Mādhurya-kādambinī
Subduing every seizer3.3Viśvanātha Cakravartī
30 / 77
Linux
Turn pages
Mādhurya-kādambinī · 3.3
॥
Devanāgarī

यद् उक्तं—ये वै भगवता प्रोक्ता उपाया ह्य् आत्मलब्धये ।अञ्जः पुंसाम् अविदुषां विद्धि भागवतान् हि तान् ॥यान् आस्थाय नरो राजन् न प्रमाद्येत कर्हिचित् ।धावन् निमील्य वा नेत्रे न स्खलेन् न पतेद् इह ॥ इति ।अत्र निमील्येति कर्तृव्यापारलिङ्गेन विद्यमाने एव नेत्रे मुद्रयित्वा तत्रापि धावन् पादन्यासस्थलम् अतिक्रम्यापि व्रजन् न स्खलेद् इत्य् अक्षरार्थलब्धेर् भगवद्धर्मम् आश्रित्य तदङ्गानि सर्वाणि ज्ञात्वाप्य् अज्ञ इव कानिचिद् उल्लङ्घ्यापि अनुतिष्ठन् न प्रत्यवायी स्यात्, नापि फलाद् भ्रश्येद् इत्य् एव व्याख्या उपपद्यते । “निमीलनं नामाज्ञानं” तस्यापि श्रुतिस्मृतिविषयाव् इत्य् एषा तु न सङ्गच्छते मुख्यार्थबाधायोगात् । न च धावन् निमील्येत्य् एतद् एव द्वात्रिंशदपराधाभावम् अपि क्रोडीकरोत्व् इति वाच्यम्, यान् भगवता प्रोक्तान् उपायान् आश्रित्येत्य् उक्तत्वात् । यानैर् वा पादुकैर् वापि गमनं भगवद्गृहे इत्य् आदयस् तु तत्र निषिद्धा एव । सेवापराधे तु, हरेर् अप्य् अपराधान् यः कुर्याद् द्विपदपांशनः इत्य् आदिषु श्रूयन्त एव निन्दाः । किं च, ते नामापराधाः प्राचीना अर्वाचीना वा यदि सम्यगनभिज्ञातप्रकाराः स्युः किन्तु तत्फललिङ्गेनानुमीयमाना एव तदा तेषां नामभिर् एवाश्रान्तप्रयुक्तैर् भक्तिनिष्ठायाम् उत्पद्यमानायां क्रमेणोपशमः । यदि ते ज्ञायन्त एव, तदा त्व् अस्ति क्वचित् कश्चिद् विशेषः

Transliteration (IAST)

yad uktaṁ—ye vai bhagavatā proktā upāyā hy ātma-labdhaye |añjaḥ puṁsām aviduṣāṁ viddhi bhāgavatān hi tān ||yān āsthāya naro rājan na pramādyeta karhicit |dhāvan nimīlya vā netre na skhalen na pated iha || iti |atra nimīlyeti kartṛ-vyāpāra-liṅgena vidyamāne eva netre mudrayitvā tatrāpi dhāvan pāda-nyāsa-sthalam atikramyāpi vrajan na skhaled ity akṣarārtha-labdher bhagavad-dharmam āśritya tad-aṅgāni sarvāṇi jñātvāpy ajña iva kānicid ullaṅghyāpi anutiṣṭhan na pratyavāyī syāt, nāpi phalād bhraśyed ity eva vyākhyā upapadyate | “nimīlanaṁ nāmājñānaṁ” tasyāpi śruti-smṛti-viṣayāv ity eṣā tu na saṅgacchate mukhyārtha-bādhāyogāt | na ca dhāvan nimīlyety etad eva dvātriṁśad-aparādhābhāvam api kroḍīkarotv iti vācyam, yān bhagavatā proktān upāyān āśrityety uktatvāt | yānair vā pādukair vāpi gamanaṁ bhagavad-gṛhe ity ādayas tu tatra niṣiddhā eva | sevāparādhe tu, harer apy aparādhān yaḥ kuryād dvipada-pāṁśanaḥ ity ādiṣu śrūyanta eva nindāḥ | kiṁ ca, te nāmāparādhāḥ prācīnā arvācīnā vā yadi samyag-anabhijñāta-prakārāḥ syuḥ kintu tat-phala-liṅgenānumīyamānā eva tadā teṣāṁ nāmabhir evāśrānta-prayuktair bhakti-niṣṭhāyām utpadyamānāyāṁ krameṇopaśamaḥ | yadi te jñāyanta eva, tadā tv asti kvacit kaścid viśeṣaḥ

metre not identified

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
यद्yadкак
उक्तंuktaṁсказано
येyeкоторые
वैvaiпоистине
भगवताbhagavatāБхагаваном
प्रोक्ताproktāвозвещены
उपायाupāyāсредства
ह्य्hyже
आत्म-लब्धयेātma-labdhayeдля обретения Высшего Я
अञ्जःañjaḥлегко
पुंसाम्puṁsāmдля людей
अविदुषांaviduṣāṁнезнающих
विद्धिviddhiзнай
भागवतान्bhāgavatānдхармой бхагаватов
हिhiже
तान्tānих
यान्yānна которые
आस्थायāsthāyaопираясь
नरोnaroчеловек
राजन्rājanо царь
नnaне
प्रमाद्येतpramādyetaошибётся
कर्हिचित्karhicitникогда
धावन्dhāvanбегущий
निमील्यnimīlyaзакрыв
वाvāдаже
नेत्रेnetreглаза
नnaне
स्खलेन्skhalenспоткнётся
नnaне
पतेद्patedупадёт
इहihaздесь
इतिitiтак
अत्रatraздесь
निमील्येतिnimīlyeti«закрыв» — так
कर्तृ-व्यापार-लिङ्गेनkartṛ-vyāpāra-liṅgenaпо признаку действия деятеля
विद्यमानेvidyamāneимеющиеся
एवevaже
नेत्रेnetreглаза
मुद्रयित्वाmudrayitvāсомкнув
तत्रापिtatrāpiи тогда
धावन्dhāvanбегущий
पाद-न्यास-स्थलम्pāda-nyāsa-sthalamместо для шага
अतिक्रम्यापिatikramyāpiдаже минуя
व्रजन्vrajanидя
नnaне
स्खलेद्skhaledспоткнётся
इत्य्ityтак
अक्षरार्थ-लब्धेर्akṣarārtha-labdherпоскольку получается буквальный смысл
भगवद्-धर्मम्bhagavad-dharmamдхарму Бхагавана
आश्रित्यāśrityaизбрав
तद्-अङ्गानिtad-aṅgāniеё части
सर्वाणिsarvāṇiвсе
ज्ञात्वाप्य्jñātvāpyдаже зная
अज्ञajñaнезнающий
इवivaкак
कानिचिद्kānicidнекоторые
उल्लङ्घ्यापिullaṅghyāpiдаже пропуская
अनुतिष्ठन्anutiṣṭhanисполняя
नnaне
प्रत्यवायीpratyavāyīгрешен
स्यात्syātбудет
नापिnāpiи не
फलाद्phalādот плода
भ्रश्येद्bhraśyedотпадёт
इत्य्ityтакое
एवevaлишь
व्याख्याvyākhyāтолкование
उपपद्यतेupapadyateподходит
निमीलनंnimīlanaṁ«закрывание»
नामाज्ञानंnāmājñānaṁэто незнание
तस्यापिtasyāpiего же
श्रुति-स्मृति-विषयाव्śruti-smṛti-viṣayāv[глаза] — шрути и смрити
इत्य्ityтакое
एषाeṣāэто
तुtuже
नnaне
सङ्गच्छतेsaṅgacchateподходит
मुख्यार्थ-बाधायोगात्mukhyārtha-bādhāyogātраз главный смысл нельзя отвергать
नnaне
चcaи
धावन्dhāvan«бегущий
निमील्येत्य्nimīlyetyзакрыв»
एतद्etadэто
एवevaже
द्वात्रिंशद्-अपराधाभावम्dvātriṁśad-aparādhābhāvamотсутствие тридцати двух оскорблений
अपिapiи
क्रोडीकरोत्व्kroḍīkarotvохватывает
इतिitiтак
वाच्यम्vācyamследует говорить
यान्yānкоторые
भगवताbhagavatāБхагаваном
प्रोक्तान्proktānвозвещены
उपायान्upāyānсредства
आश्रित्येत्य्āśrityetyопираясь — так
उक्तत्वात्uktatvātпоскольку сказано
यानैर्yānairна повозке
वाvāили
पादुकैर्pādukairв сандалиях
वापिvāpiили же
गमनंgamanaṁвхождение
भगवद्-गृहेbhagavad-gṛheв храм Бхагавана
इत्य् आदयस्ity ādayasэто и прочее
तुtuже
तत्रtatraтам
निषिद्धाniṣiddhāзапрещено
एवevaже
सेवापराधेsevāparādheоб оскорблении в служении
तुtuже
हरेर्harerХари
अप्य्apyдаже
अपराधान्aparādhānоскорбления
यःyaḥкто
कुर्याद्kuryādсовершит
द्विपद-पांशनःdvipada-pāṁśanaḥпозорище двуногих
इत्य् आदिषुity ādiṣuв этих и других словах
श्रूयन्तśrūyantaслышны
एवevaже
निन्दाःnindāḥпорицания
किं चkiṁ caкроме того
तेteэти
नामापराधाःnāmāparādhāḥоскорбления имени
प्राचीनाprācīnāдавние
अर्वाचीनाarvācīnāнедавние
वाvāили
यदिyadiесли
सम्यग्-अनभिज्ञात-प्रकाराःsamyag-anabhijñāta-prakārāḥвид которых толком не известен
स्युःsyuḥбудут
किन्तुkintuно
तत्-फल-लिङ्गेनानुमीयमानाtat-phala-liṅgenānumīyamānāугадываемые по признаку их плодов
एवevaлишь
तदाtadāтогда
तेषांteṣāṁих
नामभिर्nāmabhirименами
एवाश्रान्त-प्रयुक्तैर्evāśrānta-prayuktairнеустанно повторяемыми
भक्ति-निष्ठायाम्bhakti-niṣṭhāyāmустойчивость в преданности
उत्पद्यमानायांutpadyamānāyāṁкогда возникнет
क्रमेणोपशमःkrameṇopaśamaḥпостепенное утихание
यदिyadiесли
तेteони
ज्ञायन्तjñāyantaизвестны
एवevaже
तदाtadāтогда
त्व्tvже
अस्तिastiесть
क्वचित्kvacitв чём-то
कश्चिद्kaścidнекое
विशेषःviśeṣaḥособое
Translation

Как сказано: «Средства, возвещённые Бхагаваном для обретения Высшего Я, которые легки и для незнающих людей, знай как дхарму бхагаватов. Опираясь на них, о царь, человек никогда не ошибётся: даже бегущий с закрытыми глазами здесь не споткнётся и не упадёт». Деепричастие «закрыв» указывает на действие самого человека: он сомкнул глаза, которые у него есть, и, даже бегом минуя место для шага, не споткнётся. Раз буквальный смысл таков, подходит лишь одно толкование: избравший дхарму Бхагавана, даже зная все её части, но пропуская некоторые, словно незнающий, не грешит и не отпадает от плода. Толкование же «закрывание — это незнание, а глаза — шрути и смрити» не подходит: главный смысл нельзя отвергать. Не следует и говорить, что «бегущий с закрытыми глазами» охватывает и отсутствие тридцати двух оскорблений, — ведь сказано: «опираясь на средства, возвещённые Бхагаваном»; а входить в храм Бхагавана на повозке или в сандалиях и прочее там как раз запрещено. Об оскорблениях в служении слышны порицания: «кто совершит оскорбления даже Хари — позорище двуногих» и прочее. Далее: если оскорбления имени, давние или недавние, толком не известны, а лишь угадываются по их плодам, то их понемногу унимают сами имена, повторяемые неустанно, когда возникает устойчивость в преданности. Если же они известны, тогда кое-где есть особое правило.

Version

c83256c690d3 · published Sep 28, 2026, 3:51:26 PM UTC

Available inRU

Page between verses with