-līlāyāṁ mātṛ-bhīti-hetukāśru-pātādikaṁ na ghaṭate |tad-ādikam anukaraṇam eveti vyākhyā tu manda-matīnām eva, na tv abhijña-bhaktānām |tathā vyākhyānasyābhijñatva-sammatatve—gopy ādade tvayi kṛtāgasi dāma tāvadyā te daśāśru-kalilāñjana-sambhramākṣam |vaktraṁ ninīya bhaya-bhāvanayā sthitasyasā māṁ vimohayati bhīr api yad bibheti ||ity uktavatyāṁ kuntyāṁ moho naiva varṇyeta |tathā hi bhīr api yad bibheti ity uktyaiva kuntyā atraiśvarya-jñānaṁ vyaktī-bhūtaṁ bhaya-bhāvanayā sthitasya ity antar-bhayasya ca tayā satyatvam evābhimatam |anukaraṇa-mātratve jñāte tasya moho na sambhaved iti jñeyam |yadi ca svayam īśvaratvena na jānāti, tadā tasya nitya-jñānānanda-ghanasya nitya-jñānāvaraṇaṁ kena kṛtam ? iti |atrocyate, yathā saṁsāra-bandhe nipātya duḥkham evānubhāvayituṁ māyā-vṛttir avidyā jīvānāṁ jñānam āvṛṇoti,yathā ca mahā-madhura-śrī-kṛṣṇa-līlā-sukham anubhāvayituṁ guṇātītānāṁ śrī-kṛṣṇa-parivārāṇāṁ vrajeśvary-ādīnāṁ jñānaṁ cic-chakti-vṛttir yoga-māyaivāvṛṇoti,tathaiva śrī-kṛṣṇam ānanda-svarūpam apy ānandātiśayam anubhāvayituṁ cic-chakti-sāra-vṛttiḥ premaiva tasya jñānam āvṛṇoti |premṇas tu tat-svarūpa-śaktitvāt tena tasya vyāpter na doṣaḥ |yathā hy avidyā-sva-vṛttyā mamatayā jīvaṁ duḥkhayitum eva badhnāti,tathā daṇḍanīya-janasya gātra-bandhanaṁ rajju-nigaḍādinā mānanīya-janasyāpi gātra-bandhanam anargha-sugandha-sūkṣma-kañcukoṣṇīṣādinā,ity avidyādhīno jīvo duḥkhī, premādhīnaḥ śrī-kṛṣṇo'tisukhī |kṛṣṇasya premāvaraṇa-svarūpaḥ sukha-viśeṣa-bhoga eva mantavyaḥ, yathā bhṛṅgasya kamala-koṣāvaraṇa-rūpaḥ |ata evoktaṁ nāpaiṣi nātha hṛdayāmburuhāt sva-puṁsām iti, praṇaya-raśanayā dhṛtāṅghri-padmaḥ iti ca |kiṁ ca, yathaivāvidyayā sva-tāratamyena jñānāvaraṇa-tāratamyāt jīvasya pañca-vidha-kleśa-tāratamyaṁ vidhīyate,tathaiva premṇāpi sva-tāratamyena jñānaiśvaryādy-āvaraṇa-tāratamyāt sva-viṣayāśrayayor ananta-prakāraṁ sukha-tāratamyaṁ vidhīyate iti |tatra kevala-premā śrī-yaśodādi-niṣṭhaḥ sva-viṣayāśrayau mamatā-raśanayā nibaddhya paraspara-vaśībhūtau vidhāya jñānaiśvaryādikam āvṛtya yathādhikaṁ sukhayati, na tathā devaky-ādi-niṣṭho jñānaiśvarya-miśra iti |tasmāt tāsāṁ vrajeśvary-ādīnāṁ sannidhau tad-vātsalyādi-prema-mugdhaḥ śrī-kṛṣṇaḥ svam īśvaratvena naiva jānāti |yat tu nānā-dānava-davānalādy-utpātāgama-kāle tasya sārvajñyaṁ dṛṣṭaṁ tat khalu tat-tat-prema-parijana-pālana-prayojanikayā līlā-śaktyaiva sphuritaṁ jñeyam |kiṁ ca, maugdhya-samaye'pi tasya sādhaka-bhakta-paricaryādi-grahaṇe sārvajñyam acintya-śakti-siddham iti prāk pratipāditam |tad evaṁ vidhi-mārga-rāga-mārgayor viveka aiśvarya-mādhuryayor viveka aiśvarya-jñāna-mādhurya-jñānayor vivekaś ca darśitaḥ |svakīyā-parakīyātvayor vivekas tu ujjvala-nīlamaṇi-vyākhyāyāṁ vistārita eva |atra vidhi-mārgeṇa rādhā-kṛṣṇayor bhajane mahā-vaikuṇṭha-stha-goloke khalv avivikta-svakīyā-parakīyā-bhāvam aiśvarya-jñānaṁ prāpnoti |madhura-bhāva-lobhitve sati vidhi-mārgeṇa bhajane dvārakāyāṁ śrī-rādhā-satyabhāmayor aikyāt satyabhāmā-parikaratvena svakīyā-bhāvam aiśvarya-jñāna-miśra-mādhurya-jñānaṁ prāpnoti |rāga-mārgeṇa bhajane vraja-bhūmau śrī-rādhā-parikaratvena parakīyā-bhāvaṁ śuddha-mādhurya-jñānaṁ prāpnoti |yadyapi śrī-rādhikā śrī-kṛṣṇasya svarūpa-bhūtā hlādinī śaktiḥ tasyā api śrī-kṛṣṇa eva tad api tayor līlā-sahitayor evopāsyātvaṁ na tu līlā-rahitayoḥ |līlāyāṁ tu tayor vraja-bhūmau kvāpy ārṣa-śāstre dāmpatyaṁ na pratipāditam iti śrī-rādhā hi prakaṭāprakaṭa-prakāśayoḥ parakīyaiva iti sarvārtha-niṣkarṣa-saṅkṣepaḥ
未能识别诗律
Но: Кришна, сын Васудевы, в городе и в человеческой игре знает: «Я — Бог». Знает ли так же себя Богом Кришна, сын Нанды, во Врадже? Если знает, то в игре, когда Его связывают верёвкой, невозможны слёзы от страха перед матерью и прочее. Толковать же «это лишь подражание» — удел неразумных, а не сведущих бхактов. Считайся такое толкование сведущим, Кунти не описывала бы своего смущения: «Когда Ты провинился и пастушка взяла верёвку, Ты стоял, охваченный страхом, склонив лицо с глазами в слезах и размытой сурьмой, — это смущает меня: боится Тот, кого боится сам страх». Словами «боится Тот, кого боится страх» Кунти выразила знание величия, а словами «охваченный страхом» признала, что внутренний страх был настоящим. Знай она, что это лишь подражание, смущения не могло бы быть.
А если Он не знает себя Богом, то кто покрыл вечное знание у Него, вечного сгустка знания и блаженства? Ответ: как неведение, действие майи, покрывает знание душ, чтобы, ввергнув их в оковы круговорота, дать им пережить страдание; и как йогамайя, действие силы сознания, покрывает знание царицы Враджа и других спутников Кришны, стоящих выше гун, чтобы дать им пережить счастье сладчайших игр Кришны, — так и према, суть силы сознания, покрывает знание самого Кришны, чтобы дать Ему, самому блаженству, пережить избыток блаженства. А раз према — Его собственная сила, в том, что она Его охватывает, нет изъяна. Неведение своим действием — чувством «моё» — связывает душу, чтобы мучить; но ведь и наказуемого связывают верёвками и кандалами, и почитаемого «связывают» бесценными, душистыми, тонкими одеждами и тюрбаном. Так душа, подвластная неведению, страдает, а Кришна, подвластный преме, счастлив сверх меры. Покров премы для Кришны — особое наслаждение счастьем, как для шмеля — покров чашечки лотоса. Потому и сказано: «Ты не уходишь, владыка, из лотоса сердца своих», и: «Верёвкой любви удержаны Его стопы-лотосы».
И ещё: как неведение по своей степени — по степени покрова знания — даёт душе разные степени пяти видов страданий, так и према по своей степени — по степени покрова знания, величия и прочего — даёт своему предмету и носителю бесчисленные степени счастья. Чистая према в Шри Яшоде и других связывает свой предмет и носителя верёвкой «моё», делает их подвластными друг другу, покрывает знание, величие и прочее — и даёт гораздо больше счастья, чем према в Деваки и других, смешанная со знанием и величием. Поэтому рядом с царицей Враджа и другими Кришна, очарованный их родительской и иной любовью, вовсе не знает себя Богом. А то, что, когда приходят беды — демоны, лесной пожар и прочее, — видно Его всеведение, — оно вспыхивает силой игры, ради защиты любящих спутников. И уже доказано, что даже в пору неведения Его всеведение в принятии служения садхака-бхактов явлено непостижимой силой.
Так показаны различие путей предписания и влечения, различие величия и сладости и различие знаний о них. А различие «своей» и «чужой» жены уже подробно изложено в толковании на «Удджвала-ниламани».
Итак, почитая Радху и Кришну путём предписаний, обретают знание величия — на Голоке, в великой Вайкунтхе, где чувства «своей» и «чужой» жены не различены. Если есть жажда сладостного чувства, но почитают путём предписаний, — обретают в Двараке, в свите Сатьябхамы (ведь Радха и Сатьябхама едины), чувство «своей» жены — знание сладости, смешанное со знанием величия. А почитая путём влечения, обретают на земле Враджа, в свите Шри Радхи, чувство «чужой» жены — чистое знание сладости. Хотя Шри Радхика — собственная сила Шри Кришны, сила блаженства, и её супруг — сам Шри Кришна, всё же их почитают лишь вместе с их играми, а не без игр; а в их играх на земле Враджа ни одна священная шастра не утверждает их супружества. Поэтому Шри Радха и в явленных, и в неявленных играх — только «чужая жена» (parakīyā). Таков краткий итог всего.
3ee7725525f2 · 发布于 2026年9月28日 20:58:04 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Цитаты — «Бхагаватам» 1.8.31 (молитва Кунти), 3.9.5 и 11.2.55. Два вопроса этого раздела — самые тонкие в книге.
Первый: знает ли Кришна во Врадже, что Он Бог? Ответ Вишванатхи смел: нет — и Его страх перед матерью настоящий, а не игра в страх. Покрывает Его знание не неведение (оно Ему неподвластно), а сама према, Его собственная сила; и этот покров для Него — не ущерб, а высшее наслаждение, как для шмеля чашечка лотоса, закрывшаяся на ночь. Там, где нужно защитить любящих, всеведение вспыхивает само, силой игры.
Второй: что обретает бхакта? Путь предписаний без жажды ведёт на Голоку в аспекте величия; жажда сладости при пути предписаний — в Двараку, к Сатьябхаме; путь влечения — во Врадж, в свиту Радхи. Здесь Вишванатха утверждает учение о parakīyā: Радха и Кришна вечно — не супруги, а тайные возлюбленные, и в «неявленных» играх тоже. В этом он спорил с толкованием, которое считало parakīyā лишь видимостью земных игр, — и ссылается на свой разбор этого вопроса в комментарии к «Удджвала-ниламани».