Bhaviṣya Purāṇa
The Tale of Saṃjñā and Chāyā1.79.1-10
460 / 3103
LinuxTurn pages
Bhaviṣya Purāṇa · 1.79.1-10
Devanāgarī

आदित्यमहिमवर्णनम् सुमन्तुरुवाच एतच्छ्रुत्वा तु कार्त्स्न्येन हृष्टो जाम्बवतीसुतः । जातकौतूहलो भूयः परिपप्रच्छ नारदम्१
साम्ब उवाच अहो सूर्यस्य माहात्म्यं वर्णितं हर्षवर्धनम् । येन मे भक्तिरुत्पन्ना परा ह्यस्मिन्विभावसौ
ततो राज्ञीं महाभागां निक्षुभां च महामुने । दिण्डिनं पिङ्गलादींश्च सर्वान्कथय मे मुने
नारद उवाच प्रागुक्तेऽर्कस्य द्वे भार्ये राज्ञी निक्षुभसंज्ञिते । तयोर्हि राज्ञी द्यौर्ज्ञेया निक्षुभा पृथिवी स्मृता
सौम्यमासस्य२ सप्तम्यां द्यावार्कः सह युज्यते । माघकृष्णस्य सप्तम्यां मह्या सह भवेद्रविः ॥ भूरादित्यश्च भगवान्गच्छतः सङ्गमं तथा
ऋतुस्नाता मही तत्र गर्भं गृह्णाति भास्करात् । द्यौर्जलं सूयते गर्भं वर्षास्विह च भूतले
ततस्त्रैलोक्यभूत्यर्थं३ मही सस्यानि सूयते । सस्योपयोगसंहृष्टा जुह्वत्याहुतयो द्विजाः
स्वाहाकारस्वधाकारैर्यजन्ति पितृदेवताः
निक्षुभा सूयते यस्मादन्नौषधिसुधामृतैः । मर्त्यान्पितॄंश्च देवांश्च तेन भूर्निक्षुभा स्मृता
यथा राज्ञी द्विधा भूता यस्य चेयं सुता मता । अपत्यानि च यान्यस्यास्तानि वक्ष्याम्यशेषतः

Transliteration (IAST)

ādityamahimavarṇanam sumanturuvāca etacchrutvā tu kārtsnyena hṛṣṭo jāmbavatīsutaḥ | jātakautūhalo bhūyaḥ paripapraccha nāradam1
sāmba uvāca aho sūryasya māhātmyaṃ varṇitaṃ harṣavardhanam | yena me bhaktirutpannā parā hyasminvibhāvasau
tato rājñīṃ mahābhāgāṃ nikṣubhāṃ ca mahāmune | diṇḍinaṃ piṅgalādīṃśca sarvānkathaya me mune
nārada uvāca prāgukte'rkasya dve bhārye rājñī nikṣubhasaṃjñite | tayorhi rājñī dyaurjñeyā nikṣubhā pṛthivī smṛtā
saumyamāsasya2 saptamyāṃ dyāvārkaḥ saha yujyate | māghakṛṣṇasya saptamyāṃ mahyā saha bhavedraviḥ || bhūrādityaśca bhagavāngacchataḥ saṅgamaṃ tathā
ṛtusnātā mahī tatra garbhaṃ gṛhṇāti bhāskarāt | dyaurjalaṃ sūyate garbhaṃ varṣāsviha ca bhūtale
tatastrailokyabhūtyarthaṃ3 mahī sasyāni sūyate | sasyopayogasaṃhṛṣṭā juhvatyāhutayo dvijāḥ
svāhākārasvadhākārairyajanti pitṛdevatāḥ
nikṣubhā sūyate yasmādannauṣadhisudhāmṛtaiḥ | martyānpitṝṃśca devāṃśca tena bhūrnikṣubhā smṛtā
yathā rājñī dvidhā bhūtā yasya ceyaṃ sutā matā | apatyāni ca yānyasyāstāni vakṣyāmyaśeṣataḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तयोर्हि राज्ञी द्यौर्ज्ञेया निक्षुभा पृथिवी स्मृताtayorhi rājñī dyaurjñeyā nikṣubhā pṛthivī smṛtā«из них Раджни надлежит знать как небо, а Никшубха помнится землёю; изних Раджни небо знаемая Никшубха земля помнимая
ऋतुस्नाता मही तत्र गर्भं गृह्णाति भास्करात्ṛtusnātā mahī tatra garbhaṃ gṛhṇāti bhāskarāt«земля, омывшаяся после срока, принимает там зачатие от Бхаскары; срокаомывшаяся земля там зачатие принимает отБхаскары
द्यौर्जलं सूयते गर्भं वर्षास्विह च भूतलेdyaurjalaṃ sūyate garbhaṃ varṣāsviha ca bhūtale«небо рождает водное зачатие — в дожди, здесь, на поверхности земли; небо воду рождает зачатие вдожди здесь наземле
ततस्त्रैलोक्यभूत्यर्थं मही सस्यानि सूयतेtatastrailokyabhūtyarthaṃ mahī sasyāni sūyate«затем ради благоденствия трёх миров земля рождает злаки; затем трёхмировблагоденствия земля злаки рождает
निक्षुभा सूयते यस्मादन्नौषधिसुधामृतैःnikṣubhā sūyate yasmādannauṣadhisudhāmṛtaiḥ«поскольку Никшубха рождает пищею, травами, соком и бессмертным напитком; Никшубха рождает поскольку пищатравысокбессмертное
मर्त्यान्पितॄंश्च देवांश्च तेन भूर्निक्षुभा स्मृताmartyānpitṝṃśca devāṃśca tena bhūrnikṣubhā smṛtāсмертных, отцов и богов — потому земля и помнится Никшубхою; смертных отцов богов потому земля Никшубха помнимая
Translation

«Суманту сказал: „Услышав это целиком, обрадованный сын Джамбавати, исполнившись любопытства, снова спросил Нараду“. Самба сказал: „О, каково величие Солнца, описанное тобою, умножающее радость, — от которого во мне родилась высшая вера к этому Лучезарному! Теперь же о Раджни, великой долею, и о Никшубхе, о великий молчальник, о Динди, о Пингале и прочих — обо всех поведай мне, о молчальник“. Нарада сказал: „Прежде сказано о двух супругах Солнца, зовущихся Раджни и Никшубхою: из них Раджни надлежит знать как небо, а Никшубха помнится землёю. В седьмой день месяца саумья Солнце соединяется с небом, а в седьмой день тёмной половины магхи Солнце бывает с землёю; так земля и владыка Адитья приходят к соединению. Земля, омывшаяся после срока, принимает там зачатие от Бхаскары; небо рождает водное зачатие — в дожди, здесь, на поверхности земли. Затем ради благоденствия трёх миров земля рождает злаки; и, обрадованные употреблением злаков, дваждырождённые творят возлияния, возгласами «сваха» и «свадха» жертвуя отцам и божествам. Поскольку Никшубха рождает пищею, травами, соком и бессмертным напитком смертных, отцов и богов, — потому земля и помнится Никшубхою“».

Version

ddffd8da4f79 · published Aug 22, 2026, 6:10:53 PM UTC

Available inRU

Page between verses with