एतत्ते सर्वमाख्यातं स्नानादिषु फलं मया । ब्रह्माण्डे ये गुणाः सन्ति शरीरे ते व्यवस्थिताः
पातालभूधरा लोकास्तथान्ये द्वीपसागराः । आदित्यादिग्रहाः सर्वे पिण्डमध्ये व्यवस्थिताः
पादाधस्तु तलं ज्ञेयं पादोर्ध्वं वितलं तथा । जानुभ्यां सुतलं विद्धि सक्थिदेशे महातलम्
तथा तलातलञ्चोरौ गुह्यदेशे रसातलम् । पातालं कटिसंस्थन्तु पादादौ लक्षयेद्बुधः
भूर्लोकं नाभिमध्ये तु भुवर्लोकं तदूर्ध्वतः । स्वर्गलोकं हृदये विद्यात् कण्ठदेशे महस्तथा
जनलोकं वक्त्रदेशे तपोलोकं ललाटके । सत्यलोकं महारन्ध्रे भुवनानि चतुर्दश
त्रिकोणे संस्थितो मेरुरधः कोणे च मन्दरः । दक्षिणे चेव कैलासो वामभागे हिमाचलः
निषधश्चोर्ध्वभागे च दक्षिणे गन्धमादनः । मलयो (रमणो) वामरेखायां सप्तैते कुलपर्वताः
अस्थिस्थाने स्थितो जम्बूः शाको मज्जासु संस्थितः । कुशद्वीपः स्थितो मांसे क्रौञ्चद्वीपः शिरास्थितः
त्वचायां शाल्मलिद्वापो प्लक्षः रोम्णां च सञ्चये । नखस्थः पुष्करद्वीपः सागरास्तदनन्तरम्
क्षारोदश्च तथा मूत्रे क्षारे क्षीरोदसागरः । सुरोदधिश्च श्लेष्मस्थः मज्जायां घृतसागरः
रसोदधिं रसे विद्याच्छोणिते दधिसगरम् । स्वादुलं लम्बिकास्थाने गर्भोदं शुक्रसंस्थितम्
नादचक्रे स्थितः सूर्यो बिन्दुचक्रे च चन्द्रमाः । लोचनस्थः कुजो ज्ञेयो हृदये च बुधः स्मृतः
etatte sarvamākhyātaṃ snānādiṣu phalaṃ mayā / brahmāṇḍe ye guṇāḥ santi śarīre te vyavasthitāḥ
pātālabhūdharā lokāstathānye dvīpasāgarāḥ / ādityādigrahāḥ sarve piṇḍamadhye vyavasthitāḥ
pādādhastu talaṃ jñeyaṃ pādordhvaṃ vitalaṃ tathā / jānubhyāṃ sutalaṃ viddhi sakthideśe mahātalam
tathā talātalañcorau guhyadeśe rasātalam / pātālaṃ kaṭisaṃsthantu pādādau lakṣayedbudhaḥ
bhūrlokaṃ nābhimadhye tu bhuvarlokaṃ tadūrdhvataḥ / svargalokaṃ hṛdaye vidyāt kaṇṭhadeśe mahastathā
janalokaṃ vaktradeśe tapolokaṃ lalāṭake / satyalokaṃ mahārandhre bhuvanāni caturdaśa
trikoṇe saṃsthito meruradhaḥ koṇe ca mandaraḥ / dakṣiṇe ceva kailāso vāmabhāge himācalaḥ
niṣadhaścordhvabhāge ca dakṣiṇe gandhamādanaḥ / malayo (ramaṇo) vāmarekhāyāṃ saptaite kulaparvatāḥ
asthisthāne sthito jambūḥ śāko majjāsu saṃsthitaḥ / kuśadvīpaḥ sthito māṃse krauñcadvīpaḥ śirāsthitaḥ
tvacāyāṃ śālmalidvāpo plakṣaḥ romṇāṃ ca sañcaye / nakhasthaḥ puṣkaradvīpaḥ sāgarāstadanantaram
kṣārodaśca tathā mūtre kṣāre kṣīrodasāgaraḥ / surodadhiśca śleṣmasthaḥ majjāyāṃ ghṛtasāgaraḥ
rasodadhiṃ rase vidyācchoṇite dadhisagaram / svādulaṃ lambikāsthāne garbhodaṃ śukrasaṃsthitam
nādacakre sthitaḥ sūryo binducakre ca candramāḥ / locanasthaḥ kujo jñeyo hṛdaye ca budhaḥ smṛtaḥ
Всё это поведано тебе Мною — плод при омовении и прочем. Какие свойства есть в мировом яйце, те утверждены и в теле: преисподние и горы, миры и иные материки и океаны, Солнце и все прочие светила утверждены внутри тела. Ниже стоп должна быть узнана Тала, выше стоп — Витала; в коленях знай Суталу, в бёдрах — Махаталу, в ляжках Талаталу, в срамном месте — Расаталу, а Патала пребывает в пояснице: так, начиная от стоп, да отмечает их разумный. Бхурлоку — посреди пупа, Бхуварлоку — выше него, Сваргалоку да знает он в сердце, Махас — в горле, Джаналоку — в лице, Таполоку — во лбу, а Сатьялоку — в великом отверстии темени: вот четырнадцать миров. В треугольнике пребывает Меру, в нижнем углу — Мандара, справа Кайласа, слева Гималаи, в верхней части Нишадха, справа Гандхамадана, на левой черте Малая: вот эти семеро — родовые горы. В месте костей пребывает Джамбу, в мозге — Шака, в мясе — Кушадвипа, в жилах — Краунчадвипа, в коже — Шалмалидвипа, в скоплении волос — Плакша, в ногтях — Пушкарадвипа; а вслед за тем океаны. Солёный — в моче, а в солёном — молочный океан; океан хмельного в мокроте, в мозге — океан топлёного масла; океан сока да знает он во вкусе, в крови — океан простокваши, сладководный — в месте нёбного язычка, а океан чрева — в семени.
d67870f2ec48 · published Sep 3, 2026, 1:41:27 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Соответствие проведено до конца и без пропусков: у каждой преисподней своя часть тела, у каждого материка — своя ткань. Список не оставляет ничего лишнего ни в теле, ни в мире.\n\nМиры разложены снизу вверх, и высший приходится на темя — то самое отверстие, через которое, по прежним главам, уходят праведные.\n\nСемь океанов помещены в жидкости тела, вплоть до самых непочтенных. Ни одна из них не исключена из перечня как недостойная.