आकुञ्चनं धावनञ्च लङ्घनञ्च प्रसारणम् । निरोधः पञ्चमः प्रोक्तो वायोः पञ्च गुणाः स्मृताः
घोषश्चिन्ता च गाम्भीर्यं श्रवणं सत्यसंक्रमः । आकाशस्य गुणाः पञ्च ज्ञात व्यास्तार्क्ष्य यत्नतः
श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासा बुद्धीन्द्रियाणि च । पाणी पादौ गुदं प्राक् च गुह्यं कर्मेन्द्रियाणि च
इडाच पिङ्गला चैव सुषुम्णा च तृतीयका । गान्धारी गजजिह्वा च पूषा चैव यसा तथा
अलम्वुशा कुहूश्चैव शङ्खिनी दशमी स्मृता । पिण्ड मध्ये स्थिता ह्येताः प्रधाना दश नाडयः
प्राणापानौ समानश्च उदानो व्यान एव च । नागः कूर्मश्च कृकरो देवदत्तो धनञ्जयः
इत्येते वायवः प्रोक्ता दश देहेषु सुस्थिताः । केवलं भुक्तमन्नञ्च पुष्टिदं सर्वदेहिनाम्
नयते प्राणदो वायुः शरीरे सर्वसन्धिषु । आहारो भुक्तमात्रस्तु वायुना क्रियते द्विधा
स प्रविश्य गुहे सम्यक् पृथगन्नं पृथग्जलम् । ऊर्ध्वमग्नेर्जलं कृत्वा तदन्नञ्च जलोपरि
अग्नेश्चाधः स्वयं प्राणस्तमग्निञ्च धमेच्छनैः । वायुना धम्यमानो ऽग्निः पृथक्किट्टं पृथग्रसम्
मलैर्द्वादशभिः किट्टं भिन्नं देहात् पृथग्भवेत् । कर्णाक्षिनासिका जिह्वा दन्तनाभिवपुर्गुदम्
नखा मलाश्रया ह्येते विण्मूत्रञ्चेत्यनन्तकम् । शुक्रशोणितसंयोगादेतत् षाट्कौशिकं स्मृतम्
रोम्णां कोट्यस्तथा तिस्रो ऽप्यर्धकोटि समन्विताः । द्वात्रिंशद्दशनाः प्रोक्ताः सामान्याद्विनतासुत
ākuñcanaṃ dhāvanañca laṅghanañca prasāraṇam / nirodhaḥ pañcamaḥ prokto vāyoḥ pañca guṇāḥ smṛtāḥ
ghoṣaścintā ca gāmbhīryaṃ śravaṇaṃ satyasaṃkramaḥ / ākāśasya guṇāḥ pañca jñāta vyāstārkṣya yatnataḥ
śrotraṃ tvak cakṣuṣī jihvā nāsā buddhīndriyāṇi ca / pāṇī pādau gudaṃ prāk ca guhyaṃ karmendriyāṇi ca
iḍāca piṅgalā caiva suṣumṇā ca tṛtīyakā / gāndhārī gajajihvā ca pūṣā caiva yasā tathā
alamvuśā kuhūścaiva śaṅkhinī daśamī smṛtā / piṇḍa madhye sthitā hyetāḥ pradhānā daśa nāḍayaḥ
prāṇāpānau samānaśca udāno vyāna eva ca / nāgaḥ kūrmaśca kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ
ityete vāyavaḥ proktā daśa deheṣu susthitāḥ / kevalaṃ bhuktamannañca puṣṭidaṃ sarvadehinām
nayate prāṇado vāyuḥ śarīre sarvasandhiṣu / āhāro bhuktamātrastu vāyunā kriyate dvidhā
sa praviśya guhe samyak pṛthagannaṃ pṛthagjalam / ūrdhvamagnerjalaṃ kṛtvā tadannañca jalopari
agneścādhaḥ svayaṃ prāṇastamagniñca dhamecchanaiḥ / vāyunā dhamyamāno 'gniḥ pṛthakkiṭṭaṃ pṛthagrasam
malairdvādaśabhiḥ kiṭṭaṃ bhinnaṃ dehāt pṛthagbhavet / karṇākṣināsikā jihvā dantanābhivapurgudam
nakhā malāśrayā hyete viṇmūtrañcetyanantakam / śukraśoṇitasaṃyogādetat ṣāṭkauśikaṃ smṛtam
romṇāṃ koṭyastathā tisro 'pyardhakoṭi samanvitāḥ / dvātriṃśaddaśanāḥ proktāḥ sāmānyādvinatāsuta
Сжатие, бег, прыжок, распрямление и пятое — удержание: вот пять свойств ветра, так помянуты. Гул, мысль, глубина, слух и передача истины — пять свойств пространства, и должны быть узнаны с усердием, о Таркшья. Слух, кожа, глаза, язык и нос — чувства познания; руки, стопы, задний проход, речь и срамное — чувства действия. Ида, пингала и третья сушумна, гандхари, гаджаджихва, пуша и яша, аламбуша, куху и десятая шанкхини — эти главные десять каналов пребывают посреди тела. Прана и апана, самана, удана и вьяна; нага, курма, крикара, девадатта и дхананджая — вот названные десять ветров, прочно пребывающих в телах. Лишь съеденная пища даёт рост всем воплощённым; дающий дыхание ветер несёт её в теле по всем суставам. Едва съеденная пища делится ветром надвое: войдя в полость, он как должно отделяет пищу от воды; поместив воду выше огня, а пищу над водою, сама прана ниже огня медленно раздувает тот огонь. Раздуваемый ветром огонь отделяет гущу от сока. Двенадцатью нечистотами гуща отделяется от тела: уши, глаза, нос, зубы, пуп, тело, задний проход и ногти — вот вместилища нечистот, и кал с мочою без конца. От соединения семени и крови это шестиоболочечное помянуто. Три с половиною коти волос, тридцать два зуба обыкновенно, о сын Винаты.
19947e4db788 · published Sep 3, 2026, 1:41:27 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Пищеварение описано как очаг: вода над огнём, пища над водою, а дыхание внизу раздувает пламя. Внутренность тела устроена как печь в доме.\n\nПространству отданы гул, мысль, глубина, слух и — неожиданно — передача истины. Речь и слово отнесены к той же стихии, что и пустота.\n\nСчёт волос и зубов ведётся вперемешку с перечнем каналов и ветров. Различия между исчислимым и незримым текст не делает.