Mahabharata
Анудьюта-парва: прощание и наставление Видуры · Verse 2.69.10–14
2747 / 3756
Mahabharata · 2.69.10–14
Devanāgarī

अन्योन्यस्य प्रियाः सर्वे तथैव प्रियवादिनः ॥
परैर् अभेद्याः संतुष्टाः को वो न स्पृहयेद् इह ॥
एष वै सर्वकल्याणः समाधिस् तव भारत ॥
नैनं शत्रुर् विषहते शक्रेणापि समो ऽच्युत ॥
हिमवत्य् अनुशिष्टो ऽसि मेरुसावर्णिना पुरा ॥
द्वैपायनेन कृष्णेन नगरे वारणावते ॥
भृगुतुङ्गे च रामेण दृषद्वत्यां च शंभुना ॥
अश्रौषीर् असितस्यापि महर्षेर् अञ्जनं प्रति ॥
द्रष्टा सदा नारदस्य धौम्यस् ते ऽयं पुरोहितः ॥
मा हार्षीः सांपराये त्वं बुद्धिं ताम् ऋषिपूजिताम् ॥

Transliteration (IAST)

anyonyasya priyāḥ sarve tathaiva priyavādinaḥ ||
parair abhedyāḥ saṃtuṣṭāḥ ko vo na spṛhayed iha ||
eṣa vai sarvakalyāṇaḥ samādhis tava bhārata ||
nainaṃ śatrur viṣahate śakreṇāpi samo 'cyuta ||
himavaty anuśiṣṭo 'si merusāvarṇinā purā ||
dvaipāyanena kṛṣṇena nagare vāraṇāvate ||
bhṛgutuṅge ca rāmeṇa dṛṣadvatyāṃ ca śaṃbhunā ||
aśrauṣīr asitasyāpi maharṣer añjanaṃ prati ||
draṣṭā sadā nāradasya dhaumyas te 'yaṃ purohitaḥ ||
mā hārṣīḥ sāṃparāye tvaṃ buddhiṃ tām ṛṣipūjitām ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अन्योन्यस्य प्रियाः सर्वे तथा एव प्रिय-वादिनःanyonyasya priyāḥ sarve tathā eva priya-vādinaḥ«все вы дороги друг другу и так же [друг другу] говорящие приятное,
परैर् अभेद्याः संतुष्टाः को वो न स्पृहयेद् इहparair abhedyāḥ saṃtuṣṭāḥ ko vo na spṛhayed ihaнеразделимы [для] врагов, довольны [собою] — кто здесь не возжелал бы [быть, как] вы?
एष वै सर्व-कल्याणः समाधिस् तव भारतeṣa vai sarva-kalyāṇaḥ samādhis tava bhārataэто и есть всеблагое сосредоточение [равновесие духа] твоё, о Бхарата;
न एनं शत्रुर् विषहते शक्रेण अपि समो ऽच्युतna enaṃ śatrur viṣahate śakreṇa api samo 'cyutaне одолевает его враг — даже Шакре равный [ты], о Ачьюта;
हिमवत्य् अनुशिष्टो ऽसि मेरु-सावर्णिना पुराhimavaty anuśiṣṭo 'si meru-sāvarṇinā purāна Химавате наставлен ты был Меру-саварни некогда,
द्वैपायनेन कृष्णेन नगरे वारणावतेdvaipāyanena kṛṣṇena nagare vāraṇāvateДвайпаяною Кришною — в граде Варанавате,
भृगु-तुङ्गे च रामेण दृषद्वत्यां च शंभुनाbhṛgu-tuṅge ca rāmeṇa dṛṣadvatyāṃ ca śaṃbhunāРамою — на Бхригутунге, и Шамбху — на [реке] Дришадвати;
अश्रौषीर् असितस्य अपि महर्षेर् अञ्जनं प्रतिaśrauṣīr asitasya api maharṣer añjanaṃ pratiслышал ты и о великом риши Асите, об Анджане;
द्रष्टा सदा नारदस्य धौम्यस् ते ऽयं पुरोहितःdraṣṭā sadā nāradasya dhaumyas te 'yaṃ purohitaḥты всегда зрящий Нараду; этот Дхаумья — твой пурохита;
मा हार्षीः सांपराये त्वं बुद्धिं ताम् ऋषि-पूजिताम्mā hārṣīḥ sāṃparāye tvaṃ buddhiṃ tām ṛṣi-pūjitāmне утрачивай же в [этом] великом переходе ту мудрость, чтимую риши».
Translation

[Видура:] «Все вы дороги друг другу и говорите друг другу приятное, неразделимы для врагов и довольны — кто здесь не пожелал бы быть, как вы? Это и есть всеблагое равновесие духа твоё, о Бхарата; его не одолеть врагу — ведь ты равен Шакре, о Ачьюта. На Химавате наставлял тебя некогда Меру-саварни, Кришна Двайпаяна — в граде Варанавате, Рама — на Бхригутунге, Шамбху — на Дришадвати; слышал ты и о великом риши Асите, об Анджане; ты всегда зришь Нараду; и этот Дхаумья — твой пурохита. Не утрачивай же в этом великом переходе ту мудрость, чтимую риши».

Commentary

Видура указывает истинную крепость Пандавов — не в войске и не в богатстве, отнятом обманом, а в нерасторжимом согласии любящих сердец: «неразделимы для врагов». Эту согласную любовь он зовёт «всеблагим равновесием духа» (samādhi), которого не одолеет никакой враг, — ибо единство в дхарме сильнее всякой силы. Перечисляя сонм мудрецов, наставлявших царя, он напоминает: за Пандавами стоит вся мудрость провидцев, и в час испытания должно держаться её. Стих учит, что несокрушимо лишь то, что связано любовью и дхармою; что отнять можно царство, но не согласие душ; и что в годину бедствия спасает не сетование об утраченном, а верность мудрости, прежде воспринятой от святых.

Version

bd45827d1b57 · published Jun 16, 2026, 5:40:00 PM UTC

Page between verses with