Mahabharata
Майтреягамана-парва: предупреждение Майтреи · Verse 3.11.11–17
2826 / 3756
Mahabharata · 3.11.11–17
Devanāgarī

मैत्रेय उवाच
तीर्थयात्राम् अनुक्रामन् प्राप्तो ऽस्मि कुरुजाङ्गलम् ॥
यदृच्छया धर्मराजं दृष्टवान् काम्यके वने ॥
तं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम् ॥
समाजग्मुर् महात्मानं द्रष्टुं मुनिगणाः प्रभो ॥
तत्राश्रौषं महाराज पुत्राणां तव विभ्रमम् ॥
अनयं द्यूतरूपेण महापायम् उपस्थितम् ॥
ततो ऽहं त्वाम् अनुप्राप्तः कौरवाणाम् अवेक्षया ॥
सदा ह्य् अभ्यधिकः स्नेहः प्रीतिश् च त्वयि मे प्रभो ॥
नैतद् औपयिकं राजंस् त्वयि भीष्मे च जीवति ॥
यद् अन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते नराधिप ॥
मेढीभूतः स्वयं राजन् निग्रहे प्रग्रहे भवान् ॥
किमर्थम् अनयं घोरम् उत्पतन्तम् उपेक्षसे ॥
दस्यूनाम् इव यद्वृत्तं सभायां कुरुनन्दन ॥
तेन न भ्राजसे राजंस् तापसानां समागमे ॥

Transliteration (IAST)

maitreya uvāca
tīrthayātrām anukrāman prāpto 'smi kurujāṅgalam ||
yadṛcchayā dharmarājaṃ dṛṣṭavān kāmyake vane ||
taṃ jaṭājinasaṃvītaṃ tapovananivāsinam ||
samājagmur mahātmānaṃ draṣṭuṃ munigaṇāḥ prabho ||
tatrāśrauṣaṃ mahārāja putrāṇāṃ tava vibhramam ||
anayaṃ dyūtarūpeṇa mahāpāyam upasthitam ||
tato 'haṃ tvām anuprāptaḥ kauravāṇām avekṣayā ||
sadā hy abhyadhikaḥ snehaḥ prītiś ca tvayi me prabho ||
naitad aupayikaṃ rājaṃs tvayi bhīṣme ca jīvati ||
yad anyonyena te putrā virudhyante narādhipa ||
meḍhībhūtaḥ svayaṃ rājan nigrahe pragrahe bhavān ||
kimartham anayaṃ ghoram utpatantam upekṣase ||
dasyūnām iva yadvṛttaṃ sabhāyāṃ kurunandana ||
tena na bhrājase rājaṃs tāpasānāṃ samāgame ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
मैत्रेय उवाचmaitreya uvācaМайтрея сказал
तीर्थयात्राम् अनुक्रामन् प्राप्तः अस्मि कुरुजाङ्गलम्tīrthayātrām anukrāman prāptaḥ asmi kurujāṅgalamследуя по паломничеству, я пришёл в Куруджангалу
यदृच्छया धर्मराजं दृष्टवान् काम्यके वनेyadṛcchayā dharmarājaṃ dṛṣṭavān kāmyake vaneпо воле случая я увидел Дхармараджу в лесу Камьяка
तं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम्taṃ jaṭājinasaṃvītaṃ tapovananivāsinamего, покрытого джата и шкурой, живущего в лесу подвижников
समाजग्मुः महात्मानं द्रष्टुं मुनिगणाः प्रभोsamājagmuḥ mahātmānaṃ draṣṭuṃ munigaṇāḥ prabhoсонмы мудрецов собрались увидеть эту великую душу, о владыка
तत्र अश्रौषं महाराज पुत्राणां तव विभ्रमम्tatra aśrauṣaṃ mahārāja putrāṇāṃ tava vibhramamтам я услышал, о великий царь, о заблуждении твоих сыновей
अनयं द्यूतरूपेण महापायम् उपस्थितम्anayaṃ dyūtarūpeṇa mahāpāyam upasthitamо беззаконии в виде игры в кости, ставшем великой опасностью
ततः अहं त्वाम् अनुप्राप्तः कौरवाणाम् अवेक्षयाtataḥ ahaṃ tvām anuprāptaḥ kauravāṇām avekṣayāпоэтому я пришёл к тебе, думая о Кауравам
सदा हि अभ्यधिकः स्नेहः प्रीतिः च त्वयि मे प्रभोsadā hi abhyadhikaḥ snehaḥ prītiḥ ca tvayi me prabhoведь всегда у меня к тебе особая привязанность и любовь, о владыка
न एतद् औपयिकं राजन् त्वयि भीष्मे च जीवतिna etad aupayikaṃ rājan tvayi bhīṣme ca jīvatiэто не подобает, о царь, пока живы ты и Бхишма
यद् अन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते नराधिपyad anyonyena te putrā virudhyante narādhipaчто твои сыновья враждуют друг с другом, о владыка людей
मेढीभूतः स्वयं राजन् निग्रहे प्रग्रहे भवान्meḍhībhūtaḥ svayaṃ rājan nigrahe pragrahe bhavānты сам, о царь, должен быть осью в удержании и поддержке
किमर्थम् अनयं घोरम् उत्पतन्तम् उपेक्षसेkimartham anayaṃ ghoram utpatantam upekṣaseзачем ты терпишь этот ужасный поднимающийся беспорядок
दस्यूनाम् इव यद् वृत्तं सभायां कुरुनन्दनdasyūnām iva yad vṛttaṃ sabhāyāṃ kurunandanaто, что произошло в собрании, было подобно поведению разбойников, о потомок Куру
तेन न भ्राजसे राजन् तापसानां समागमेtena na bhrājase rājan tāpasānāṃ samāgameиз-за этого ты не сияешь, о царь, в собрании подвижников
Translation

Майтрея сказал: «Следуя по святым местам, я пришёл в Куруджангалу и по воле случая увидел Дхармараджу в лесу Камьяка. Он живёт в лесу подвижников, покрытый джата и шкурой, и сонмы мудрецов собирались увидеть эту великую душу. Там я услышал о заблуждении твоих сыновей — о беззаконии в виде игры в кости, ставшем великой опасностью. Поэтому я пришёл к тебе, заботясь о Кауравам, ведь у меня всегда была к тебе особая любовь. Пока живы ты и Бхишма, не подобает, чтобы твои сыновья враждовали друг с другом. Ты сам должен быть осью удержания и поддержки: зачем ты терпишь этот страшный беспорядок? То, что произошло в собрании, было подобно поступку разбойников; из-за этого ты не сияешь среди подвижников».

Commentary

Майтрея говорит не языком придворной осторожности, а языком риши. Его упрёк точен: настоящий старший не просто сочувствует, он удерживает род от распада. Если старший молчит перед беззаконием, его почёт тускнеет даже среди святых.

Version

061e0f65e8dc · published Jun 18, 2026, 3:37:22 AM UTC

Page between verses with