Mahabharata
Майтреягамана-парва: предупреждение Майтреи · Verse 3.11.18–27
2827 / 3756
Mahabharata · 3.11.18–27
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततो व्यावृत्य राजानं दुर्योधनम् अमर्षणम् ॥
उवाच श्लक्ष्णया वाचा मैत्रेयो भगवान् ऋषिः ॥
दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वर ॥
वचनं मे महाप्राज्ञ ब्रुवतो यद् धितं तव ॥
मा द्रुहः पाण्डवान् राजन् कुरुष्व हितम् आत्मनः ॥
पाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभ ॥
ते हि सर्वे नरव्याघ्राः शूरा विक्रान्तयोधिनः ॥
सर्वे नागायुतप्राणा वज्रसंहनना दृढाः ॥
सत्यव्रतपराः सर्वे सर्वे पुरुषमानिनः ॥
हन्तारो देवशत्रूणां रक्षसां कामरूपिणाम् ॥
हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस्य च रक्षसः ॥
इतः प्रच्यवतां रात्रौ यः स तेषां महात्मनाम् ॥
आवृत्य मार्गं रौद्रात्मा तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥
तं भीमः समरश्लाघी बलेन बलिनां वरः ॥
जघान पशुमारेण व्याघ्रः क्षुद्रमृगं यथा ॥
पश्य दिग्विजये राजन् यथा भीमेन पातितः ॥
जरासंधो महेष्वासो नागायुतबलो युधि ॥
संबन्धी वासुदेवश् च येषां श्यालश् च पार्षतः ॥
कस् तान् युधि समासीत जरामरणवान् नरः ॥
तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर् भरतर्षभ ॥
कुरु मे वचनं राजन् मा मृत्युवशम् अन्वगाः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tato vyāvṛtya rājānaṃ duryodhanam amarṣaṇam ||
uvāca ślakṣṇayā vācā maitreyo bhagavān ṛṣiḥ ||
duryodhana mahābāho nibodha vadatāṃ vara ||
vacanaṃ me mahāprājña bruvato yad dhitaṃ tava ||
mā druhaḥ pāṇḍavān rājan kuruṣva hitam ātmanaḥ ||
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca lokasya ca nararṣabha ||
te hi sarve naravyāghrāḥ śūrā vikrāntayodhinaḥ ||
sarve nāgāyutaprāṇā vajrasaṃhananā dṛḍhāḥ ||
satyavrataparāḥ sarve sarve puruṣamāninaḥ ||
hantāro devaśatrūṇāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇām ||
hiḍimbabakamukhyānāṃ kirmīrasya ca rakṣasaḥ ||
itaḥ pracyavatāṃ rātrau yaḥ sa teṣāṃ mahātmanām ||
āvṛtya mārgaṃ raudrātmā tasthau girir ivācalaḥ ||
taṃ bhīmaḥ samaraślāghī balena balināṃ varaḥ ||
jaghāna paśumāreṇa vyāghraḥ kṣudramṛgaṃ yathā ||
paśya digvijaye rājan yathā bhīmena pātitaḥ ||
jarāsaṃdho maheṣvāso nāgāyutabalo yudhi ||
saṃbandhī vāsudevaś ca yeṣāṃ śyālaś ca pārṣataḥ ||
kas tān yudhi samāsīta jarāmaraṇavān naraḥ ||
tasya te śama evāstu pāṇḍavair bharatarṣabha ||
kuru me vacanaṃ rājan mā mṛtyuvaśam anvagāḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал
ततः व्यावृत्य राजानं दुर्योधनम् अमर्षणम्tataḥ vyāvṛtya rājānaṃ duryodhanam amarṣaṇamзатем, отвернувшись от царя к нетерпимому Дурьодхане
उवाच श्लक्ष्णया वाचा मैत्रेयः भगवान् ऋषिःuvāca ślakṣṇayā vācā maitreyaḥ bhagavān ṛṣiḥпочтенный риши Майтрея сказал мягкой речью
दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वरduryodhana mahābāho nibodha vadatāṃ varaДурьодхана, могучерукий, лучший из говорящих, услышь
वचनं मे महाप्राज्ञ ब्रुवतः यद् धितं तवvacanaṃ me mahāprājña bruvataḥ yad dhitaṃ tavaмоё слово, о великомудрый, сказанное ради твоего блага
मा द्रुहः पाण्डवान् राजन् कुरुष्व हितम् आत्मनःmā druhaḥ pāṇḍavān rājan kuruṣva hitam ātmanaḥне вреди Пандавам, о царь, соверши благо для себя
पाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभpāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca lokasya ca nararṣabhaдля Пандавов, Куру и мира, о бык среди людей
ते हि सर्वे नरव्याघ्राः शूरा विक्रान्तयोधिनःte hi sarve naravyāghrāḥ śūrā vikrāntayodhinaḥведь все они тигры среди людей, герои и доблестные воины
सर्वे नागायुतप्राणा वज्रसंहनना दृढाःsarve nāgāyutaprāṇā vajrasaṃhananā dṛḍhāḥвсе силой как десять тысяч слонов, крепкие, словно сложенные из молнии
सत्यव्रतपराः सर्वे सर्वे पुरुषमानिनःsatyavrataparāḥ sarve sarve puruṣamāninaḥвсе преданы обету истины, все держат мужское достоинство
हन्तारः देवशत्रूणां रक्षसां कामरूपिणाम्hantāraḥ devaśatrūṇāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇāmубийцы врагов богов, ракшасов, принимающих любой облик
हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस्य च रक्षसःhiḍimbabakamukhyānāṃ kirmīrasya ca rakṣasaḥХидимбы, Баки и прочих, а также ракшаса Кирмиры
इतः प्रच्यवतां रात्रौ यः स तेषां महात्मनाम्itaḥ pracyavatāṃ rātrau yaḥ sa teṣāṃ mahātmanāmкогда эти великие души уходили отсюда ночью, тот
आवृत्य मार्गं रौद्रात्मा तस्थौ गिरिः इव अचलःāvṛtya mārgaṃ raudrātmā tasthau giriḥ iva acalaḥзагородив путь, жестокий духом, стоял неподвижно, как гора
तं भीमः समरश्लाघी बलेन बलिनां वरःtaṃ bhīmaḥ samaraślāghī balena balināṃ varaḥего Бхима, славный в битве, лучший из сильных, силой
जघान पशुमारेण व्याघ्रः क्षुद्रमृगं यथाjaghāna paśumāreṇa vyāghraḥ kṣudramṛgaṃ yathāубил приёмом умерщвления зверя, как тигр малую дичь
पश्य दिग्विजये राजन् यथा भीमेन पातितःpaśya digvijaye rājan yathā bhīmena pātitaḥпосмотри, о царь, как во время завоевания сторон Бхимой был повержен
जरासंधः महेष्वासः नागायुतबलः युधिjarāsaṃdhaḥ maheṣvāsaḥ nāgāyutabalaḥ yudhiвеликий лучник Джарасандха, силой как десять тысяч слонов в бою
संबन्धी वासुदेवः च येषां श्यालः च पार्षतःsaṃbandhī vāsudevaḥ ca yeṣāṃ śyālaḥ ca pārṣataḥих родственник — Васудева, и их шурин — сын Пришаты
कः तान् युधि समासीत जरामरणवान् नरःkaḥ tān yudhi samāsīta jarāmaraṇavān naraḥкакой смертный человек, подверженный старости и смерти, сойдётся с ними в битве
तस्य ते शमः एव अस्तु पाण्डवैः भरतर्षभtasya te śamaḥ eva astu pāṇḍavaiḥ bharatarṣabhaпоэтому пусть у тебя будет мир с Пандавами, о лучший из Бхаратов
कुरु मे वचनं राजन् मा मृत्युवशम् अन्वगाःkuru me vacanaṃ rājan mā mṛtyuvaśam anvagāḥисполни моё слово, о царь, не иди во власть смерти
Translation

Вайшампаяна сказал: «Затем почтенный риши Майтрея, обратившись от царя к нетерпимому Дурьодхане, мягко сказал: „Дурьодхана, могучерукий, услышь моё слово, сказанное ради твоего блага. Не вреди Пандавам; сделай добро себе, Пандавам, Куру и всему миру. Они все — тигры среди людей, герои, доблестные воины, силой как десять тысяч слонов и крепкие, словно сложенные из молнии. Они преданы истине и держат мужское достоинство; они убивали врагов богов — ракшасов, принимающих любой облик, таких как Хидимба, Бака и Кирмира. Когда они уходили отсюда ночью, жестокий Кирмира загородил им путь, стоя неподвижно, как гора, но Бхима, лучший из сильных, убил его, как тигр малую дичь. Вспомни также Джарасандху, великого лучника, силой как десять тысяч слонов, которого Бхима поверг в бою. Их родственник — Васудева, их союзник — сын Пришаты. Какой смертный, подверженный старости и смерти, выйдет против них в битве? Поэтому пусть у тебя будет мир с Пандавами. Исполни моё слово и не иди во власть смерти“».

Commentary

Майтрея начинает мягко, но его мягкость не слабость. Он показывает Дурьодхане не только нравственный долг, но и реальность силы: праведные Пандавы не беспомощны. Мир здесь предлагается как последняя разумная дверь перед саморазрушением.

Version

f66c0b723008 · published Jun 18, 2026, 3:37:22 AM UTC

Page between verses with