Mahabharata 3.23.1-8

Саубхавадха-парва: уничтожение Саубхи · Verse 3.23.1-8

2880 / 3756

Mahabharata · 3.23.1-8

॥

Devanāgarī

वासुदेव उवाच
ततो ऽहं भरतश्रेष्ठ प्रगृह्य रुचिरं धनुः ॥
शरैर् अपातयं सौभाच् छिरांसि विबुधद्विषाम् ॥
शरांश् चाशीविषाकारान् ऊर्ध्वगांस् तिग्मतेजसः ॥
अप्रैषं शाल्वराजाय शार्ङ्गमुक्तान् सुवाससः ॥
ततो नादृश्यत तदा सौभं कुरुकुलोद्वह ॥
अन्तर्हितं माययाभूत् ततो ऽहं विस्मितो ऽभवम् ॥
अथ दानवसंघास् ते विकृताननमूर्धजाः ॥
उदक्रोशन् महाराज विष्ठिते मयि भारत ॥
ततो ऽस्त्रं शब्दसाहं वै त्वरमाणो महाहवे ॥
अयोजयं तद्वधाय ततः शब्द उपारमत् ॥
हतास् ते दानवाः सर्वे यैः स शब्द उदीरितः ॥
शरैर् आदित्यसंकाशैर् ज्वलितैः शब्दसाधनैः ॥
तस्मिन्न् उपरते शब्दे पुनर् एवान्यतो ऽभवत् ॥
शब्दो ऽपरो महाराज तत्रापि प्राहरं शरान् ॥
एवं दश दिशः सर्वास् तिर्यग् ऊर्ध्वं च भारत ॥
नादयाम् आसुर् असुरास् ते चापि निहता मया ॥

Transliteration (IAST)

vāsudeva uvāca
tato 'haṃ bharataśreṣṭha pragṛhya ruciraṃ dhanuḥ ||
śarair apātayaṃ saubhāc chirāṃsi vibudhadviṣām ||
śarāṃś cāśīviṣākārān ūrdhvagāṃs tigmatejasaḥ ||
apraiṣaṃ śālvarājāya śārṅgamuktān suvāsasaḥ ||
tato nādṛśyata tadā saubhaṃ kurukulodvaha ||
antarhitaṃ māyayābhūt tato 'haṃ vismito 'bhavam ||
atha dānavasaṃghās te vikṛtānanamūrdhajāḥ ||
udakrośan mahārāja viṣṭhite mayi bhārata ||
tato 'straṃ śabdasāhaṃ vai tvaramāṇo mahāhave ||
ayojayaṃ tadvadhāya tataḥ śabda upāramat ||
hatās te dānavāḥ sarve yaiḥ sa śabda udīritaḥ ||
śarair ādityasaṃkāśair jvalitaiḥ śabdasādhanaiḥ ||
tasminn uparate śabde punar evānyato 'bhavat ||
śabdo 'paro mahārāja tatrāpi prāharaṃ śarān ||
evaṃ daśa diśaḥ sarvās tiryag ūrdhvaṃ ca bhārata ||
nādayām āsur asurās te cāpi nihatā mayā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वासुदेव उवाचvāsudeva uvācaВасудева сказал

ततः अहम् भरतश्रेष्ठ प्रगृह्य रुचिरम् धनुः शरैः अपातयम् सौभात् शिरांसि विबुधद्विषाम्tataḥ aham bharataśreṣṭha pragṛhya ruciram dhanuḥ śaraiḥ apātayam saubhāt śirāṃsi vibudhadviṣāmзатем, о лучший из Бхаратов, взяв прекрасный лук, я стрелами сбивал с Саубхи головы врагов богов

शरान् च आशीविषाकारान् ऊर्ध्वगान् तिग्मतेजसः अप्रैषम् शाल्वराजाय शार्ङ्गमुक्तान् सुवाससःśarān ca āśīviṣākārān ūrdhvagān tigmatejasaḥ apraiṣam śālvarājāya śārṅgamuktān suvāsasaḥи стрелы, видом как ядовитые змеи, летящие вверх, остросияющие, прекрасно оперённые, выпущенные из Шарнги, я посылал в царя Шалву

ततः न अदृश्यत तदा सौभम् कुरुकुलोद्वह अन्तर्हितम् मायया अभूत् ततः अहम् विस्मितः अभवम्tataḥ na adṛśyata tadā saubham kurukulodvaha antarhitam māyayā abhūt tataḥ aham vismitaḥ abhavamтогда Саубха не стала видна, о возноситель рода Куру; она скрылась майей, и я удивился

अथ दानवसंघाः ते विकृताननमूर्धजाः उदक्रोशन् महाराज विष्ठिते मयि भारतatha dānavasaṃghāḥ te vikṛtānanamūrdhajāḥ udakrośan mahārāja viṣṭhite mayi bhārataзатем эти толпы данавов с искажёнными лицами и волосами закричали, о великий царь, когда я стоял

ततः अस्त्रम् शब्दसाहम् वै त्वरमाणः महाहवे अयोजयम् तद्वधाय ततः शब्दः उपारमत्tataḥ astram śabdasāham vai tvaramāṇaḥ mahāhave ayojayam tadvadhāya tataḥ śabdaḥ upāramatтогда я быстро применил в великой битве оружие, идущее на звук, для их уничтожения; затем звук прекратился

हताः ते दानवाः सर्वे यैः स शब्दः उदीरितः शरैः आदित्यसंकाशैः ज्वलितैः शब्दसाधनैःhatāḥ te dānavāḥ sarve yaiḥ sa śabdaḥ udīritaḥ śaraiḥ ādityasaṃkāśaiḥ jvalitaiḥ śabdasādhanaiḥвсе данавы, которыми был поднят этот звук, были убиты пылающими стрелами, подобными солнцу, находящими цель по звуку

तस्मिन् उपरते शब्दे पुनर् एव अन्यतः अभवत् शब्दः अपरः महाराज तत्र अपि प्राहरम् शरान्tasmin uparate śabde punar eva anyataḥ abhavat śabdaḥ aparaḥ mahārāja tatra api prāharam śarānкогда тот звук прекратился, снова в другом месте возник другой звук, о великий царь, и туда я тоже ударил стрелами

एवम् दश दिशः सर्वाः तिर्यक् ऊर्ध्वम् च भारत नादयाम् आसुः असुराः ते च अपि निहताः मयाevam daśa diśaḥ sarvāḥ tiryak ūrdhvam ca bhārata nādayām āsuḥ asurāḥ te ca api nihatāḥ mayāтак асуры заставляли звучать все десять сторон, поперёк и вверх, о Бхарата, и они тоже были убиты мной

Translation

Васудева сказал: «Придя в себя, я взял прекрасный лук и стал сбивать с Саубхи головы врагов богов. Я посылал в Шалву стрелы из Шарнги, подобные ядовитым змеям. Тогда Саубха скрылась майей. Данавы, невидимые, закричали со всех сторон; я применил оружие, идущее на звук, и их крики смолкли. Когда звук возникал в другом месте, я бил туда. Так асуры наполняли криком десять сторон, но все были поражены».

Commentary

Когда форма врага скрыта, Кришна поражает сам источник звука. Это точный образ борьбы с майей: не гоняться за каждой видимостью, а найти признак, по которому ложь выдаёт себя.

Version

fae402cd62b8 · published Jun 18, 2026, 3:55:08 AM UTC

PreviousVerse 3.22.19-30 NextVerse 3.23.9-19

Page between verses with